رکود رسمی صنعت و نامساعدترین محیط کسب‌وکار برای مسکن؛ رانت در بازار برنج

ورود رسمی صنعت به فاز رکود؛ تناقض در گزارش‌های اقتصادی

جدیدترین گزارش‌های اقتصادی حاکی از ورود رسمی صنعت کشور به فاز رکود فصلی و سالانه است؛ درحالی‌که پژوهشکده پولی و بانکی بر این موضوع مهر تأیید می‌زند، شاخص مدیران خرید (شامخ) مهرماه برای دومین ماه متوالی از رونق نسبی در بخش صنعت خبر می‌دهد. این تناقض در کنار نامساعدترین شرایط کسب‌وکار برای بخش مسکن و ساختمان، چالش‌های جدی اقتصاد کلان ایران را برجسته می‌کند. در ادامه، جزئیات این گزارش‌ها و همچنین وضعیت تورم تولیدکننده خدمات، رانت در بازار برنج، و کوچ سرمایه‌داران چینی بررسی شده است.

رکود صنعتی: تأیید رسمی و شاخص‌های متناقض

تأیید رکود توسط پژوهشکده پولی و بانکی

گزارش تازه پژوهشکده پولی و بانکی نشان می‌دهد که اقتصاد ایران به‌طور رسمی وارد فاز رکود صنعتی شده است. این رکود در عملکرد سه صنعت اصلی کشور که نزدیک به ۸۰ درصد وزن صنعت را تشکیل می‌دهند، مشهود است:

• فلزات اساسی
• صنایع شیمیایی
• کانی‌های غیرفلزی

این صنایع در تمامی برش‌های زمانی اخیر عملکردی منفی داشته‌اند. افت شاخص کل شرکت‌های بورسی در ماه‌های اخیر نیز تأییدکننده تعمیق این رکود در بخش صنعت است.

رشد خیره‌کننده اما موقتی در شامخ مهرماه

در مقابل، شاخص مدیران خرید (شامخ) بخش صنعت در مهرماه با عدد ۵۳.۴ نشان‌دهنده دومین ماه متوالی رشد پس از ۲۰ ماه رکود است. با این حال، کارشناسان این رشد را موقتی و ناشی از بهبود کوتاه‌مدت در تأمین انرژی می‌دانند.

بنگاه‌های صنعتی همچنان با موانع ساختاری زیر مواجه هستند:

• نوسانات ارزی
• کمبود نقدینگی
• افزایش قیمت مواد اولیه
• رکود بازار تقاضا

در حالی‌که فروش داخلی کمی افزایش یافته، صادرات به‌دلیل تحریم‌ها و هزینه بالای تولید کاهش داشته است. به گفته فعالان اقتصادی، پایداری رشد صنعتی تنها در گرو ثبات ارزی، اصلاح نظام مالیاتی و گمرکی، تسهیل تأمین مالی و شفافیت مدیریتی خواهد بود.

نامساعدترین محیط کسب‌وکار در بخش مسکن و ساختمان

کسب‌وکارهای بخش مسکن و ساختمان در تابستان امسال، «بدترین شرایط» را نسبت به ۱۴ فعالیت اقتصادی دیگر تجربه کردند. شاخص محیط کسب‌وکار این دو بخش از «شاخص ملی محیط‌ کسب‌وکار» فراتر رفته و نامساعدتر ارزیابی شده‌اند:

• شاخص محیط کسب‌وکار بخش مسکن: ۶.۷۵
• شاخص محیط کسب‌وکار بخش ساختمان: ۶.۲۵

دو مانع اصلی در این بخش‌ها، شرایط نامساعد را شکل داده است:

1. کمبود تقاضای خرید مسکن: شاخص محیط کسب و کار بخش مسکن از این منظر به ۸.۶۷ رسیده است.
2. تغییرات غیرقابل پیش‌بینی قیمت مصالح ساختمانی: شاخص محیط کسب‌وکار بخش ساختمان از این منظر به ۸.۷۳ افزایش یافته است.

تداوم فضای بسیار نامساعد در این بخش کلیدی، به دلیل ارتباط پسین و پیشین بالایی که با مجموعه گسترده‌ای از صنایع و فعالیت‌های خدماتی دارد، امکان رشد اقتصادی مناسب را سلب خواهد کرد.

عقب‌گرد در شفافیت آماری تورم

انتشار فصلی و تأخیری تورم تولیدکننده خدمات

مرکز آمار به تازگی تورم تولیدکننده خدمات (PPI) در تابستان سال ۱۴۰۴ را اعلام کرده است. این انتشار درحالی صورت می‌گیرد که برخلاف ماه‌های گذشته که آمار به‌صورت ماهانه اعلام می‌شد، این بار به‌صورت فصلی و با تأخیر منتشر شده است.

بررسی‌ها نشان می‌دهد که تورم تولیدکننده نقطه به نقطه و سالانه خدمات افزایش داشته و تورم فصلی کاهش یافته است. همچنین، تورم تولیدکننده آبرسانی نیز به بالاترین مقدار خود در بیش از ۸ سال گذشته رسیده است.

دست پنهان رانت در بازار برنج

افزایش قیمت برنج ایرانی و خارجی طی ماه‌های گذشته، فشار مضاعفی بر سفره خانوارها وارد کرده است. در حالی که کاهش عرضه به دلیل خشکسالی، عامل افزایش قیمت برنج ایرانی عنوان می‌شود، بررسی‌ها حاکی از آن است که دلیل پنهان دیگری برای افزایش قیمت برنج خارجی، به‌ویژه برنج پاکستانی، وجود داشته که در رانت ارز ترجیحی و همبستگی شدید با قیمت ارز بازار آزاد خلاصه می‌شود.

تخصیص ارز ترجیحی به تعداد مشخصی بازرگان خاص برای واردات برنج خارجی باعث شده تأمین برنج در بازار داخل مشکل شود، قیمت افزایش یابد و این واردات تنها به سود شرکت‌های بازرگانی مشخصی تمام شود.

در این شرایط، خانوارها مجبور به تأمین نیاز خود با قیمت بالاتر هستند و دولت نیز مجبور به تأمین ارز برای تداوم این رانت و نیاز داخلی خواهد بود.

تغییر مسیر سرمایه‌های چینی به امارات

سرمایه‌داران چینی از محدودیت‌های مهاجرتی سنگاپور خسته شده و در مسیر دوبی و ابوظبی قرار گرفته‌اند. سخت‌گیری‌های جدید سنگاپور در صدور اقامت، موجی از ثروت‌های آسیایی را به سوی امارات متحده عربی روانه کرده است.

امارات با اعطای ویزای طلایی و سیاست‌های مالیاتی جذاب، در حال تبدیل شدن به پناهگاه جدید ثروت‌های آسیایی است و به این ترتیب، به مقصدی جدید برای سرمایه‌های منطقه تبدیل خواهد شد.