بحران صنایع چوب و کاغذ ایران؛ از استهلاک دهه ۵۰ تا نقد قانون «تنفس جنگل»

صنعت چوب و کاغذ ایران، که سرمایه‌گذاری‌های اولیه آن به دهه ۵۰ شمسی باز می‌گردد، امروز با مجموعه‌ای از چالش‌های جدی از جمله استهلاک شدید زیرساخت‌ها، قطع حمایت‌های فنی بین‌المللی ناشی از تحریم‌ها و موانع قانونی داخلی مواجه است. قاسم محمدی، نماینده ادوار مجلس و مدیرعامل صنایع چوب و کاغذ مازندران، با تشریح وضعیت بحرانی این صنعت، خواستار بازنگری در سیاست‌ها و تعهد مسئولان برای احیای تولید داخلی شد.

زیرساخت‌های فرسوده و قطع پشتیبانی فنی

مدیرعامل صنایع چوب و کاغذ مازندران تأکید کرد که سرمایه‌گذاری‌های انجام شده در دهه‌های گذشته، اکنون با استهلاک بسیار جدی و مخاطرات قابل توجهی روبه‌رو هستند. به عنوان مثال، صنایعی مانند چوکا در گیلان، مازندران و خوزستان حدود ۳۰ سال عمر دارند و نیاز مبرم به بازسازی و نوسازی فوری دارند.

در ابتدای کار، کنسرسیوم‌ها پشتیبانی‌های خوبی در زمینه علمی، آموزشی، فروش و مهندسی ارائه می‌دادند. اما در دوره تحریم، این پشتیبانی‌ها قطع شد و بسیاری از تریدرها و تأمین‌کنندگان قطعات از کشور خارج شدند. این اتفاق، صنعت را با مشکلات جدی روبه‌رو کرد و عمر قطعات و فرایندهای کارخانه به پایان خود رسیده است.

وی افزود که برای تکمیل زنجیره ارزش و ورود به بازارهای فراتر از منطقه، نیاز مبرم به «اورهال‌ها» و بازسازی‌های فنی و تکنیکی وجود دارد.

نقد صریح قانون «تنفس جنگل» و بحران تأمین چوب

یکی از اصلی‌ترین موانع داخلی که به گفته محمدی، بدتر از تحریم‌های خارجی عمل کرده است، قانون «تنفس جنگل» است. او این قانون را به جای حمایت از توسعه صنایع، بازدارنده خواند و آن را نوعی «خودتحریمی» داخلی دانست.

وی با اشاره به تجربه کشورهای دیگر، بر لزوم برنامه‌ریزی علمی برای برداشت از منابع تأکید کرد:

• کشورهایی مانند برزیل و کره جنوبی با شرایط مشابه، برداشت از جنگل‌ها را با مطالعات علمی و برنامه‌ریزی انجام می‌دهند.
• در ایران، چنین سازوکاری وجود ندارد و صنایع پایین‌دست با بحران تأمین چوب مواجه شده‌اند.

محدود شدن منابع اولیه داخلی، صنعت را مجبور به واردات از کشورهایی مانند بریکس می‌کند، در حالی که سیستم تولید آن‌ها با سیستم اروپایی مورد استفاده در کارخانجات ایران سازگار نیست.

بحران مالی، بدهی‌ها و احیای تولید

صنایع چوب و کاغذ مازندران در کنار مشکلات فنی و تأمین مواد اولیه، با بحران مالی عظیمی دست و پنجه نرم کرده است. محمدی به بدهی‌های معوقه و زیان انباشته اشاره کرد:

• تا سال ۱۳۹۶، سازمان جنگل‌ها ۳۳ هزار متر مکعب چوب به این صنایع بدهکار بود که با پیگیری‌های مستمر، بخش عمده آن جبران شده است.
• شرکت با ۲۰۰۰ میلیارد تومان بدهی و ۸۰۰ میلیارد تومان زیان انباشته تحویل گرفته شد.

علی‌رغم تمامی مشکلات، تولید در این مجموعه ادامه یافته است. خط تولید کاغذ چاپ و تحریر این صنعت، مسئولیت تأمین کتب درسی و تقویم کشور را بر عهده دارد.

آمار کلیدی تولید کاغذ در یک سال گذشته

محمدی همچنین از اخذ مجوز تولید ۵۰ هزار تن کاغذ برای سال‌های آتی خبر داد و افزود که برای تأمین چوب مورد نیاز، همکاری با سازمان جنگل‌ها منجر به در نظر گرفتن ۱۲۰ هزار تن چوب برای دو سال آینده شده است.

ضرورت مدیریت جهادی برای احیا

مدیرعامل صنایع چوب و کاغذ مازندران در پایان تأکید کرد که احیای این صنعت فاخر نیازمند تعهد و همکاری مسئولان و «مدیریت جهادی و وظیفه‌مند» است. وی هدف نهایی را تقویت تولید داخلی، تأمین چوب از منابع داخلی و توسعه بازارهای فراتر از ایران برای افزایش کیفیت و رقابت‌پذیری برشمرد.