نبرد بر سر شرکت تراشه‌ساز چینی نکسپریا؛ شوک هلند به پکن و صنعت جهانی خودرو

تصاحب اضطراری و واکنش پکن

دولت هلند در اقدامی بی‌سابقه و با استناد به یک قانون اضطراری مربوط به دوران جنگ سرد، کنترل یک شرکت تولیدکننده تراشه تحت مالکیت چین به نام نکسپریا را در دست گرفت. این تصمیم خارق‌العاده، که با هدف حفظ تداوم تامین و فناوری‌های حیاتی هلند و اروپا صورت گرفت، موجی از اختلال را در صنعت جهانی خودروسازی ایجاد کرد و جبهه جدیدی در رقابت اقتصادی و ژئوپلیتیک میان غرب و چین گشود.

وزیر امور اقتصادی هلند در بیانیه‌ای به پارلمان، به «کمبودهای جدی در حاکمیت و اقدامات درون نکسپریا» اشاره کرد که «تهدیدی» محسوب می‌شدند. در این بیانیه تأکید شد:

«این تدبیر بسیار استثنایی است و صرفاً با هدف اطمینان از به خطر نیفتادن تداوم عرضه و حفاظت از فناوری‌های حیاتی برای اقتصاد هلند و اروپا اتخاذ شده است.»

پکن به شدت به این اقدام واکنش نشان داد و هلند را به مداخله سیاسی متهم کرد. چین در تلافی، کنترل‌های صادراتی اعمال نمود و تحویل تراشه‌های نکسپریا از تأسیسات چینی خود به اروپا را متوقف ساخت. در مقابل، دولت هلند نیز ارسال محموله‌های کلیدی مورد نیاز برای ساخت تراشه‌ها در چین را متوقف کرد.

اگرچه دولت چین اکنون معافیت‌هایی را برای کنترل‌های صادراتی تراشه‌ها در کاربردهای غیرنظامی اعطا کرده، اما هنوز مشخص نکرده است که این کاربردها دقیقاً شامل چه مواردی می‌شوند. مقامات چینی همچنان خواستار لغو تصاحب نکسپریا توسط هلند هستند و وزارت بازرگانی چین در بیانیه‌ای اعلام کرد: «چین از اتحادیه اروپا استقبال می‌کند که به اعمال نفوذ خود برای ترغیب هلند به تصحیح هرچه سریع‌تر اقدامات نادرستش ادامه دهد.»

تسلیحاتی کردن زنجیره‌های تامین جهانی

کانون اصلی این اختلاف، بخش حیاتی از اکوسیستم تراشه جهانی است. نکسپریا تولیدکننده نیمه‌هادی‌هایی است که به آن‌ها «تراشه‌های قدیمی» (Legacy) یا «قطعات ساختمانی» گفته می‌شود و برای هر چیزی از فرمان برقی و ایربگ‌ها گرفته تا سیستم‌های قفل مرکزی، ضروری هستند. این‌ها تراشه‌های پیشرفته نیستند، اما وجودشان کاملاً حیاتی است.

وابستگی به چین

برخی از خودروها حاوی صدها عدد از این تراشه‌ها هستند و نکسپریا تراشه‌های مورد نیاز خودروسازان بزرگ در سراسر جهان را تأمین می‌کند. حدود ۷۰ تا ۸۰ درصد از تولید نکسپریا برای پردازش، آزمایش و بسته‌بندی به چین ارسال می‌شود. این وابستگی، خودروسازان را در معرض کنترل پکن بر زنجیره‌های تأمین قرار داده است.

این وضعیت، توانایی چین در مسدود کردن زنجیره‌های تأمین جهانی را، درست همانند کاری که با صادرات عناصر کمیاب خاکی انجام داد، نمایان می‌سازد. به گفته کارشناسان، چین می‌تواند با کنترل شرکتی به ظاهر کم‌اهمیت اما حیاتی مانند نکسپریا، غرب را تحت فشار قرار دهد. این موضوع به همان اندازه که در مورد نیمه‌هادی‌هاست، در مورد حاکمیت دیجیتال نیز اهمیت دارد.

با این حال، پکن با یک معضل روبرو است. در حالی که چین خود را به عنوان شریکی قابل اعتماد در برابر هرج و مرج تعرفه‌ای ایالات متحده معرفی می‌کرد، قطع عرضه محصولات حیاتی، پیام این کشور را تضعیف می‌کند. این بحران نشان داد که اروپا و سایر شرکای تجاری تا چه اندازه میان ایالات متحده و چین و توانایی آن‌ها در برهم زدن تجارت جهانی، به دام افتاده‌اند.

نگرانی‌های امنیت ملی و مدیریتی

همزمان با تصاحب شرکت، یک دادگاه هلندی نیز ژانگ شوئژن، مدیرعامل سابق نکسپریا و بنیانگذار شرکت مادر چینی آن، یعنی وینگ‌تک (Wingtech)، را به دلیل سوء مدیریت تعلیق کرد. سهام وینگ‌تک در بورس شانگهای معامله می‌شود و بخشی از مالکیت آن متعلق به دولت چین است.

