خبر کامل
چالش‌های احزاب در انتخابات شوراها؛ ساختار «حزب‌گریز» و ورود «پول کثیف»
امور محلی و انتخابات شوراهای شهر و روستا همواره محک مناسبی برای سنجش قدرت و نفوذ جریان‌های سیاسی و اجتماعی بوده‌اند. شوراها به عنوان پل ارتباطی میان مردم و مدیریت شهری، با تصمیم‌گیری‌های خود بر کیفیت زندگی شهروندان اثر مستقیم می‌گذارند. با این حال، این پرسش اساسی مطرح است که احزاب سیاسی در ایران تا چه اندازه توانسته‌اند در این عرصه نقش‌آفرینی کنند و مسیر انتخاب‌های مردم را جهت دهند؟
فعالیت احزاب در استان زنجان، همچون بسیاری از نقاط کشور، با چالش‌های جدی روبه‌رو است؛ از جمله ضعف جایگاه قانونی و فرهنگی، نگاه منفعت‌طلبانه به شوراها و ورود پول‌های ناسالم به رقابت‌های انتخاباتی. این شرایط مانع از آن شده است که احزاب بتوانند ظرفیت‌های خود را در معرفی نامزدهای توانمند و ارائه برنامه‌های جامع به کار گیرند.
چالش‌های ساختاری احزاب و انتخابات شوراها
رسول بیات، رییس خانه احزاب استان زنجان، عملکرد احزاب در دوره‌های گذشته انتخابات شوراها را ارزیابی کرده است. وی معتقد است که برای بررسی نقش احزاب، باید به جایگاه آنها در ساختارهای سیاسی و قانون و همچنین فرهنگ سیاسی حاکم در جامعه توجه کرد.
احزاب اساساً در ایران در جایگاه مناسبی قرار ندارند. ساختار سیاسی ایران «حزب‌گریز» است و قوانین موجود هیچ نقش حمایتی از احزاب ایفا نمی‌کنند. فرهنگ سیاسی نیز توسط کسانی ساماندهی می‌شود که میانه خوبی با احزاب ندارند. بنابراین، احزاب در ایران بی‌پشتوانه و گاهی مزاحم تلقی می‌شوند و ماشین تخریب علیه فعالین حزبی همیشه روشن است.
بیات تاکید می‌کند که احزاب در هیچ انتخاباتی نقش تعیین‌کننده‌ای نداشته‌اند، به‌ویژه در انتخابات شورای شهر و روستا که بر اساس «قبیله‌گرایی» و محله‌محوری پیش می‌رود. او می‌پذیرد که احزاب در قالب جبهه‌های شکل‌گرفته در برخی شهرهای بزرگ مانند تهران تعیین‌کننده هستند، اما این موفقیت‌ها پایدار نیستند:
- منتخبین بلافاصله پس از انتخابات حامیان خود را فراموش می‌کنند.
- احزاب هیچ‌گاه از میوه و محصول فعالیت خود بهره‌مند نمی‌شوند.
- لیست‌های معرفی شده توسط جبهه‌ها در برخی استان‌ها نیز چندان موفقیت‌آمیز نبوده است.
فضای سیاسی زنجان و آلودگی‌های انتخابات شوراها
انتخابات پیش‌روی شوراها، برای اولین بار پس از چندین دوره، به‌صورت تنها و بدون همزمانی با انتخابات ملی برگزار می‌شود. این امر مستلزم خلق یک فضای سیاسی جدید است. بیات در توصیف فضای کنونی استان زنجان می‌گوید:
در حال حاضر، اندکی تحرک در میان فعالین سیاسی مشاهده می‌شود اما این تحرک به مرحله شورآفرینی و موج‌آفرینی نرسیده است. کاندیداهای احتمالی بیش از احزاب، با تشکیل محافل خانوادگی و دوستانه در حال یارگیری هستند.
رییس خانه احزاب استان زنجان به آسیب‌های جدی در نظام شورایی اشاره می‌کند:
متأسفانه انتخابات شوراها در ایران و در برخی از شهرهای استان‌ها آلوده به مطامع شخصی شده است. نگاه به شوراها «کاسب‌کارانه» و منفعت‌طلبانه شده و گاهی هم با ورود پول‌های کثیف به جریان انتخابات، بر آسیب‌پذیری شوراها افزوده است.
