طرح تبدیل رایگان خودروها به CNG؛ تشدید ناترازی گاز در برابر تحولات جهانی

⚠️ ناترازی دوگانه: برق و گاز

در حالی که کشورهای توسعه‌یافته برقی‌سازی و سرمایه‌گذاری در انرژی‌های تجدیدپذیر را در اولویت قرار داده‌اند، سیاست انرژی ایران همچنان بر گسترش مصرف گاز طبیعی متمرکز است. مسئولان، ناترازی ۲۴ هزار مگاواتی برق را بهانه‌ای برای عدم حرکت به سمت برقی‌سازی ناوگان حمل‌ونقل عنوان می‌کنند، اما واقعیت این است که بخش گاز نیز با بحران ناترازی مواجه است.

در پیک مصرف، ناترازی گاز کشور به ۳۵۰ میلیون مترمکعب در روز می‌رسد. اتخاذ سیاست گازسوز کردن خودروها، در ظاهر برای مهار ناترازی بنزین مفید است، اما در عمل با ایجاد فشار مضاعف بر منابع گازی، باعث تعمیق مشکلات بلندمدت و انتقال بحران از یک حوزه به حوزه دیگر می‌شود.

سیاست‌های انرژی در ایران همواره به‌صورت واکنشی و مقطعی تنظیم شده‌اند؛ به‌جای اصلاح ساختار و بازنگری در مصرف، سیاست‌گذاران صرفاً منبع سوخت را تغییر داده‌اند.

عقب‌ماندگی از تحولات جهانی و بحران تامین گاز

تحولات جهانی در حوزه فناوری حمل‌ونقل طی یک دهه گذشته بسیار سریع بوده و خودروهای برقی و هیبریدی به جریان اصلی صنعت تبدیل شده‌اند. اصرار بر تداوم سیاست گازسوز کردن خودروها در ایران، نشان‌دهنده عقب‌ماندگی از این تحولات فناورانه و اقتصادی است.

علاوه بر این، ایران دیگر در زمینه گاز طبیعی دارای مازاد تولید نیست. عواملی چون:

• افت فشار در میدان گازی پارس جنوبی
• کمبود سرمایه‌گذاری به دلیل تحریم‌ها
• رشد فزاینده مصرف داخلی

باعث شده‌اند که کشور در ماه‌های سرد سال با بحران تامین گاز مواجه شود. گسترش استفاده از گاز در بخش حمل‌ونقل، به معنای رقابت مستقیم با صنایع مولد (مانند پتروشیمی‌ها که ظرفیت تولیدشان کاهش یافته) و مصرف‌کنندگان خانگی است که با منطق اقتصادی و امنیت انرژی کشور در تضاد است.

مقایسه CNG و LPG و هشدار نمایندگان مجلس

یکی از مسائل مهم در تنوع‌بخشی به سبد سوخت، توجه به آلایندگی و عملکرد خودرو است. گرچه آلایندگی CNG کمتر از بنزین است، اما هدف جهانی حرکت به سمت برقی‌سازی و حذف کامل سوخت‌های فسیلی است.

از نظر عملکرد، سوخت LPG مزایای قابل توجهی نسبت به CNG دارد. جدول زیر مقایسه‌ای از ویژگی‌های این دو سوخت را نشان می‌دهد:

در همین راستا، نمایندگان مجلس با ارسال نامه‌ای به رئیس‌جمهور، نسبت به تبعات افزایش قیمت بنزین هشدار داده و خواستار اجرای تکالیف قانونی شدند. طبق جزء (ت) تبصره سه قانون بودجه، دستگاه‌های اجرایی مکلف بودند که پنج اقدام راهبردی غیرقیمتی را برای کاهش مصرف انجام دهند. یکی از این اقدامات، تنوع‌بخشی به سبد سوخت با افزودن گاز مایع LPG تا سقف ۵۰۰ هزار تن به قیمت یارانه‌ای نرخ اول بنزین (۱۵۰۰ تومان) بوده است.

انتقاد نمایندگان این است که دولت به‌جای اجرای این تکالیف، اقدام به تصویب افزایش قیمت کارت سوخت جایگاه کرده و همچنان بر توسعه CNG اصرار دارد؛ در حالی که سوخت LPG از نظر عملکرد نزدیک‌تر به بنزین است.

سد ناترازی برق در مسیر توسعه

پافشاری دولت بر سیاست‌های قدیمی مانند گازسوز کردن خودروها به‌جای تمرکز بر فناوری‌های نوین و انرژی‌های تجدیدپذیر، ناشی از ضعف در برنامه‌ریزی کلان، بی‌ثباتی اقتصادی و مهم‌تر از همه، فقدان زیرساخت‌های لازم برای تولید و توزیع خودروهای برقی است. به نظر می‌رسد که ناترازی برق عملاً به سدی محکم در برابر توسعه و تنوع‌بخشی واقعی به سبد سوختی کشور تبدیل شده است.

صنعت انرژی و حمل‌ونقل در جهان ناگزیر به سمت برقی شدن حرکت می‌کند و هرگونه تاخیر در هماهنگی با این روند، هزینه‌ای مضاعف را بر اقتصاد، محیط زیست و سلامت عمومی تحمیل خواهد کرد.