انتقاد صریح مجلس از عملکرد دولت در برنامه هفتم توسعه: تحقق کمتر از ۶۰٪ هدف اشتغال و نارضایتی از کالابرگ

احمد نادری، عضو کمیسیون اجتماعی مجلس شورای اسلامی، در جریان بررسی عملکرد یک‌ساله دولت در اجرای برنامه هفتم توسعه، با ارائه آمار و ارقام دقیق، از تحقق نیافتن بخش عمده‌ای از اهداف اجتماعی و رفاهی انتقاد کرد. وی فاصله جدی بین وعده‌ها و دستاوردهای عملی را در حوزه‌هایی چون اشتغال، پایداری صندوق‌های بیمه‌ای و اجرای طرح کالابرگ الکترونیکی، نگران‌کننده و نیازمند بازنگری فوری دانست.

شکاف عمیق میان اهداف و عملکرد در حوزه اشتغال و بیمه

بر اساس گزارش ارائه شده، هدف‌گذاری دولت در برنامه هفتم توسعه، ایجاد سالانه یک میلیون شغل پایدار بوده است. با این حال، گزارش‌ها حاکی از آن است که در عمل تنها حدود ۵۰۰ تا ۶۰۰ هزار شغل محقق شده، که نشان‌دهنده تحقق کمتر از ۶۰ درصد هدف تعیین‌شده است. این فاصله، بیانگر عدم کارایی لازم در سیاست‌های اشتغال‌زایی است.

وضعیت پوشش بیمه‌ای و پایداری صندوق‌ها

در بخش پوشش بیمه‌ای، آمارها نشان می‌دهد که رشد بیمه‌شدگان تأمین اجتماعی کمتر از دو درصد بوده است. همچنین در صندوق بیمه اجتماعی روستاییان و عشایر، به‌جای جذب هدف‌گذاری شده ۵۰۰ هزار نفر، تنها حدود ۳۵۰ هزار نفر جدید به جمع بیمه‌شدگان اضافه شده‌اند که عقب‌ماندگی ۳۰ درصدی را نسبت به برنامه نشان می‌دهد.

در حوزه پایداری مالی صندوق‌های بازنشستگی، وضعیت نگران‌کننده‌تر است. نسبت پشتیبانی صندوق تأمین اجتماعی به‌جای افزایش، از ۴.۳ به ۴.۱ کاهش یافته است. همچنین، وابستگی بودجه‌ای این صندوق‌ها به منابع عمومی دولت با افزایش ۷۱ درصدی، از ۴۵۳ هزار میلیارد تومان در سال گذشته به ۷۷۷ هزار میلیارد تومان در سال ۱۴۰۳ رسیده است.

مدیریت غیرکارآمد و بازدهی پایین بنگاه‌ها و شرکت‌های زیرمجموعه وزارت تعاون نیز از دیگر عوامل تضعیف‌کننده برشمرد. این موضوع باعث شده است که سرمایه بیمه‌شدگان به جای ایجاد اشتغال مولد، در چرخه‌ای کم‌بازده و پرهزینه گرفتار شود.

انتقاد شدید از اجرای طرح کالابرگ الکترونیکی

طرح کالابرگ الکترونیکی که با هدف مقابله با فقر شدید و فقر غذایی به اجرا درآمده، با هزینه سنگین ۱۱۷ هزار میلیارد تومانی، نتوانسته رضایت عمومی را جلب کند. سطح رضایت عمومی از این طرح تنها ۴۵.۲ درصد بوده و حدود ۶۵ درصد از مردم، توزیع و اجرای آن را ناعادلانه ارزیابی کرده‌اند.

• هزینه اجرا: ۱۱۷ هزار میلیارد تومان
• رضایت عمومی: ۴۵.۲ درصد
• ارزیابی ناعادلانه: حدود ۶۵ درصد مردم
• سهم توانمندسازی اقتصادی: کمتر از ۱۵ درصد
• نرخ خروج پایدار مددجویان از فقر: زیر ۱۵ درصد

بر اساس اعلام اخیر، دهک‌های ۱ تا ۳ مبلغ ۵۰۰ هزار تومان و دهک‌های ۴ تا ۷ مبلغ ۳۵۰ هزار تومان به‌عنوان سبد کالا دریافت خواهند کرد.

تخلف در تخصیص ارز ترجیحی و تأمین معیشت

انتقاد جدی دیگری که مطرح شد، به نحوه تخصیص منابع ارزی مربوط می‌شود. دولت ۸ میلیارد دلار ارز ترجیحی را حذف کرد و طبق توافق با مجلس، قرار بود تمام این مبلغ صرف اجرای طرح کالابرگ الکترونیکی شود. با این حال، محاسبات نشان می‌دهد که تنها حدود ۲ میلیارد دلار از این مبلغ به طرح کالابرگ تخصیص یافته و مابقی در بخش‌های دیگر هزینه شده است.

با توجه به قیمت‌های فعلی اقلام اساسی، از جمله گوشت کیلویی یک میلیون تومان و مرغ نزدیک به ۲۰۰ هزار تومان، پرداخت مبلغ ۳۵۰ هزار تومان به دهک‌های هدف نه تنها ناکافی است، بلکه اثر قابل توجهی در کاهش فقر و تأمین نیاز روزانه ۲۱۰۰ کیلوکالری برای هر فرد ندارد و نیازمند بازنگری جدی است.

چالش‌های رفاهی: از بازنشستگان تا مهارت‌آموزی

در بخش‌های دیگر حوزه اجتماعی، چالش‌های متعددی مورد اشاره قرار گرفت:

• بازنشستگان: اجرای ناقص طرح متناسب‌سازی حقوق‌ها و مشکلات متعدد در فرآیند پرداخت، نارضایتی گسترده‌ای در میان این قشر ایجاد کرده است.
• نظام رفاهی کارگران: سیاست‌های کلی تأمین اجتماعی که بر ایجاد نظام رفاهی چندلایه برای کارگران تأکید دارد، به‌طور کامل اجرا نشده و برخی بخش‌های آن عملاً رها شده است.
• معلولان: این قشر نیازمند نگاه ویژه و ساختار اجرایی مشخص در وزارت رفاه هستند، اما توجه لازم برای توانمندسازی و دسترسی برابر به خدمات اجتماعی صورت نگرفته است.
• مهارت‌آموزی: فقدان سیاست‌های شفاف و برنامه‌ریزی منسجم، فرصت تربیت نسل ماهر آینده را از بین برده است.

ضعف سامانه‌های داده‌ای و لزوم بازنگری

ضعف سامانه رفاه ایرانیان که قرار بود مرجع اصلی جمع‌آوری و به‌روزرسانی داده‌های خانوار باشد، مستقیماً کیفیت سیاست‌های تخصیص منابع و حمایت از اقشار ضعیف را کاهش داده است.

برای درک واقعی وضعیت معیشتی مردم، نیاز است مسئولان بدون تشریفات رسمی، مستقیماً با مردم در ارتباط باشند و روش‌های پرداخت و حمایت‌ها باید بازنگری و اصلاح شود تا هدف اصلی یعنی مقابله با فقر شدید محقق شود.

پیشنهادات کمیسیون اجتماعی برای اصلاح

پیشنهادات کمیسیون برای اصلاح وضعیت موجود و نزدیک شدن به اهداف برنامه هفتم شامل موارد زیر است:

• اصلاح روش‌های تخصیص منابع.
• بهبود سامانه‌های داده‌ای (مانند سامانه رفاه ایرانیان).
• افزایش اثربخشی برنامه‌های حمایتی.
• تمرکز بر عدالت اجتماعی و توانمندسازی خانوارها.