بررسی ادعاهای علیرضا دبیر درباره تختی و رسانه؛ آیا جهان پهلوان واقعاً از دوربین فراری بود؟

حاشیه اخیر؛ دوگانه دبیر و خادم

علیرضا دبیر، رئیس فدراسیون کشتی، در بخشی از سخنان خود در مراسم رونمایی کتاب «بارانداز» گفت: «مثلا در زلزله بوئین‌زهرا او پول جمع می‌کرد. نه دوربین بود و نه عکاس، اما الان طرف یک جا می‌خواهد برود کمک کند چند تا عکاس و دوربین می‌برند. کجا یک عکس از تختی دیدید؟ تختی اخلاص داشت که تختی شد، زور نزنید.»

این اظهارات به سرعت در فضای مجازی به عنوان کنایه‌ای مستقیم به رسول خادم، قهرمان سابق کشتی و مربی تیم ملی، تفسیر شد که اقدامات خیرخواهانه‌اش را در شبکه‌های اجتماعی به اشتراک می‌گذارد. در حالی که ادامه دادن این دوگانه «دبیر-خادم» سودی برای جامعه کشتی ندارد، اما بهانه‌ای برای بررسی دقیق‌تر روایت تاریخی کمک‌رسانی تختی و نقش رسانه‌ها در آن زمان فراهم کرد.

روایت تاریخی: تختی و زلزله بوئین‌زهرا

دهم شهریور ۱۳۴۱ زلزله‌ای مهیب شهرستان بوئین‌زهرا را لرزاند که تلفات جانی گسترده‌ای به همراه داشت. یکی از روایت‌های اسطوره‌ای درباره تختی، مربوط به حضور او در میان مردم و جمع‌آوری کمک برای زلزله‌زدگان است که دبیر نیز به آن اشاره کرده است.

مقایسه اسطوره و واقعیت رسانه‌ای

پس از انقلاب، روایت‌های اغراق‌آمیزی مطرح شد مبنی بر اینکه تختی بدون هیچ اطلاع‌رسانی قبلی و «نه بوق زد، نه کرنا، نه آگهی کرد»، یک روز صبح به چهارراه پهلوی رفت و مردم بلافاصله گرد او جمع شدند. ناصر ایرانی، از نزدیکان تختی، این روایت را مطرح کرده بود.

با این حال، بررسی دقیق نشریات آن دوره نشان می‌دهد که شرایط کاملاً متفاوت بوده است. سوابق مطبوعاتی حاکی از آن است که:

• ۱۳ شهریور ۱۳۴۱: سه روز پس از زلزله، تختی به دفتر یکی از روزنامه‌های کثیرالانتشار مراجعه کرد.
• او خبر داد که قصد دارد روز بعد به همراه دوستانش برای جمع‌آوری کمک‌های مردمی برای زلزله‌زدگان، از دوراهی یوسف‌آباد تا میدان راه‌آهن راهپیمایی کند.
• تختی نه تنها این خبر را رسانه‌ای کرد تا مردم مطلع شوند و برای اهدای کمک بیایند، بلکه از خبرنگار روزنامه درخواست کرد که در طول مسیر او را همراهی کند.

تختی در آن دیدار به گزارش‌نویس گفته بود: «دنیای تازه من شروع شده است. می‌خواهم برای مردم باشم. تو مایلی به من کمک کنی تا وظیفه وجدانی خود را در قبال زلزله‌زدگان ادا کرده باشم؟» حضور تختی و جمع‌آوری کمک توسط او با وجود حساسیت‌های ساواک، بازتاب گسترده‌ای در رسانه‌ها و میان مردم داشت و انتشار این خبر توسط خود تختی، نقطه عطفی در مواجهه او با دربار بود که قدرت بسیج‌کنندگی این قهرمان را نمایان ساخت.

رسانه‌ها؛ ابزار شکل‌گیری «جهان پهلوان»

اگرچه دبیر به درستی اشاره کرد که «خدا تختی را تختی کرد»، اما نباید نقش رسانه‌ها را به عنوان ابزاری مهم در این مسیر نادیده گرفت. مهدی میرمحمدی در کتاب خود به نام «غلامرضا، غلامرضا را کشت» می‌نویسد:

کیهان ورزشی به عنوان پرخواننده‌ترین رسانه آن زمان نقش بزرگی در «جهان‌ پهلوان» شدن تختی داشت و در واقع به نوعی رونمایی از این لقب در کیهان ورزشی صورت گرفت.

حمایت رسانه‌ها از تختی چنان گسترده بود که حتی از شکست‌های او نیز حماسه می‌ساختند. این حمایت‌ها تا حدی بود که امامعلی حبیبی و سایر هم‌تیمی‌های تختی بارها به خبرنگاران گلایه کرده بودند که بین او و تختی تفاوت قائل می‌شوند. اسناد تاریخی نشان می‌دهد که این گلایه‌ها بی‌راه نبود؛ خبرنگاران به نزدیکی با تختی افتخار می‌کردند و علاوه بر کیهان ورزشی، نشریات دیگری همچون روشنفکر، سپید و سیاه، فردوسی و اطلاعات هفتگی نیز ارتباط بسیار خوبی با او داشتند.

رابطه هدفمند تختی با خبرنگاران

تختی نیز متقابلاً رابطه بسیار خوبی با خبرنگاران داشت و عادت داشت بسیاری از اقدامات مهم زندگی‌اش را رسانه‌ای کند. برخلاف تصور رایج، او نه تنها از رسانه‌ها فراری نبود، بلکه به نظر می‌رسد بسیار زودتر از دیگران به قدرت رسانه آگاه شده بود:

1. خبر نامزدی با شهلا را ابتدا به یک رسانه داد.
2. سپس به همراه خبرنگاران راهی خانه نامزدش شد تا از او و خانواده‌اش عکس گرفته و در روزنامه چاپ کنند.

در نهایت، بررسی شواهد تاریخی نشان می‌دهد که تختی نه تنها از رسانه‌ها دوری نمی‌کرد، بلکه از آن‌ها برای انتقال پیام و تثبیت جایگاه مردمی خود استفاده می‌کرد، امری که با روایت مطرح شده توسط رئیس فدراسیون کشتی در تضاد است.