هشدار کارشناس مجلس: ناترازی ۴ تا ۵ بانک کشور ساختاری و مزمن شده است

تحلیل کارشناس مرکز پژوهش‌های مجلس از بحران ناترازی بانکی

کارشناس مرکز پژوهش‌های مجلس ضمن هشدار در مورد ناترازی ساختاری در نظام بانکی، ریشه این بحران را پرداخت سود به سپرده‌گذاران بیش از درآمدهای واقعی بانک‌ها دانست. این وضعیت، بانک‌ها را وادار به استقراض و اضافه‌برداشت از بانک مرکزی کرده و سلامت مالی آن‌ها را به خطر انداخته است.

مفهوم دارایی و بدهی در نظام بانکی

موسی شهبازی، کارشناس اقتصادی، در تشریح ساختار مالی بانک‌ها، مجموع سرمایه‌گذاری‌ها و مطالبات بانک از مردم را به عنوان «دارایی بانک» تعریف کرد. این دارایی‌ها شامل موارد زیر است:

• تسهیلات و وام‌های پرداختی به مردم
• سرمایه‌گذاری‌های انجام‌شده
• اوراق خریداری‌شده

در مقابل، «بدهی بانک» نیز همان سپرده‌هایی است که مردم نزد بانک‌ها قرار داده‌اند.

چگونگی بروز ناترازی و اضافه‌برداشت

ناترازی بانک‌ها زمانی بروز می‌کند که سود پرداختی به سپرده‌گذاران از درآمدهای واقعی بانک فراتر رود. در چنین شرایطی، دارایی‌های بانک کفاف پرداخت سود تعهدشده را نمی‌دهد. برای جبران این کسری منابع، بانک‌ها ناچار به استقراض می‌شوند:

بانک‌ها برای جبران کسری منابع، از سایر بانک‌ها یا در شرایط بحرانی از بانک مرکزی استقراض می‌کنند که در نتیجه آن، حساب بانک بدهکار شده و اضافه‌برداشت رخ می‌دهد.

ناترازی ساختاری و مشکلات بنیادین

شهبازی ناترازی بانک‌ها را به سه دسته کوتاه‌مدت، موقتی یا ساختاری تقسیم کرد. وی تأکید کرد که ناترازی چهار تا پنج بانک در کشور به شکل مداوم و ساختاری در آمده و این بانک‌ها از نظر بنیادی با مشکل روبه‌رو هستند.

او با طرح این پرسش که آیا ناترازی بانک‌ها در کشور موردی است یا ساختاری، افزود: بخشی از مشکلات موجود میان تمام بانک‌ها مشترک است و ناشی از خروج نظام بانکی از مسیر بانکداری در خدمت اقتصاد مولد محسوب می‌شود.

بیماری‌های عمومی نظام بانکی

کارشناس مرکز پژوهش‌های مجلس به ورود برخی بانک‌ها به حوزه‌های غیرتخصصی و اعطای تسهیلات کلان به شرکت‌های وابسته به عنوان «بیماری‌های عمومی نظام بانکی» اشاره کرد. این حوزه‌های غیرتخصصی شامل:

• پتروشیمی و نفت
• تجارت
• املاک

همچنین، اعطای تسهیلات کلان به شرکت‌های وابسته نیز به عنوان یکی دیگر از معضلات ساختاری نظام بانکی شناخته می‌شود.

تأثیر اقتصاد کلان و خروج نقدینگی

شرایط کلان اقتصاد، از جمله شوک‌های درآمدی و ناترازی ارزی، به عنوان عاملی مؤثر در تعمیق مشکلات نظام بانکی مطرح شد.

در چنین شرایطی، مردم برای حفظ ارزش دارایی خود، ترجیح می‌دهند نقدینگی را از بانک‌ها خارج کرده و به بازارهای دیگر منتقل کنند. شهبازی در پایان تأکید کرد که مشکلات برخی از بانک‌ها اکنون ساختاری و مزمن شده است و بانک «سابق آینده» یکی از نمونه‌های بارز آن به شمار می‌رود.