وینگ‌تک در سال ۲۰۲۴ در فهرست نظارتی رسمی ایالات متحده قرار گرفت و این فهرست در سپتامبر گذشته گسترش یافت تا شامل هر شرکتی شود که حداقل ۵۰ درصد آن متعلق به شرکت‌های موجود در لیست است.

بر اساس اسناد دادگاهی که توسط مقامات هلند در رابطه با تصاحب نکسپریا منتشر شد، مقامات آمریکایی پیش از تصاحب، نگرانی‌هایی را در مورد مدیرعامل این شرکت تراشه مطرح کرده بودند. این اسناد شواهدی را در بر داشت که مقامات هلندی به نکسپریا گفته بودند در صورت تغییر در رهبری، ممکن است بتوانند از لیست سیاه آمریکا معافیت بگیرند، زیرا «مالک چینی مشکل‌ساز است.»

مقامات هلندی در این اسناد به نکسپریا گفتند: «تقریباً قطعی است که مدیرعامل باید جایگزین شود تا واجد شرایط معافیت از لیست نهادها شود.»

لاهه این موضوع را که تصاحب نکسپریا پاسخی به فشار یک کشور خارجی بوده است، رد می‌کند، اما اعلام کرد شواهدی وجود دارد که نشان می‌دهد مدیرعامل شرکت در حال انتقال ظرفیت تولید، منابع مالی و مالکیت فکری آن به چین بوده است. کارشناسان معتقدند این حادثه تأکید می‌کند که کشورهای غربی تمایلی به حضور سرمایه‌گذاران چینی در این نوع دارایی‌های تولیدی استراتژیک، حتی در مورد تراشه‌های قدیمی، ندارند.

صنعت خودروسازی در لبه پرتگاه

کارشناسان می‌گویند این اتفاق نمونه‌ای از تأثیر واقعی گسست روابط تجاری و اقتصادی میان غرب و چین است. تأمین‌کنندگان صنعت وسایل نقلیه اروپایی به دنبال شفافیت در مورد معافیت‌هایی هستند که اعمال خواهد شد و این وضعیت را عاملی برای ایجاد بروکراسی اضافی در یک زمان نامطمئن می‌دانند.

اگرچه کارشناسان می‌گویند امکان تغییر تأمین‌کننده وجود دارد و شرکت‌های رقیب مانند اینفینیون، ان‌ایکس‌پی و تگزاس تراشه‌های مشابهی تولید می‌کنند، اما زنجیره‌های تأمین به طور دقیق برنامه‌ریزی نمی‌شوند؛ بلکه به صورت ارگانیک تکامل می‌یابند و این قطعات اغلب برای خودروها به صورت سفارشی ساخته می‌شوند.

تغییر تأمین‌کننده برای شرکت‌ها هزینه‌بر و بسیار پیچیده است و انگیزه‌هایی برای حفظ زنجیره‌های تأمین موجود وجود دارد.

آتش‌بس شکننده تجاری

این حادثه در حالی رخ می‌دهد که رؤسای جمهور وقت آمریکا و چین بر سر یک آتش‌بس تجاری یک‌ساله به توافق رسیده‌ بودند؛ توافقی که برخی ممنوعیت‌های صادراتی و محدودیت‌های عناصر کمیاب خاکی را به حالت تعلیق درآورد. با این حال، اختلاف نکسپریا نشان می‌دهد که این توافق جدید ممکن است بسیار شکننده باشد.

این وضعیت از نظر سیاسی برای هر دو طرف و همچنین برای اروپا بسیار دشوار است، زیرا نمی‌خواهد این موضوع با خروج ظرفیت تولید تراشه از اروپا به پایان برسد. گزارش‌ها حاکی از آن است که رهبران در بروکسل از برنامه‌ریزی دولت هلند برای این اقدام بی‌اطلاع بودند و از آن ناراضی بودند.

چین و اتحادیه اروپا همچنان درگیر مذاکرات فوری برای لغو کنترل‌های صادراتی بر روی تراشه‌ها و عناصر کمیاب خاکی هستند. کمیسر تجارت اتحادیه اروپا اعلام کرد که مذاکرات برای یافتن یک «چارچوب پایدار، باثبات و قابل پیش‌بینی که بازگرداندن کامل جریان نیمه‌هادی‌ها را تضمین کند» ادامه دارد. با این حال، این ماجرا آسیب‌پذیری‌ها در زنجیره‌های تأمین کلیدی را آشکار کرده و به نظر می‌رسد تا زمانی که اختلاف بر سر مالکیت و عملیات نکسپریا به طور کامل حل نشود، روابط میان چین و هلند و به نوبه خود، اتحادیه اروپا، تحت فشار باقی خواهد ماند.