تمساح گاندو در خطر سیلاب‌های فصلی؛ سقوط مرگبار از سد پیشین و اقدامات حفاظتی

تهدیدات طبیعی: سیلاب و جابه‌جایی گاندوها

با فرارسیدن فصل بارش‌های فصلی، افزایش شدید و کوتاه‌مدت سطح آب در زیستگاه‌ها، تغییرات ناگهانی در قلمرو طبیعی گاندوها ایجاد می‌کند. جریان شدید آب ناشی از بارش‌ها، سبب جابه‌جایی این تمساح‌ها از زیستگاه اصلی به مناطق اطراف شده و در مواردی، رفتارهای پرخاشگرانه و دفاعی آن‌ها را افزایش می‌دهد. این جابه‌جایی‌های ناگهانی، تعادل زیستگاه‌های جانوری را برهم می‌زند.

در باور مردم محلی جنوب سیستان و بلوچستان، گاندو نماد برکت و آبادانی است و حضور این حیوان در منطقه نشانه‌ فراوانی آب و رونق زندگی محسوب می‌شود.

حادثه مرگبار در سد پیشین

ابتدای هفته جاری، یک سر تمساح نابالغ که در تلاش برای رسیدن به دریاچه سد پیشین بود، به اشتباه از مسیر رودخانه به سمت سرریز حرکت کرد و از ارتفاع حدود ۳۰ متری سقوط کرد. این حادثه متأسفانه منجر به تلف شدن حیوان بر اثر شدت جراحات وارده شد.

راهبردهای حفاظت و مدیریت بحران

مهدی کدخدایی، معاون محیط زیست طبیعی و تنوع زیستی اداره کل حفاظت محیط زیست سیستان و بلوچستان، به تشریح اقدامات حفاظتی در خصوص گاندوها پرداخت. وی تأکید کرد که بارش‌های شدید در منطقه معمولاً در مدت‌زمان کوتاه اما با شدت زیاد رخ داده و به صورت سیلاب جاری می‌شوند که این امر تمساح‌ها را در سرریز سد پیشین گرفتار می‌کند.

مناطق اصلی زیست و زادآوری

بیشترین جمعیت تمساح‌ها در مسیر رودخانه‌های باهوکلات و برکه‌های موجود در بستر آن مشاهده می‌شوند. همچنین، رودخانه‌های سرباز، کاجو و کلانی نیز از دیگر زیستگاه‌های مهم این گونه به شمار می‌روند. طبق بررسی‌ها، میزان زادآوری گونه در سال‌های اخیر تغییر معنی‌داری نداشته و گاندو سازگاری بالایی با شرایط اقلیمی منطقه دارد.

اقدامات محیط زیست برای کاهش تهدیدات

بزرگترین مشکل برای جمعیت گاندوها هنگام وقوع سیلاب در سد پیشین است. برای مقابله با این خطر، برنامه‌ریزی دقیقی برای مدیریت آب سد و رهاسازی حق‌آبه زیست‌محیطی در طول سال در دستور کار قرار گرفته است. اقدامات حفاظتی در فصل بارش‌ها به شرح زیر است:

• پایش و بررسی میدانی مستمر و شبانه‌روزی زیستگاه‌ها توسط نیروهای اجرایی.
• زنده‌گیری تمساح‌های در معرض خطر هنگام بروز سیلاب و رهاسازی آن‌ها در برکه‌ها و مناطق امن.
• نصب تابلوهای هشداردهنده در مناطق حساس و محل‌های زیست گونه.
• انتقال تمساح‌های مصدوم یا گرفتار به مرکز تیمار و نگهداری تمساح ریگوکش.

آموزش جوامع محلی و مدیریت خشکسالی

آموزش و آگاهی‌رسانی برای جوامع محلی به صورت مستمر انجام می‌شود تا از هجوم تمساح‌ها به مناطق مسکونی و خطرات احتمالی برای مردم و دام‌ها جلوگیری شود. حملات گاندو به انسان و دام‌ها بسیار نادر بوده و بیشتر در زمان زاد و ولد آن‌ها مشاهده می‌شود.

کاهش چشمگیر منابع آبی نیز چالش دیگری است که باعث جابه‌جایی تمساح‌ها به روستاها و مزارع کشاورزی می‌شود و احتمال افتادن آن‌ها در چاه‌های کشاورزی و خطرات جاده‌ای را افزایش می‌دهد. در همین راستا، اداره کل محیط زیست با انجام پایش‌های مستمر، نسبت به احداث، تکمیل و تجهیز مرکز تیمار و تحقیقات تمساح ریگوکش اقدام کرده و پایش آنلاین گونه با نصب دوربین در این مرکز انجام می‌شود.

به‌منظور پیشگیری از وقوع حوادث، از گردشگران و ساکنان محلی توصیه می‌شود در زمان مشاهده هرگونه جانور وحشی گرفتار، مراتب را به نزدیک‌ترین اداره حفاظت محیط زیست اعلام و یا با سامانه شبانه‌روزی ۱۵۴۰ تماس بگیرند.