نمایشگاه «پسر طبیعت» در نور؛ روایت زندگی و میراث کنشگر محیط زیست، بهراد فرخنده

نمایشگاه «پسر طبیعت»، شامل حدود ۵۰ تابلوعکس زیبا و منحصربه‌فرد از حیات وحش و طبیعت ایران، به یاد زنده‌یاد «بهراد فرخنده» در شهرستان نور مازندران برگزار شد. این رویداد که در روزهای ۲۱ و ۲۲ آبان در کاخ ساحلی دانشکده منابع طبیعی و علوم دریایی دانشگاه تربیت مدرس برپا گردید، یکی از برنامه‌های جانبی سومین همایش مستندسازان حیات وحش و تنوع زیستی ایران بود. به بهانه برپایی این نمایشگاه و روایت فعالیت‌های محیط زیستی بهراد که در سن ۲۰ سالگی جان باخت، با «محمدرضا فرخنده»، پدر او، به گفت‌وگو نشستیم.

زندگی کوتاه، میراثی ماندگار

بهراد فرخنده که اکنون با عنوان «پسر طبیعت» شناخته می‌شود، فعالیت‌های محیط زیستی خود را از سن ۱۰ سالگی و با راهنمایی پدرش و آشنایی با پرنده‌نگری آغاز کرد. او در طول دهه نود شمسی، فعالیت‌ها، پیگیری‌ها و مطالعات خود را در زمینه محیط زیست گسترش داد و در همان سنین نوجوانی، عکاسی از طبیعت و حیات وحش را به عنوان ابزاری برای فرهنگسازی و حفاظت، شروع کرد.

حاصل تلاش این کنشگر جوان در سفرهای متعددش به مناطق مختلف ایران، صدها قاب کم‌نظیر از گونه‌های ارزشمند جانوری و مناظر زیبای طبیعت ایران بود. متأسفانه بهراد در تاریخ یکم خرداد ۱۴۰۰، کمی پیش از جشن ۲۰ سالگی‌اش، بر اثر سقوط از کوه در ارتفاعات «سیوگوسره» کیاسر ساری، جان به جان آفرین تسلیم کرد.

گفت‌وگو با پدر «پسر طبیعت»

دلیل برپایی نمایشگاه در نور

محمدرضا فرخنده، پدر بهراد، درباره برپایی مجدد این نمایشگاه در مازندران اظهار داشت که این رویداد به دعوت انجمن مستندسازان حیات وحش و تنوع زیستی ایران و در حاشیه سومین همایش مستندسازان برگزار شد. وی افزود:

بهراد به واسطه عکس‌ها و فعالیت‌هایش بین بسیاری از مستندسازان و کنش‌گران شناخته شده است و آثارش همواره مورد تحسین قرار گرفته است. شهریور سال گذشته نیز همین نمایشگاه به مدت یک هفته در گالری بهار خانه هنرمندان تهران برپا شد که مورد استقبال اقشار مختلف قرار گرفت.

جزئیات آثار به نمایش درآمده

تمرکز نمایشگاه تنها بر عکس‌های حیات وحش نیست. حدود ۵۰ تابلوعکس از آثار بهراد در کنار تعدادی از عکس‌های خود او در حال عکاسی یا فعالیت‌های محیط زیستی به نمایش در آمده است. هدف از این بخش، نشان دادن این نکته به کودکان، نوجوانان و جوانان است که می‌توانند در همین سنین نیز پرتلاش و اثرگذار باشند.

محمدرضا فرخنده تأکید کرد: «بهراد تمام فعالیت‌های محیط زیستی‌اش را از ۱۰ تا ۲۰ سالگی انجام داد. هدف من این است که راه اثرگذاری او را به هم‌نسل‌هایش نشان دهم.»

کنشگر یا عکاس؟ ابزار بودن عکاسی

بهراد عکاسی را هدف نمی‌دانست، بلکه آن را ابزاری برای کمک به محیط زیست و فرهنگسازی در این عرصه می‌پنداشت. فعالیت‌های او بسیار متنوع بود و کسانی که او را می‌شناختند، به این تنوع کارها علاقه داشتند. آمار فعالیت‌های او در یک دهه فعالیت محیط زیستی چشمگیر است:

• بین سال‌های ۱۳۹۰ تا ۱۴۰۰، بیش از ۲۵۰ هزار کیلومتر سفر زمینی و چندین سفر هوایی به نقاط مختلف ایران انجام داد.
• موفق شد از ۴۶۰ گونه پرنده عکاسی کند.

بهراد قصد داشت پس از ۲۰ سالگی، سفرهایش را بیشتر بر کارهای حفاظتی، ترویج و فرهنگسازی متمرکز کند. هدف او گسترش و تقویت زنجیره کنش‌گران محیط زیست در ایران بود و در سفرهایش، افراد فعال و بی‌ادعای این حوزه را پیدا و معرفی می‌کرد.

انتخاب مهندسی مکانیک برای محیط زیست

بهراد در ترسیم آینده خود، صرفاً یک کنشگر فرهنگی نبود؛ او به دنبال راه‌حل‌های عملی و علمی برای چالش‌ها می‌گشت. به همین دلیل، برخلاف تصور عمومی، رشته مهندسی مکانیک را در دانشگاه تهران انتخاب کرد.

بهراد می‌گفت: «ما مشکلات را می‌شناسیم و باید راه‌حل‌ها را پیدا کنیم. باید دانش لازم را داشته باشم تا برای کمک به محیط زیست راه‌حل پیدا کنم.»

وی حتی در انتخاب دانشگاه نیز نگاهی کنشگرانه داشت. با وجود رتبه بالا که می‌توانست در دانشگاه صنعتی شریف پذیرفته شود، دانشگاه تهران را انتخاب کرد تا بتواند با دانشجویان رشته‌های غیرفنی تعامل داشته باشد و از این طریق، دایره فرهنگسازی محیط زیستی را گسترش دهد. او معتقد بود تعامل با رشته‌هایی مانند حقوق یا گرافیک می‌تواند به حفاظت از محیط زیست کمک شایانی کند.

شوق زندگی و میراث اثرگذاری

بهراد با وجود حجم بالای فعالیت‌های محیط زیستی و پژوهشی، از هنر دور نماند و در زمینه‌های تئاتر (مدیر صحنه و دستیار کارگردان) و موسیقی نیز فعالیت داشت. او عاشق زندگی بود و از ثانیه به ثانیه آن استفاده می‌کرد. پدرش در پایان گفت‌وگو بیان داشت که به جای سوگواری، تلاش می‌کند راه و هدف بهراد را به جامعه بشناساند تا به جریان حفاظت از محیط زیست کمک شود.

بهراد که عشق به ایران و کار برای کشورش را داشت، معتقد بود که حیات وحش و طبیعت ایران هنوز جای کار کردن و نجات یافتن از چالش‌ها را دارد. او حتی آرزو کرده بود: «دوست دارم مرگ من در طبیعت باشد.» که سرانجام نیز همین اتفاق افتاد.