گسترش عظیم ظرفیت موشکی چین؛ رقابت تسلیحاتی جدید با آمریکا و ظهور «جنگ سرد گرم»

نشانه‌های توسعه بی‌سابقه در زیرساخت‌های موشکی چین

بررسی‌ها نشان می‌دهد بیش از ۶۰ درصد از ۱۳۶ تأسیسات مرتبط با تولید موشک یا وابسته به نیروی موشکی ارتش چین، که نهاد کنترل تسلیحات هسته‌ای این کشور است، نشانه‌هایی از توسعه و گسترش را در تصاویر ماهواره‌ای نشان داده‌اند. این مراکز شامل کارخانه‌ها، مراکز تحقیقاتی و سایت‌های آزمایشی هستند که از اوایل ۲۰۲۰ تا اواخر ۲۰۲۵ در مجموع بیش از ۲ میلیون متر مربع به فضای ساخته‌شده‌ی خود افزوده‌اند. در این تصاویر، سازه‌های جدیدی دیده می‌شود که برای توسعه‌ی تسلیحات طراحی شده‌اند و حتی در برخی موارد قطعات موشک نیز قابل مشاهده است.

«چین در حال تثبیت جایگاه خود به‌عنوان یک ابرقدرت جهانی است. ما وارد مرحله‌ی تازه‌ای از رقابت تسلیحاتی شده‌ایم. چین با تمام توان وارد میدان شده و خود را برای یک رقابت طولانی‌مدت آماده می‌کند.»
— ویلیام آلبرک، مدیر پیشین کنترل تسلیحات در ناتو

تقویت نیروی موشکی ارتش؛ ستون امنیت ملی

از زمان به قدرت رسیدن شی جین‌پینگ در سال ۲۰۱۲، او میلیاردها دلار برای نوسازی تجهیزات نظامی سرمایه‌گذاری کرده است تا ارتش چین، معروف به «ارتش آزادی‌بخش خلق»، به یک نیروی نظامی در سطح جهانی تبدیل شود. در همین راستا، شی به‌طور ویژه نیروی موشکی ارتش (PLARF) را تقویت کرده است؛ شاخه‌ای که کنترل زرادخانه‌ی هسته‌ای و موشک‌های بالستیک چین را در اختیار دارد.

• شی جین‌پینگ این نیرو را «هسته‌ی بازدارندگی راهبردی، پشتوانه‌ی قدرت چین در جهان و ستون امنیت ملی کشور» توصیف کرده است.
• تأسیسات تولید موشک چین تقریباً به تمام شاخه‌های ارتش این کشور که با بیش از دو میلیون نیروی فعال، بزرگ‌ترین ارتش جهان به شمار می‌آید، خدمت می‌کنند.

رقابت تسلیحات هسته‌ای و استراتژی «حباب منع دسترسی»

در حالی که تنش‌ها بر سر گسترش سریع زرادخانه‌ی متعارف و هسته‌ای چین رو به افزایش است، دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، دستور داد تا آزمایش‌های هسته‌ای در «شرایط برابر» با چین و روسیه از سر گرفته شود؛ اقدامی که به معنای تغییر چشمگیر در سیاست چند دهه‌ای آمریکا در این زمینه است.

بر اساس گزارش‌ها، چین در حال حاضر سریع‌تر از هر کشور دیگری زرادخانه‌ی هسته‌ای خود را گسترش می‌دهد و از سال ۲۰۲۳، سالانه حدود ۱۰۰ کلاهک جدید به ذخایر خود افزوده است. با این حال، مجموع کلاهک‌های هسته‌ای چین همچنان بسیار کم‌تر از آمریکا و روسیه است؛ دو کشوری که با هم ۹۰ درصد از کل زرادخانه‌ی هسته‌ای جهان را در اختیار دارند.

