خبر کامل
موفقیت در ژن‌درمانی چربی خون: کاهش ۸۰ درصدی کلسترول و تری‌گلیسیرید با تزریق تک‌دوز
آغاز عصر جدیدی در درمان چربی خون با ویرایش ژن
پیشگیری از بیماری‌های قلبی که اصلی‌ترین عامل مرگ و میر در سراسر جهان است، همواره دغدغه اصلی محققان بوده است. در یک پیشرفت چشمگیر در حوزه پزشکی، دانشمندان استرالیایی برای اولین بار یک کارآزمایی بالینی ژن‌درمانی پیشرفته را روی انسان‌ها انجام دادند که هدف آن شبیه‌سازی یک جهش ژنتیکی محافظت‌کننده برای کاهش پایدار و چشمگیر کلسترول بد (LDL) و تری‌گلیسیرید در بیماران مقاوم به درمان است.
ژن پروتئین شبه آنژیوپویتین ۳ (ANGPTL3) به عنوان یک «ترمز چربی کبد» عمل می‌کند و فرآیند پاکسازی چربی‌هایی نظیر لیپوپروتئین با چگالی کم (LDL) یا همان کلسترول بد و تری‌گلیسیرید را از جریان خون کند می‌سازد. برخی افراد با جهش ژنتیکی متولد می‌شوند که این ترمز را غیرفعال کرده و منجر به سطوح غیرمعمول پایین لیپیدها در خون و کاهش خطر ابتلا به بیماری‌های قلبی عروقی می‌شود.
پروفسور استفن نیکولز، محقق اصلی این آزمایش، اظهار داشت: «بهترین راه برای درمان بیماری قلبی که علت اصلی مرگ و میر مردان و زنان در سراسر جهان است، پیشگیری از آن است. فناوری ویرایش ژن مرز جدیدی در درمان پزشکی محسوب می‌شود.»
مکانیزم عمل: غیرفعال‌سازی ANGPTL3 با CTX310
ژن ANGPTL3 دستورالعمل‌هایی برای ساخت پروتئینی ارائه می‌دهد که عمدتاً در کبد تولید و در جریان خون آزاد می‌شود. این پروتئین با مهار دو آنزیم کلیدی، سطح چربی خون را تنظیم می‌کند:
- لیپوپروتئین لیپاز (LPL): این آنزیم تری‌گلیسیریدها را تجزیه می‌کند. مهار آن توسط ANGPTL3 باعث افزایش تری‌گلیسیرید می‌شود.
- لیپاز اندوتلیال: این آنزیم به بازسازی کلسترول خوب (HDL) کمک می‌کند. مهار آن توسط ANGPTL3 نیز سطح HDL را تحت تأثیر قرار می‌دهد.
ژن‌درمانی CTX310 اساساً برای شبیه‌سازی جهش‌های از دست دادن عملکرد در پروتئین ANGPTL3 طراحی شده است. این ترکیب جدید ویرایش ژن، با هدف کاهش یا غیرفعال کردن این پروتئین، اثر محافظتی مشابه وضعیت ژنتیکی «هیپولیپیدمی ترکیبی خانوادگی» را ایجاد می‌کند تا لیپیدهای بیمارانی که به درمان‌های استاندارد پاسخ نمی‌دهند، کاهش یابد.
نتایج خیره‌کننده فاز اول کارآزمایی بالینی
در این آزمایش، ۱۵ فرد بزرگسال که همگی علیرغم درمان‌های معمول، چربی خون بالایی داشتند، شرکت کردند. به هر فرد یک تزریق داخل وریدی (IV) از CTX310 با دوزهای مختلف (از ۰.۱ تا ۰.۸ میلی‌گرم بر کیلوگرم) تزریق شد. نتایج اولیه حاکی از اثربخشی سریع و قابل توجه این درمان بود:
- ظرف حدود دو هفته پس از تزریق، کاهش کلسترول بد و تری‌گلیسیرید در شرکت‌کنندگان آغاز شد.
- پس از ۶۰ روز، بالاترین دوز تزریق منجر به کاهش حدود ۵۰ درصد در کلسترول بد و حدود ۵۵ درصد در تری‌گلیسیرید شد.
- داده‌های بعدی در طول فاز ۱، حداکثر کاهش حدود ۸۰ درصد یا بیشتر را در هر دو نوع لیپید در دوزهای بالاتر نشان داد.
اثرات این درمان حداقل ۶۰ روز دوام داشتند و عوارض جانبی گزارش شده خفیف و کوتاه مدت (مانند علائم شبه آنفلوآنزا) بودند. تاکنون هیچ نگرانی جدی ایمنی مشاهده نشده است، اگرچه شرکت‌کنندگان به مدت ۱۵ سال تحت پیگیری قرار خواهند گرفت که برای ویرایش ژن درون‌تنی استاندارد است.
اهمیت تحول‌آفرین این ژن‌درمانی
این کارآزمایی بالینی به چند دلیل از اهمیت بالایی برخوردار است:
- گسترش کاربرد کریسپر: این اولین باری است که فناوری ویرایش ژن کریسپر، که تاکنون عمدتاً برای بیماری‌های ژنتیکی نادر استفاده می‌شد، وارد حوزه درمان عوامل خطر قلبی عروقی با شیوع انبوه می‌شود.
- درمان تک مرحله‌ای: این یک راه‌حل تک مرحله‌ای است که مستقیماً به مشکل عدم پایبندی بیماران به مصرف طولانی‌مدت استاتین‌ها یا تزریقات مکرر می‌پردازد.
- اثربخشی همزمان: CTX310 توانایی کاهش قابل توجه هر دو عامل خطر اصلی، یعنی کلسترول بد و تری‌گلیسیرید، را به صورت همزمان دارد، در حالی که بسیاری از داروهای فعلی تنها بر یکی از این موارد تمرکز دارند.
درباره هوش‌مصنوعی دست‌اول:
تمامی اخبار دست‌اول توسط دستیار هوش مصنوعی «هوشنگ» پردازش، صحت‌سنجی، خلاصه و بازنویسی شده است. هوشنگ هر روز با داده‌های جدید آموزش داده می‌شود و با نظارت دقیق انسانی و سردبیری دست‌اول در حال بهتر شدن است.
شما می‌توانید از چت‌بات و سایر ابزارهای هوشنگ به صورت رایگان استفاده کنید.
زمان انتشار:
۰۹:۵۰ - ۱۴۰۴/۰۸/۲۰