انتقاد شدید سازمان توسعه تجارت: ۵۰۰ میلیون دلار عوارض در مقابل ۴۰۰ میلیون دلار صادرات دانش‌بنیان

گنجاندن ناگهانی کالاها و فقدان پشتوانه قانونی

معاون سازمان توسعه تجارت تأکید کرد که مسئله اصلی، مربوط به کالاهای خام و نیمه‌خام است. وی اشاره کرد که در قوانین موجود، هیچ اشاره‌ای به منع یا رهایی از صادرات کالاهای نیمه‌خام نشده است، اما:

به‌ صورت ناگهانی و بدون پیش‌زمینه، برخی کالاها را در این فهرست گنجانده‌اند. اگر وضعیت فعلی را با سال گذشته مقایسه کنیم، متوجه می‌شویم شرایط ما اصلاً مطلوب نیست.

این روند، علاوه بر ایجاد بی‌ثباتی، به طور مستقیم بر توان رقابتی کشور در بازارهای منطقه‌ای تأثیر منفی گذاشته است.

تهدید بازارهای هدف: از توقف صادرات میلگرد تا رقابت آهن قراضه

روشن‌بخش با ارائه مثالی مشخص، وخامت اوضاع را تشریح کرد. وی از دریافت نامه‌ای خبر داد که بر اساس آن، دیگر امکان صادرات میلگرد به عراق وجود ندارد. وی همچنین به چالش‌های موجود در صادرات شمش و آهن اسفنجی به عراق پرداخت و نگرانی خود را از پدیده «بازار موازی» ابراز کرد.

رقابت شدید جهانی بر سر آهن قراضه

معاون سازمان توسعه تجارت ایران هشدار داد که در حال حاضر رقابت شدیدی در بازار آهن قراضه وجود دارد و بسیاری از کشورهای دیگر نیز روی این بخش تمرکز کرده‌اند. وی افزود: «نگرانی ما این است که اگر عوارض صادراتی برای این بخش وضع کنیم، ممکن است بازار خود را به‌ کلی از دست بدهیم.»

مالیات بیشتر از عوارض؛ مانعی بر سر راه صادرات

به گفته روشن‌بخش، در شرایط کنونی اخذ عوارض از کالاهای خام و نیمه‌خام چندان منطقی به نظر نمی‌رسد. وی پیشنهاد مشخصی را برای رفع تداخلات مالیاتی مطرح کرد:

• حذف مالیات: در مواردی که مالیات از صادرکنندگان دریافت می‌شود، یا این مالیات باید حذف شود.
• کنارگذاری از عوارض: یا کالاهای مشمول مالیات باید از حوزه کالاهای مشمول عوارض صادراتی کنار گذاشته شوند.

وی دلیل این پیشنهاد را اینگونه بیان کرد که در بسیاری از مواقع، میزان مالیات دریافتی از صادرکنندگان از خود عوارض صادراتی نیز بیشتر می‌شود و این امر با هدف اصلی توسعه صادرات در تضاد است.

ابهام در هزینه‌کرد ۵۰۰ میلیون دلار عوارض دریافتی

یکی از انتقادات جدی مطرح شده، مربوط به عدم شفافیت در خصوص مبالغ هنگفتی است که از محل این عوارض دریافت شده است. روشن‌بخش با استناد به گزارش‌های سال ۱۴۰۲، به مقایسه‌ای معنادار اشاره کرد:

• مجموع عوارض پرداخت شده: حدود ۵۰۰ میلیون دلار
• کل صادرات کالاهای دانش‌بنیان کشور: تنها ۴۰۰ میلیون دلار

وی با طرح یک پرسش کلیدی، خواستار پاسخگویی شد:

حال سؤال اینجاست، در کدام کشور دنیا ۵۰۰ میلیون دلار از محل عوارض اخذ می‌شود، اما در مقابل تنها ۴۰۰ میلیون دلار صادرات دانش‌بنیان انجام می‌گیرد؟

این رقم نه با اهداف تعیین‌شده در آیین‌نامه سال ۱۴۰۱ هم‌خوانی دارد و نه تأثیر مثبتی در زنجیره تأمین کشور گذاشته است. سازمان توسعه تجارت درخواست ارائه گزارش شفاف و دقیقی از محل هزینه‌کرد این منابع را مطرح کرده، اما تاکنون گزارش قابل‌اتکایی دریافت نکرده است.

نتیجه‌گیری: لزوم بازنگری اساسی برای جلوگیری از کاهش صادرات

روشن‌بخش در پایان خاطرنشان کرد که در شرایط فعلی اقتصادی کشور، اعمال محدودیت‌های موجود در حوزه انرژی و فشارهایی که بر تولیدکنندگان وارد می‌شود، اقدامی نادرست است. وی هشدار داد که ادامه این روند می‌تواند منجر به از دست رفتن بازارهای هدف و کاهش صادرات شود. بنابراین، بازنگری جدی و اساسی در فهرست کالاهای مشمول عوارض صادراتی، یک ضرورت منطقی و اقتصادی است.