«بازار سیاه» حمل و نقل شهری؛ تهدید امنیت مسافر در سایه کمبود تاکسی و اتوبوس

تهدید امنیت و سلامت مسافر

مسئله امنیت و سلامت مسافر یکی از اصلی‌ترین دغدغه‌هایی است که پلیس راهور تهران بزرگ در خصوص حمل مسافر با خودرو شخصی مطرح کرده است. حوادث ناگواری که پس از انتخاب خودرو شخصی به‌جای تاکسی‌های رسمی رخ داده، این کلیدواژه امنیتی را پررنگ‌تر می‌کند؛ از جمله این موارد می‌توان به پرونده الهه حسین‌نژاد، دختری که توسط راننده خودرو شخصی ربوده و به قتل رسید، اشاره کرد.

رئیس کمیسیون عمران و حمل و نقل شورای شهر تهران نیز در این باره هشدار می‌دهد:

این فقط یک مسئله خدمات شهری نیست؛ یک تهدید امنیتی برای خانواده‌ها است.

ریشه اصلی: کمبود ناوگان و چالش «دیر» شدن

بسیاری از شهروندان، به‌ویژه در ساعات اولیه صبح (۴ تا ۵ صبح)، چاره‌ای جز انتخاب خودروهای شخصی ندارند. یک دانشجوی ۱۸ ساله به دلیل فاصله زیاد تا پایانه‌های تاکسیرانی و شرط پر شدن ظرفیت تاکسی‌ها برای شروع سفر، مجبور است ساعت ۵:۳۰ از خانه خارج شود و خودرو شخصی بگیرد.

این نیاز مبرم مسافران در کنار مشکلات ناوگان حمل و نقل عمومی، فضای را برای رشد مشاغل غیررسمی فراهم کرده است:

• کمبود بیش از ۸ هزار دستگاه اتوبوس در پایتخت.
• فرسودگی ۵۰ هزار دستگاه تاکسی فعال در شهر.
• کندی توسعه خطوط مترو و ناکافی بودن پوشش آن.

در مقابل، رانندگان تاکسی نیز منطق اقتصادی خود را دارند. یکی از رانندگان می‌گوید: «صبح‌ها پر می‌آییم و خالی برمی‌گردیم. اگر پر باشیم، سرویسی ۸۰ تومان دستمان را می‌گیرد. بنظرتان می‌صرفد حتی جای یک مسافر خالی باشد؟» این امر باعث می‌شود که تاکسی‌ها در ساعات اوج شلوغی، مسیرهای پرمسافر را ترجیح دهند و بخش‌هایی از شهر بدون پوشش بمانند.

خطر در برابر نظم؛ فرار از ترافیک و کرایه‌های غیرمصوب

مسافران خطرات احتمالی سفر با خودروی شخصی را برای حفظ نظم روزمره زندگی خود و نرسیدن به موقع به محل کار یا تحصیل به جان می‌خرند. با این حال، نگرانی‌هایی در میان مسافران وجود دارد:

• انتخاب مسیرهای نامتعارف و ترسناک توسط رانندگان (بر اساس پیشنهاد اپلیکیشن‌های مسیریاب).
• دریافت کرایه بیش از نرخ مصوب و برخورد نامناسب با مسافر معترض.

پیچیدگی این مسئله در هنگام غروب و بازگشت از کار بیشتر می‌شود. صفوف طولانی در پایانه‌های تاکسیرانی و افزایش نجومی قیمت تاکسی‌های اینترنتی، مسافران را به سمت «سر جاده» و سوار شدن بر خودروهای بی‌هویت سوق می‌دهد. به عنوان مثال، یکی از شهروندان اشاره می‌کند که کرایه مسیری که چند ماه پیش با تاکسی اینترنتی ۴۰ هزار تومان بود، اکنون با ۱۴۰ هزار تومان هم به سختی پذیرفته می‌شود.

مسافرکشی: آخرین پناهگاه برای تأمین معیشت

کارشناسان معتقدند که مشکلات معیشتی و کمبود فرصت‌های شغلی، خودروهای شخصی را وارد چرخه حمل‌ونقل شهری کرده است. مسافرکش‌ها اغلب افرادی هستند که برای تأمین حداقل هزینه‌های زندگی یا بنزین روزانه خود، این شغل دوم را انتخاب می‌کنند. یک راننده ۶۰ ساله با پراید مدل ۸۵ می‌گوید:

دخلم به خرجم جور در نمی‌آید. با این حقوق بازنشستگی حداقلی، تنها شغل دومی که به ذهنم رسید مسافرکشی بود. ضمنا با این درآمدها نمی‌شود به خرید تاکسی فکر کرد.

این وضعیت منجر به ایجاد بازاری شبیه به بازار سیاه شده که نظارت سیستماتیک را کاهش داده و مسافر و مسافرکش را با خطرات متفاوت مواجه می‌کند. رئیس کمیسیون عمران و حمل و نقل شورای شهر تهران تأکید می‌کند: «مسئله بیکاری منجر شده تا استفاده از خودروهای شخصی برای مسافرکشی، آخرین پناهگاه افراد باشد.»