کشف شواهد یک عصر یخبندان باستانی در مریخ توسط مدارگرد مارس اکسپرس

تاریخچه یخبندان در سیاره زمین

سیاره ما در طول ۲.۵ میلیارد سال گذشته، چندین عصر یخبندان را تجربه کرده است. این دوره‌ها بخشی از یک چرخه زمین‌شناسی باستانی هستند که عمدتاً از تغییرات در مدار زمین به دور خورشید و نوسانات در محور چرخش آن ناشی می‌شوند.

آخرین یخبندان بزرگ حدود ۲۰ هزار سال پیش به اوج خود رسید و میانگین دمای سیاره را به هفت تا ۱۰ درجه سلسیوس کاهش داد که تقریباً هشت درجه سلسیوس سردتر از میانگین دمای امروز است.

شواهد عصر یخبندان در مریخ

زمین تنها سیاره‌ای نیست که دوره‌های یخبندان را از سر گذرانده است؛ شواهد واضحی از عصر یخبندان در مریخ نیز وجود دارد که به وضوح در تصاویر ثبت‌شده توسط مدارگرد «مارس اکسپرس» (Mars Express) دیده می‌شود. این عکس‌ها منطقه‌ای به نام Coloe Fossae را هدف قرار داده‌اند.

نشانه‌های یخچالی در گودال‌های Coloe Fossae

در این منطقه، گودال‌ها با ویژگی‌های زیر مشخص شده‌اند که بقایای یخچال‌های طبیعی باستانی هستند:

• خطوط موازی طولانی شبیه به خراش: این خطوط نشان‌دهنده پیشروی و عقب‌نشینی مکرر یخچال‌ها هستند که به تدریج گودال‌های عمیقی را ایجاد کرده‌اند.
• الگوهای مارپیچی: این الگوها در قسمت‌های پایین‌تر دیده می‌شوند و اطلاعاتی درباره آب‌وهوای گذشته مریخ ارائه می‌دهند.

الگوهای مارپیچی زمانی شکل گرفتند که جریان‌های یخی پوشیده از لایه‌ای ضخیم از مواد سنگی، به آرامی در سطح مریخ حرکت کرده‌اند؛ پدیده‌ای که مشابه آن روی زمین نیز رخ داده است. این منطقه، مانند سایر نقاط مریخ، پوشیده از دهانه‌های آتشفشانی متعدد با درجات گوناگون فرسایش است.

علت گسترش یخ تا عرض‌های جغرافیایی پایین

منطقه‌ای که مارس اکسپرس از آن عکس گرفته، در عرض جغرافیایی ۳۹ درجه شمالی واقع شده که فاصله زیادی از قطب شمال مریخ دارد. این موضوع پرسشی کلیدی را مطرح می‌کند که چگونه یخ توانسته به چنین عرض‌های جغرافیایی پایینی برسد؟

پاسخ اینجاست: اگرچه مریخ در حال حاضر سیاره‌ای خشک است، اما در طول تاریخ خود دوره‌های متناوب گرم شدن و سرد شدن، انجماد و ذوب شدن را تجربه کرده است. این چرخه‌ها ناشی از بروز تغییرات در شیب محور چرخش آن هستند.

در طول دوره‌های سرد، یخ از قطب‌های مریخ تا عرض‌های جغرافیایی میانی گسترش می‌یافت و هنگامی که هوا گرم‌تر می‌شد، پس می‌رفت و آثار مشخصی را از خود به جا می‌گذاشت. فضاپیماها دره‌ها و دهانه‌هایی پر از رسوبات یخچالی را در سراسر این نوار عرض جغرافیایی کشف کرده‌اند که گواهی بر تغییرات اقلیمی جهانی در این سیاره است.

بررسی‌ها نشان می‌دهد که این منطقه ممکن است تا نیم میلیون سال پیش، زمانی که آخرین عصر یخبندان در مریخ به پایان رسید، پوشیده از یخ بوده باشد.