موفقیت خیره‌کننده ژن‌درمانی کریسپر: کاهش ۵۰ درصدی کلسترول با یک تزریق

موفقیت در اولین کارآزمایی انسانی: معرفی CTX310

بر اساس گزارش‌های منتشر شده، محققان در کارآزمایی بالینی فاز ۱ نشان دادند که تنها یک تزریق از داروی جدید، سطوح کلسترول بد (LDL) و تری‌گلیسیرید را تا بیش از ۵۰ درصد کاهش داده است. این درمان که CTX310 نام دارد، توسط شرکت بیوتکنولوژی سوئیسی CRISPR Therapeutics توسعه یافته است.

مکانیسم عمل: خاموش کردن ژن کلسترول‌ساز

مکانیسم این ژن‌درمانی بر پایه هدف‌گیری دقیق و خاموش کردن یک ژن خاص در کبد است. کبد به عنوان کارخانه اصلی تولید کلسترول در بدن شناخته می‌شود. نحوه کار به شرح زیر است:

• ابزار ویرایش ژن CRISPR-Cas9 در ذرات ریز چربی بسته‌بندی می‌شود.
• این ذرات به سمت کبد هدایت می‌شوند.
• در کبد، ابزار کریسپر ژنی به نام ANGPTL3 را پیدا کرده و آن را خاموش می‌کند.

دانشمندان خاطرنشان می‌کنند افرادی که به‌طور طبیعی با جهش ژنتیکی متولد می‌شوند که این ژن را غیرفعال می‌کند، در تمام طول عمر خود سطح کلسترول و تری‌گلیسیرید بسیار پایینی دارند و بدون عوارض جانبی آشکار، در برابر بیماری‌های قلبی-عروقی محافظت می‌شوند. درمان CTX310 همین هدف را در بیماران محقق می‌سازد.

نتایج بی‌سابقه فاز ۱: کاهش پایدار چربی‌های خون

کارآزمایی فاز ۱ این ژن‌درمانی در شش مرکز در کشورهای بریتانیا، استرالیا و نیوزلند انجام شد. در این مطالعه، ۱۵ بیمار با دامنه سنی ۳۱ تا ۶۸ سال شرکت داشتند. شرکت‌کنندگان از جمله بیمارانی بودند که با وجود مصرف حداکثر داروهای موجود، همچنان سطوح کلسترول و تری‌گلیسیرید آنها بسیار بالا و غیرقابل کنترل بود.

نتایج پس از تزریق یکباره دوز بالای درمان، بسیار امیدوارکننده بود:

• سطح کلسترول LDL (کلسترول بد) به‌طور متوسط ۵۰ درصد کاهش یافت.
• سطح تری‌گلیسیرید به‌طور متوسط ۵۵ درصد کاهش یافت.

این کاهش شدید و قابل توجه، حداقل به مدت ۶۰ روز (طول دوره کارآزمایی) پایدار باقی ماند. CTX310 اولین درمانی است که موفق شده هر دو چربی خون (LDL و تری‌گلیسیرید) را به طور همزمان و با چنین قدرت بالایی کاهش دهد.

مزیت درمان تک‌دوز و بررسی ایمنی

یکی از مهم‌ترین چالش‌ها در پیشگیری از بیماری‌های قلبی، عدم پایبندی بیماران به مصرف روزانه داروهای کلسترول است که منجر به حملات قلبی می‌شود. امکان درمان تک‌دوره‌ای با اثرات ماندگار، یک پیشرفت بزرگ محسوب می‌شود که می‌تواند درمان را آسان‌تر کرده، هزینه‌های جاری را کاهش دهد و فشار بر سیستم بهداشت و درمان را کم کند.

با این حال، نگرانی اصلی در مورد تمام درمان‌های جدید ویرایش ژن، مسئله ایمنی است، به‌ویژه آسیب به کبد که هدف بسیاری از این درمان‌هاست.

در این کارآزمایی، عوارض جانبی مشاهده شده عبارت بودند از:

• سه نفر واکنش‌های خفیف و کوتاه‌مدت (کمردرد و تهوع) داشتند که با دارو برطرف شد.
• یک شرکت‌کننده که آنزیم‌های کبدی‌اش از قبل بالا بود، پس از تزریق دچار افزایش موقت بیشتر در آنزیم‌ها شد که خودبه‌خود به حالت عادی بازگشت.

گام‌های بعدی و نظارت بلندمدت

محققان متعهد شده‌اند که بیماران این کارآزمایی را به مدت یک سال و سپس برای ایمنی بلندمدت تا ۱۵ سال (طبق الزام سازمان غذا و داروی آمریکا، FDA، برای تمام درمان‌های ژنی) تحت نظر داشته باشند. تیم توسعه‌دهنده در حال برنامه‌ریزی مطالعات فاز ۲ با جمعیت بیماران گسترده‌تر برای سال ۲۰۲۶ است.

امید این است که اثر یک تزریق سال‌ها یا حتی «برای همیشه» باقی بماند و بیماران را از مصرف روزانه دارو بی‌نیاز کند.

یافته‌های کامل این پژوهش در نشریه معتبر The New England Journal of Medicine منتشر شده است.