بررسی علمی فرانکنشتاین: چرا خلق هیولا با فناوری‌های مدرن نیز غیرممکن است؟

با اکران اقتباس جدید «گیرمو دل تورو» از شاهکار ادبی «فرانکنشتاین»، بار دیگر این پرسش اساسی مطرح می‌شود: آیا از دیدگاه علم مدرن، احیای یک بدن مُرده مونتاژشده از اندام‌های مختلف امکان‌پذیر است؟ درحالی‌که رمان «مری شلی» در سال ۱۸۱۸ با الهام از اکتشافات آناتومی و الکتریسیته قرن نوزدهم نوشته شد، آناتومیست‌های امروز معتقدند که این آزمایش حتی پیش از شروع نیز محکوم به شکست است. در این گزارش، سه چالش اصلی علمی که ایده خلق هیولای فرانکنشتاین را رد می‌کنند، بررسی شده است.

رمان شلی به خوبی فضای علمی زمان خود را به تصویر می‌کشد؛ دورانی که آزمایش‌های «لوییجی گالوانی» بر روی پاهای قورباغه و استفاده از الکتریسیته برای ایجاد پوزخند بر صورت مجرمان اعدام‌شده، این تصور را ایجاد کرده بود که حیات ترکیبی از آناتومی و الکتریسیته است.

چالش‌های علمی خلق هیولای فرانکنشتاین

مشکل اول: مونتاژ و زوال بافت‌ها

در رمان، ویکتور فرانکنشتاین با جمع‌آوری استخوان‌ها و بافت‌ها از سرداب‌ها به خلق موجود خود می‌پردازد. از دیدگاه آناتومیک، این اولین و بزرگ‌ترین نقطه شکست است. پس از جداشدن بافت‌ها از بدن، فرایند زوال به سرعت آغاز می‌شود:

• فیبرهای عضلانی از هم می‌پاشند و رگ‌ها فرو می‌ریزند.
• سلول‌ها به دلیل نرسیدن اکسیژن، ظرف چند دقیقه وارد فرایند نکروز (مرگ بافتی) می‌شوند.
• حتی سردخانه‌ها نیز نمی‌توانند حیات بافت برای پیوند را بیش از چند ساعت حفظ کنند.

علاوه‌براین، اتصال مجدد اندام‌ها نیازمند «آناستوموز» است؛ یعنی اتصال دقیق شریان‌ها، وریدها و اعصاب با استفاده از بخیه‌هایی که از موی انسان نازک‌ترند. تخمین زده می‌شود که فقط برای اتصال دست‌ها و پاها به بیش از ۲۰۰ اتصال جراحی دقیق نیاز باشد. همچنین، هر قطعه از بافت باید از نظر ژنتیکی با هم تطابق داشته باشد تا از رد پیوند توسط سیستم ایمنی جلوگیری شود.

ایده دوختن اعضای بدن و بازگرداندن گردش خون در سراسر این اتصالات، هم از نظر فیزیولوژی و هم از نظر جراحی مدرن، غیرممکن است.

مشکل دوم: توهم احیا با الکتریسیته

اگر فرض کنیم بدن به شکلی جادویی مونتاژ شده باشد، آیا الکتریسیته می‌تواند آن را زنده کند؟ پاسخ کوتاه و قاطع این است: خیر. آزمایش‌های لوییجی گالوانی که قورباغه‌های مرده را منقبض می‌کرد، بسیاری از مردم قرن نوزدهم را گمراه ساخت.

الکتریسیته حیات را خلق نمی‌کند، بلکه صرفاً سلول‌های زنده موجود را تحریک می‌کند. دستگاه‌های دفیبریلاتور (شوک قلبی) نیز بر همین اصل کار می‌کنند؛ شوک الکتریکی می‌تواند قلبی را که هنوز زنده است، ریست کند. اما هنگامی که سلول‌ها می‌میرند، غشای آنها تجزیه می‌شود و شیمی داخلی بدن کاملاً از کار می‌افتد. هیچ جریانی، هرچقدر هم که قوی باشد، نمی‌تواند آن تعادل حیاتی را بازگرداند.

مشکل سوم: مغز و مسئله هوشیاری

حتی اگر هیولا می‌توانست حرکت کند، آیا قادر به تفکر بود؟ مغز گرسنه‌ترین عضو بدن است و به خون غنی از اکسیژن و گلوکز نیازی دائمی دارد. بافت مغز پس از خروج از بدن فقط می‌تواند ۶ تا ۸ ساعت زنده بماند، آن هم به شرطی که روی یخ خنک شود یا در محلول ویژه قرار گیرد.

اگر بتوانیم یک مغز اهداکننده را به سرعت پیوند بزنیم، باز هم با دو چالش اساسی روبه‌رو خواهیم بود:

1. فلج کامل: نخاع قطع‌شده به این معناست که بدن کاملاً فلج خواهد بود، هیچ حسی نخواهد داشت و برای تنفس به دستگاه ونتیلاتور نیاز دارد.
2. بحران هوشیاری: مغز ارگان تمام افکار و خاطرات ماست. مغز اهدایی با خاطرات و شخصیت یک ذهن دیگر برنامه‌ریزی شده است. آیا چنین موجودی می‌تواند هوشیاری کاملی داشته باشد یا تجربه‌ای گیج‌کننده خواهد داشت؟

نتیجه‌گیری: اخلاق علمی، فراتر از آناتومی

پزشکی مدرن می‌تواند اعضا را پیوند بزند و سیستم‌های حمایتی حیاتی را حفظ کند، اما این اقدامات نگهدارنده هستند، نه آفریننده حیات. در بخش مراقبت‌های ویژه (ICU)، مرز بین مرگ و زندگی نه با ضربان قلب، بلکه با فعالیت مغزی تعریف می‌شود. هنگامی که مرگ مغزی رخ می‌دهد، پیچیده‌ترین سیستم‌های حمایتی نیز فقط می‌توانند ظاهر زندگی را حفظ کنند.

بااین‌حال، مری شلی رمان خود را «پرومته مدرن» نامید و این داستان صرفاً درباره علم نیست، بلکه درباره مسئولیت و اخلاق علمی است. شکست ویکتور فرانکنشتاین در جهل او نسبت به آناتومی نبود، بلکه در کوری اخلاقی او بود: او حیاتی را خلق کرد بدون اینکه بفهمد چه چیزی آن را انسان می‌سازد.

امروزه، با پیشرفت‌های عظیم در پزشکی، ارگانوئیدهای عصبی و زیست‌شناسی مصنوعی، همچنان نمی‌توان حیات را فقط به یک مکانیسم تقلیل داد. آناتومی به ما نشان می‌دهد که بدن چگونه کار می‌کند؛ اما نمی‌تواند به ما بگوید که چرا زندگی اهمیت دارد.