نقد سریال «پلوریبوس» وینس گیلیگان: آخرالزمان آرام و معمای فردیت

«پلوریبوس»: آخرالزمان آرام و فلسفی

سریال جدید وینس گیلیگان، خالق مجموعه‌های تحسین‌شده‌ای چون Breaking Bad و Better Call Saul، با عنوان Pluribus بازگشتی پر رمز و راز و کاملاً متفاوت به دنیای تلویزیون است. این اثر، پایان جهان را نه با انفجار و آشوب، بلکه به شکلی تازه و فلسفی روایت می‌کند؛ پایانی که در آن تقریباً همه انسان‌ها در آرامش و خوشبختی کامل به سر می‌برند.

داستان از یک دگرگونی ناگهانی آغاز می‌شود؛ رویدادی که باعث می‌شود نوع بشر دیگر آن‌چه پیش‌تر بوده، نباشد و بیشتر انسان‌ها دچار نوعی «تحول جمعی» شوند. این تحول، هرچند به معنای سنتی پایان تمدن است، اما جهانی پر از صلح و رضایت به بار می‌آورد؛ مردم دیگر جنگ نمی‌کنند، رنج نمی‌کشند و حتی ناراحت نمی‌شوند.

دگرگونی جمعی و معمای کارول

در میان این خوشبختیِ همگانی، تنها یک نفر به شکلی مرموز از این تغییر در امان می‌ماند: کارول استورکا (با بازی رئا سیهورن)، نویسنده‌ای بدبین و خسته از زندگی. او که رمان‌های عاشقانه‌ی سطحی اما پرفروشی می‌نویسد، حالا باید برای کشف معنای این دگرگونی و جایگاه انسانیت در چنین جهانی مبارزه کند؛ جهانی که در آن درد و رنج، جای خود را به شادی مصنوعی داده است.

آیا جهانی بدون درد، همان آرمان‌شهر است؟ یا نوعی آخرالزمان آرام و خاموش؟ این پرسش، محور اصلی روایت «پلوریبوس» را شکل می‌دهد.

بازگشت متفاوت خالق «بریکینگ بد»

گیلیگان این بار با لحنی کاملاً متفاوت بازگشته است. اگرچه مکان وقوع داستان همچنان نیومکزیکو است، اما منظره‌های خشک و بیابانی این منطقه، دیگر بستر جنایت و فساد نیستند، بلکه تصویری از جهانی بیگانه و فرازمینی را ترسیم می‌کنند. در این سریال، خبری از ضدقهرمانان قانون‌شکن نیست؛ بلکه قهرمانی زن، خسته و مقاوم در برابر انبوهی از رضایت جمعی، در مرکز ماجرا قرار دارد.

شباهت‌ها و تفاوت‌ها با آثار دیگر

«پلوریبوس» در نگاه نخست، شباهت‌هایی با آثار فلسفی دیگر دارد:

• به لحاظ آخرالزمان مبهم، ترکیب طنز و تردید، و جست‌وجوی معنای انسانیت، ممکن است یادآور آثار دیمن لیندلوف (The Leftovers و Mrs. Davis) باشد.
• از منظر تغییر آگاهی انسان و مرز میان ذهن و واقعیت، شباهت‌هایی با سریال Severance محصول اپل به چشم می‌خورد.

اما با وجود این مقایسه‌ها، «پلوریبوس» کاملاً منحصربه‌فرد است. گیلیگان استاد ایجاد سردرگمی و افشای تدریجی اطلاعات است؛ او بیننده را در شبی ظاهراً معمولی با کارول و همسرش هلن (با بازی میریام شور) همراه می‌کند، شبی که ناگهان به هرج‌ومرجی غیرقابل‌توصیف بدل می‌شود.

بازی درخشان رئا سیهورن و قهرمان وسواسی

بخش مهمی از جذابیت سریال، بازی درخشان رئا سیهورن در نقش کارول است. او پس از شش فصل حضور موفق در نقش کیم وکسلر در Better Call Saul، این‌بار با نقشی متفاوت بازگشته است؛ زنی طعنه‌زن، افسرده و در عین حال جسور که از ابتذال خوشبختی جمعی در امان مانده است.

کارول در تلاش برای کشف حقیقت، به نمونه‌ای از قهرمانان همیشگی گیلیگان تبدیل می‌شود: شخصیتی منزوی که با وسواس در پی پاسخ است. همان‌گونه که والتر وایت و ساول گودمن نقشه‌های پیچیده‌ای را دنبال می‌کردند، کارول نیز این‌بار در مقیاسی کیهانی با یک مسئله وجودی روبه‌روست. او در برابر کل جهان ایستاده است و همین تنهایی، انگیزه‌ای تازه برای زیستن به او می‌دهد.

از بسیاری جهات، «پلوریبوس» گسترده‌تر از آثار قبلی گیلیگان است، اما در عین حال متمرکزتر نیز به نظر می‌رسد. سرعت روایت گاه کند و تأمل‌برانگیز است، اما با چرخشی شگفت‌انگیز، تماشاگر را دوباره شگفت‌زده می‌کند. منتقدان تنها هفت قسمت از فصل نخست را دیده‌اند، در حالی که فصل دوم نیز در دست تولید است.

فردیت در برابر جمع: بار فلسفی و سیاسی سریال

عنوان سریال از شعار لاتین «E Pluribus Unum» گرفته شده که به معنای «از بسیاری، یکی» است. این اشاره، بار فلسفی و سیاسی اثر را آشکار می‌کند. سریال پرسش‌های عمیقی درباره‌ی نظم اجتماعی و مفهوم فردگرایی مطرح می‌کند:

گیلیگان عمداً در این میانه حرکت می‌کند و ابهام را به عنوان فضیلت اصلی اثر حفظ می‌نماید. خوشبختیِ همگانی در این جهان نه نتیجه‌ی آزادی، بلکه پیامد از‌دست‌دادن فردیت است. این موضوع با دغدغه‌های امروز درباره‌ی هوش مصنوعی و یکی شدن ذهن‌ها در «شبکه‌ای واحد» هم‌خوانی دارد.

در نهایت، «پلوریبوس» سریالی است خیال‌انگیز و نگران‌کننده؛ روایتی از جهانی که شاید بیش از آن‌چه تصور می‌کنیم به واقعیت نزدیک است و ما نیز ناخواسته در همان مسیر گام برمی‌داریم.