نقش موشک‌ها در سناریوی تایوان

کارشناسان تسلیحاتی معتقدند موشک‌هایی که در این تأسیسات توسعه‌یافته تولید می‌شوند، نقش کلیدی در هر سناریوی احتمالی حمله نظامی چین به تایوان دارند. این موشک‌ها ستون فقرات راهبرد چین برای دور نگه‌داشتن نیروی دریایی آمریکا در چنین وضعیتی هستند. کارشناسان به این منطقه دریایی کنار ساحل چین، «حباب منع دسترسی» می‌گویند که هدف آن منصرف کردن واشنگتن از دخالت و کمک به تایوان است.

جهش تولید همزمان با مشکلات تأمین تسلیحات در آمریکا

تلاش‌های چین برای گسترش تولید موشک‌ها همچنان ادامه دارد. پنتاگون در دسامبر ۲۰۲۴ اعلام کرد که نیروی موشکی چین طی چهار سال گذشته ظرفیت خود را ۵۰ درصد افزایش داده است. همچنین، چین اوایل امسال بودجه دفاعی خود را ۷.۲ درصد افزایش داد و کل هزینه‌های نظامی را به حدود ۲۴۵ میلیارد دلار رساند. این چهارمین سال متوالی است که بودجه نظامی چین بیش از ۷ درصد رشد می‌کند.

این جهش در تولید موشک‌ها در حالی رخ می‌دهد که آمریکا با ارسال سامانه‌های دفاعی پیشرفته به اوکراین و اسرائیل با کمبود مهمات مواجه شده است. تولید موشک در چین پس از تهاجم تمام‌عیار روسیه به اوکراین در ۲۰۲۲ به شدت افزایش یافته است؛ رویدادی که بسیاری آن را نقطه عطفی در امنیت جهانی می‌دانند.

درس‌های ارتش چین از جنگ اوکراین

تحلیلگران نظامی می‌گویند ارتش آزادی‌بخش خلق (PLA) که از زمان جنگ کوتاه با ویتنام در ۱۹۷۹ درگیر نبرد عملیاتی نبوده، با دقت شگفت‌انگیزی درگیری‌های جاری اوکراین را زیر نظر دارد. حمله هوایی روسیه به اوکراین نشان داده است که مؤثرترین روش برای هدف قرار دادن اهداف حساس، غلبه بر سامانه‌های دفاع هوایی پیشرفته غرب با استفاده از مهمات ارزان‌تر مانند پهپادهاست، تا موشک‌های بالستیک قوی‌تر بتوانند اهداف خود را نابود کنند. این رویکرد مستلزم افزایش تولید موشک‌های ارزان و گران‌قیمت است.

پیش از این، چین برآورد می‌کرد برای شکست تایوان به حدود ۵ تا ۱۰ هزار موشک نیاز دارد، اما پس از تهاجم روسیه به اوکراین، این برآورد به شکل تصاعدی افزایش یافته است.

فساد داخلی و هشدارها درباره «جنگ سرد گرم»

با وجود پیشرفت‌های نظامی، ارتش چین با مشکلات داخلی خود نیز مواجه است. یک کارزار گسترده و مداوم ضد فساد در سطوح بالای نظامی، سؤالاتی درباره آمادگی واقعی رزمی کشور ایجاد کرده است. چندین مقام ارشد نظامی مرتبط با نیروی موشکی، از جمله دو وزیر دفاع سابق، در دو سال گذشته از سمت خود کنار گذاشته شده‌اند و گزارش‌های رسمی به مواردی از فساد در افزایش خرید تسلیحات توسط ارتش اشاره دارند.

«من فکر می‌کنم در حال حاضر یک جنگ سرد وجود دارد. این جنگ در همه حوزه‌ها جریان دارد و خطر این است که به یک جنگ گرم تبدیل شود.»
— دیوید سانتورو، رئیس اندیشکده Pacific Forum

رشد سیستم‌های موشکی چین، کارشناسان کنترل تسلیحات را نگران کرده و آن‌ها هشدار می‌دهند که این تحولات امنیت جهانی را دستخوش تغییر می‌کند.