بحران آب تهران: ذخایر سدها در ۶۰ سال اخیر بی‌سابقه؛ دلایل فنی قطعی‌های مکرر

وضعیت هشدارآمیز منابع آبی پایتخت

پایتخت ایران برای ششمین سال متوالی درگیر خشکسالی است؛ وضعیتی که با کاهش شدید ذخایر سدها، افت فشار گسترده و قطعی‌های پراکنده آب، به دغدغه‌ای جدی برای شهروندان تهرانی تبدیل شده است. کارشناسان منابع آبی پایتخت را در شرایط هشدار توصیف می‌کنند و هشدار می‌دهند که مدیریت مصرف، تنها راه جلوگیری از یک بحران جدی‌تر در آینده نزدیک است.

بر اساس گزارش‌های رسمی، وضعیت منابع آبی تهران بسیار بحرانی گزارش شده است:

• کاهش بارندگی: میزان بارندگی در سال آبی جاری نسبت به سال گذشته بیش از ۷۰ درصد کاهش یافته است.
• ذخایر سدها: ذخایر سدهای تأمین‌کننده آب تهران هم‌اکنون در کمترین میزان ۶۰ سال اخیر قرار دارد.
• وضعیت شکننده: وضعیت منابع سطحی پایتخت «قرمز» و بسیار شکننده اعلام شده است.

در چنین شرایطی، برخی مناطق تهران در روزهای اخیر با افت فشار یا قطعی‌های موقت آب مواجه شده‌اند. با این حال، کارشناسان تأکید می‌کنند که بسیاری از این قطعی‌ها جنبه فنی دارد و برای حفظ تعادل فشار شبکه انجام می‌شود.

تفاوت شبکه‌های آب و برق: چرا وصل شدن آب زمان‌بر است؟

داریوش عمادی، کارشناس حوزه آب، در تشریح دلایل فنی زمان‌بر بودن وصل مجدد آب، به تفاوت ماهیت شبکه‌های آب و برق اشاره کرد.

برخلاف شبکه برق که به‌محض رفع نقص، جریان بلافاصله وصل می‌شود و همه مشترکان هم‌زمان برق‌دار می‌شوند، در شبکه آبرسانی شرایط کاملاً متفاوت است. این تفاوت‌های ساختاری باعث می‌شود وصل شدن کامل آب فرآیندی تدریجی و زمان‌بر باشد:

فرآیند تدریجی بازگشت جریان آب

• کنترل فشار: بعد از هر قطعی، لوله‌ها خالی از آب می‌شوند. برای جلوگیری از ترکیدگی یا شکستگی خطوط، آب باید به‌صورت مرحله‌به‌مرحله و با کنترل دقیق فشار وارد شبکه شود. به همین دلیل، وصل شدن آب گاهی چند ساعت تا حتی یک روز زمان می‌برد.
• خروج هوا: در هنگام قطع آب، هوا درون لوله‌ها جمع می‌شود و باید از طریق شیرهای هواگیر تخلیه شود. تا زمانی که این هوا خارج نشود، آب در همه نقاط جاری نمی‌شود. معمولاً مناطق پایین‌دست زودتر و مناطق مرتفع دیرتر آب‌دار می‌شوند.

تنش آبی پایدار و اولویت‌های مدیریت مصرف

این کارشناس با تأکید بر اینکه تهران اکنون در مرحله «تنش آبی پایدار» قرار دارد، ادامه داد: افزایش مصرف، توسعه شهر و کاهش بارش، باعث شده تولید و مصرف آب در پایتخت به مرز برابری برسد. در چنین شرایطی، کوچک‌ترین اختلال در شبکه می‌تواند باعث افت فشار گسترده شود.

عمادی همچنین هشدار داد که اگر بارش‌های زمستانه کمتر از حد انتظار باشد، احتمال محدودیت‌های جدی‌تر در تابستان آینده وجود دارد. وی تأکید کرد که پایتخت روی خط باریک پایداری قرار گرفته است و اقدامات زیر باید در اولویت قرار گیرند:

1. مدیریت و اصلاح الگوی استفاده از آب شرب.
2. بازچرخانی آب در بخش‌های غیرشرب.

قطع یا افت فشار آب تصمیم سلیقه‌ای نیست، بلکه اقدامی فنی برای حفظ پایداری شبکه است. شهروندان باید بدانند وصل شدن آب فرآیندی زمان‌بر و تدریجی است و همکاری مردم در این شرایط حیاتی‌ترین نقش را دارد.