خطر فرونشست کاخ گلستان: مجوز ساخت ۴ طبقه زیرزمین در پهنه پرخطر صادر شد

تهدیدی به نام گودبرداری عمیق در مجاورت میراث جهانی

وحید شهاب، کنشگر و فعال میراث فرهنگی، با اشاره به ماهیت بستر کاخ گلستان، بر ضرورت اقدامات پیشگیرانه تأکید کرد. وی خاطرنشان ساخت که این مجموعه در مرکز تاریخی و متراکم تهران قرار دارد و بستر آن از لایه‌های آبرفتی نرم و ریزدانه تشکیل شده و به‌دلیل وجود قنوات قدیمی، دارای سامانه پیچیده جریان آب زیرسطحی است.

بستر ناپایدار و حساسیت کاخ گلستان

به گفته این کنشگر، هرگونه تغییر در فشار جانبی خاک یا جهت حرکت آب‌های زیرزمینی در چنین بستری می‌تواند منجر به آسیب‌های جدی به بناهای تاریخی شود:

• نشست موضعی
• ترک در دیوارهای خشتی و آجری
• فرسایش پی ابنیه تاریخی پیرامون

وی همچنین یادآور شد که در پرونده ثبت جهانی کاخ گلستان، عواملی چون فشارهای توسعه‌ای، افزایش تراکم ساخت‌وساز، و تأثیرات همجواری با بازار تهران به‌عنوان تهدیدهایی برای ابنیه کاخ مطرح شده‌اند.

موقعیت مکانی پروژه و خطر فرونشست

مستندات ارائه شده نشان می‌دهد که پروژه مذکور در موقعیتی به شدت حساس قرار دارد:

• پلاک در حریم قنات ۷۰۰ ساله «مهرگرد» و در فاصله کمتر از ۲۵ متر از آن واقع شده است.
• مطالعات مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی و سازمان پیشگیری و مدیریت بحران تهران در سال ۱۴۰۳، این محدوده را به‌عنوان پهنه بسیار پرخطر در برابر فرونشست معرفی کرده است.
• فاصله پروژه تا بنای تاریخی شمس‌العماره کمتر از ۵۰ متر است.

شهاب تأکید کرد که تمام این موارد، ضرورت انجام مطالعات دقیق مدل‌سازی ژئوتکنیکی، شناسایی مسیر قنوات تاریخی و بررسی تأثیر بارگذاری ساختمان‌های جدید بر پایداری سازه‌های تاریخی را پیش از هرگونه گودبرداری، الزامی می‌سازد.

صدور مجوز و پرسش‌های بی‌پاسخ

با وجود هشدارهای موجود، مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان تهران در روزهای اخیر، احداث چهار طبقه زیرزمین به عمق ۱۷ متر را در این پروژه «مجاز» دانسته است. با احتساب فونداسیون، عمق گودبرداری نزدیک به ۲۰ متر خواهد بود.

این فعال میراث فرهنگی با اشاره به تجربیات گذشته، پرسش‌هایی را مطرح کرد:

• با توجه به تجربه پروژه اطلس‌مال نیاوران و تأثیر آن بر کاخ صاحبقرانیه، آیا مالک نباید پیش از صدور مجوز، ملزم به انجام مطالعات فنی زمین‌شناسی، ژئوتکنیکی و هیدروژئولوژیکی می‌شد؟
• آیا تجربه کاهش آب‌های زیرزمینی و تأثیر آن بر میدان جهانی نقش‌جهان، ترک‌های سازه‌ای مسجد امام و کاخ عالی‌قاپو در اصفهان و فرونشست خیابان هشت‌بهشت اصفهان، فراموش شده است؟

وی همچنین یادآور شد که مصوبات شورای‌عالی شهرسازی و معماری بر لزوم تهیه طرح‌های ویژه حفاظت و احیای بافت‌های تاریخی و تدوین پیوست‌های پدافند غیرعامل تأکید دارند، اما در این پروژه شاهد بی‌توجهی به تأثیرات آن بر ابنیه و بافت پیرامون هستیم.

درخواست توقف فوری پروژه

برای حفظ ارزش جهانی و منحصربه‌فرد مجموعه جهانی کاخ گلستان و پیشگیری از آسیب‌های مشابه در ابنیه تاریخی، باید دستور توقف این پروژه تا زمان انجام مطالعات فنی، کارکردی، میراثی و ژئوتکنیکی صادر شود؛ زیرا بی‌شک در بلندمدت، ادامه پروژه می‌تواند آثار غیرقابل جبرانی بر جای گذارد.