وی معتقد است نظام شورایی با وجود اهمیت، «ناقص متولد شده» و در برخی مواقع شاهد پسرفت بوده است، در حالی که احزاب باید نقش‌آفرین باشند و برنامه‌های قابل ارزیابی و کارآمدی تدوین نمایند. احزاب برنامه‌محور باید به سمت معرفی افراد برنامه‌پذیر حرکت کنند.
رسالت تاریخی احزاب و اهمیت مشارکت
بیات نقش احزاب را در افزایش مشارکت مردم بسیار مهم می‌داند. او با اشاره به نامهربانی‌هایی که همواره متوجه فعالین حزبی است، تأکید می‌کند که احزاب رسالت تاریخی خود را دارند:
عدم تحرک احزاب مساوی با مرگ آنها است. سرآمد فعالیت‌های سیاسی احزاب به حضور پررنگ آنها در انتخابات ختم می‌شود. احزاب موتور محرک انتخابات هستند و افزایش مشارکت نیز از نتایج نقش‌آفرینی آن‌هاست.
خانه احزاب نیز به عنوان محصول احزاب، در مسیر تقویت بنیان‌های مشارکت و توسعه فعالیت‌های جمعی در خدمت تمامی احزاب خواهد بود و فعالیت احزاب فعال، به خانه احزاب جان تازه‌ای خواهد بخشید.
مهم‌ترین موانع فعالیت انتخاباتی احزاب
رییس خانه احزاب زنجان مهم‌ترین چالش‌های پیش‌روی فعالیت‌های انتخاباتی احزاب در ایران را به شرح زیر برمی‌شمرد:
- فقدان توازن و فهم ناقص بین تحزب و دولت مدرن: حزب در ایران تبدیل به مسئله سیاسی نشده و موضوع‌شناسی حزبی به درستی تبیین نشده است.
- حکمرانی باندی و قبیله‌ای: در ایران به‌جای توجه به حکمرانی حزبی، شاهد حکمرانی باندی و قبیله‌ای هستیم که حول اشخاص شکل گرفته و جای احزاب را پر کرده‌اند.
- ترویج حزب‌هراسی: یکی دیگر از چالش‌ها ترویج حزب‌هراسی است، اگرچه خود احزاب نیز گاهی توان لازم برای پیشبرد اهداف را نداشته و در لاک دفاعی هستند.
- تبیین نشدن مفهوم قدرت: احزاب با بازتعریف مفهوم قدرت، مسیر کسب، حفظ و بسط آن را انسانی‌تر و اخلاقی‌تر می‌کنند، اما این مفهوم و رابطه الزامی آن با احزاب به درستی تبیین نشده است.
- ممکن نبودن اجرای برنامه‌های حزبی: اغلب برنامه‌ها به دیوار محکم می‌خورند و تا زمانی که این چالش‌ها وجود داشته باشند، احزاب در معرفی افراد توانمند و ارائه برنامه‌های جامع محروم خواهند ماند.
او می‌افزاید که در بستر حکمرانی حزبی، شهروندان منفعل و طردشدگی سیاسی و اجتماعی به حداقل می‌رسد و تمامی شهروندان تبدیل به بازیگر می‌شوند.
انتظارات از نهادهای برگزارکننده
بیات مدیریت انتخابات را نیازمند نقش‌آفرینی درست همه بازیگران می‌داند. او انتظارات خود از نهادهای اجرایی و نظارتی را در یک کلمه خلاصه می‌کند: «اعتمادآفرینی».
او همچنین بر نقش مهم کاندیداها در گرم کردن تنور انتخابات و نقش شهروندان در حضور و انتخاب درست تأکید می‌کند و می‌گوید:
بی‌تفاوتی و بی‌رمقی سم مهلکی برای جامعه انسانی است و بزرگ‌ترین اشتباه، نبودن در صحنه است. من شخصاً معتقدم غیبت در انتخاباتی مثل شوراها اشتباه بزرگی است.
درباره هوش‌مصنوعی دست‌اول:
تمامی اخبار دست‌اول توسط دستیار هوش مصنوعی «هوشنگ» پردازش، صحت‌سنجی، خلاصه و بازنویسی شده است. هوشنگ هر روز با داده‌های جدید آموزش داده می‌شود و با نظارت دقیق انسانی و سردبیری دست‌اول در حال بهتر شدن است.
شما می‌توانید از چت‌بات و سایر ابزارهای هوشنگ به صورت رایگان استفاده کنید.
