راستی‌آزمایی باورهای غلط درباره تغییرات اقلیمی؛ بررسی ۵ ادعای رایج

۱. ادعا: تغییرات اقلیمی حاصل فعالیت انسان نیست

پست‌های فضای مجازی همچنان نقش انسان در تغییرات اقلیمی را انکار می‌کنند. اگرچه زمین در طول تاریخ دوره‌های گرمایش و سرمایش طبیعی را پشت سر گذاشته، اما این تغییرات در بازه‌های زمانی بسیار طولانی (هزاران یا میلیون‌ها سال) رخ داده‌اند.

• در ۱۵۰ سال اخیر، دمای متوسط زمین حدود ۱/۳ درجه سانتی‌گراد بیشتر شده است.
• پژوهشگران تاکید می‌کنند که سرعت کنونی گرمایش زمین در چندین هزار سال گذشته بی‌سابقه بوده است.

بر اساس گزارش نهادهای بین‌المللی، این افزایش دما «به‌صورت تردیدناپذیری» حاصل فعالیت‌های انسانی، به‌ویژه سوزاندن سوخت‌های فسیلی مانند زغال‌سنگ، نفت و گاز است. سوزاندن این سوخت‌ها، گازهایی مانند دی‌اکسیدکربن را آزاد می‌کند که مانند پتویی پیرامون زمین عمل کرده و انرژی اضافی را در جو نگه می‌دارد.

«تغییرات اقلیمی موضوعی اعتقادی نیست، بلکه مبتنی بر داده‌ها و شواهد علمی است. رد پای فعالیت‌های انسانی در همه جای نظام اقلیمی زمین دیده می‌شود.»

۲. ادعا: جهان در حال سردتر شدن است، نه گرم‌تر شدن

برخی کاربران، به‌ویژه در مناطق سردسیر، دوره‌های کوتاه‌مدت سرمای غیرمعمول را دلیلی بر نادرستی گرمایش جهانی می‌دانند. این ادعا ناشی از اشتباه گرفتن مفهوم «آب‌وهوا» و «اقلیم» است:

• آب‌وهوا: به شرایط کوتاه‌مدت و محلی جو زمین اشاره دارد.
• اقلیم: بیانگر الگوهای بلندمدت در دوره‌های زمانی طولانی است.

داده‌های بلندمدت دمای جهانی به‌روشنی نشان می‌دهد که زمین در مجموع در حال گرم‌تر شدن است. گزارش‌های رسمی نشان می‌دهند که از دهه ۱۹۸۰ تا امروز، هر دهه نسبت به دهه پیشین گرم‌تر بوده و این روند ادامه دارد. سال ۲۰۲۴ با میانگین دمای حدود ۱/۵۵ درجه سانتی‌گراد بالاتر از دمای اواخر قرن نوزدهم، گرم‌ترین سال ثبت‌شده از زمان آغاز ثبت دما بوده است.

۳. ادعا: گاز دی‌اکسیدکربن آلاینده محسوب نمی‌شود

منکران تغییرات اقلیمی انسان‌ساخت، دی‌اکسیدکربن را «آلاینده نیست» بلکه «غذای گیاهان» می‌دانند. در حالی که دی‌اکسیدکربن در حد طبیعی خود برای حیات ضروری است و گیاهان از آن برای تولید اکسیژن استفاده می‌کنند، افزایش بیش از حد آن به محیط‌زیست آسیب می‌زند و دانشمندان آن را «آلاینده» می‌دانند.

• میزان دی‌اکسیدکربن در جو در سال ۲۰۲۴ به رکورد ۴۲۳ بخش در میلیون (ppm) رسید.
• این غلظت در سال ۱۷۵۰ میلادی حدود ۲۸۰ ppm بود.

افزایش غلظت دی‌اکسیدکربن ناشی از فعالیت انسان‌ها، علت اصلی گرمایش جهانی است و پیامدهای گسترده‌ای برای اکوسیستم‌ها دارد.

«جنگل‌ها بیش از پیش در معرض آتش‌سوزی قرار گرفته‌اند، محصولات کشاورزی در اثر خشکسالی یا سیلاب از بین می‌روند و حیوانات در حال از دست دادن زیستگاه‌های طبیعی خود هستند، زیرا اکوسیستم‌ها از تعادل خارج شده‌اند.»

اگرچه افزایش دی‌اکسیدکربن ممکن است باعث رشد بیشتر گیاهان شود، اما این اثر مثبت نمی‌تواند زیان‌های ناشی از تغییرات اقلیمی، مانند گرمای شدید و کمبود آب را جبران کند.

۴. ادعا: آتش‌سوزی‌های عمدی عامل اصلی آتش‌سوزی‌های جنگلی‌اند

با وقوع آتش‌سوزی‌های بزرگ در جهان، برخی کاربران فضای مجازی تنها بر عامل آتش‌افروزی عمدی تمرکز کرده و ارتباط آن با تغییرات اقلیمی را رد می‌کنند. این فروکاستن پدیده به یک علت، «به‌کلی گمراه‌کننده» است.

درست است که بسیاری از آتش‌سوزی‌ها توسط انسان‌ها آغاز می‌شوند، اما تغییرات اقلیمی شرایط مناسبی را برای شکل‌گیری و گسترش آنها فراهم کرده است. در مناطقی مانند غرب آمریکای شمالی و جنوب اروپا، تغییرات اقلیمی باعث افزایش پدیده‌ای شده که از آن با عنوان «آب و هوای آتش‌سوزی» یاد می‌شود؛ ترکیبی از دوره‌های طولانی خشکی، گرمای شدید و وزش بادهای تند.

«مسئله این نیست که آتش‌سوزی‌ها نتیجه آتش‌افروزی‌اند یا تغییرات اقلیمی؛ مسئله این است که اقلیم گرم‌تر و ناپایدارتر چگونه اثر هر منبع آتش را چندبرابر کرده و به آتش‌سوزی‌های ویرانگری منجر می‌شود.»

۵. ادعا: «مهندسی اقلیمی» عامل وقوع پدیده‌های شدید آب‌وهوایی است

ادعاهایی مبنی بر اینکه بارش‌های سیل‌آسا، طوفان‌ها یا گردبادها نتیجه دستکاری عمدی آب‌وهوا هستند، در فضای مجازی به‌طور مکرر منتشر می‌شوند. این ادعاها نمی‌توانند پدیده‌های شدید آب‌وهوایی گسترده را توضیح دهند.

دستکاری آب‌وهوا (مانند بارورسازی ابرها) در مقیاس‌های کوچک و در بازه‌های زمانی کوتاه عمل می‌کند و نمی‌تواند تغییرات سریع اقلیمی دهه‌های اخیر را توضیح دهد. مهندسی اقلیم (مانند تغییر در تابش خورشیدی) نیز جز چند آزمایش کوچک، در مقیاس بزرگ در جهان در حال اجرا نیست.

پژوهشگران تاکید می‌کنند که علت اصلی پدیده‌های شدید آب‌وهوایی اخیر، افزایش احتمال وقوع و شدت گرفتن آنها به دلیل تغییرات اقلیمی است.