تغییر مسیر تجارت افغانستان به سوی ایران و آسیای مرکزی در پی تنش با پاکستان

در پی تشدید تنش‌ها میان حکومت طالبان و پاکستان و بسته شدن مکرر مرزها طی هفته‌های اخیر، کابل تصمیم گرفته است تا برای خنثی‌سازی اهرم فشار اسلام‌آباد، مسیرهای تجاری خود را به سوی ایران و کشورهای آسیای مرکزی تغییر دهد. این تغییر استراتژیک با هدف کاهش وابستگی به بنادر پاکستان و جلوگیری از اختلالات مکرر مرزی و ترانزیتی صورت می‌گیرد.

تغییر استراتژی تجاری و اتکا به چابهار

وابستگی دیرینه افغانستان به بنادر پاکستان همواره به عنوان یک اهرم فشار سیاسی توسط اسلام‌آباد علیه کابل، به ویژه در موضوع پناه‌گرفتن شبه‌نظامیان پاکستانی در آن سوی مرز، مورد استفاده قرار گرفته است. در واکنش به این وضعیت، حکومت طالبان به طور فزاینده‌ای به استفاده از تسهیلات ترانزیت ایران روی آورده است.

استفاده از بندر چابهار، که مورد حمایت هند نیز هست، به طالبان این امکان را می‌دهد که با دور زدن مسیر پاکستان، از تأخیرها بکاهند و به بازرگانان اطمینان دهند که حمل و نقل کالا در صورت بسته شدن مرزها متوقف نخواهد شد.

افزایش چشمگیر مبادلات با ایران

سخنگوی وزارت صنعت و تجارت افغانستان اعلام کرد که مبادلات تجاری با ایران در شش ماه گذشته به رقم قابل توجهی رسیده است:

• تجارت با ایران: ۱ میلیارد و ۶۰۰ میلیون دلار
• تجارت با پاکستان: ۱ میلیارد و ۱۰۰ میلیون دلار

این آمار نشان‌دهنده پیشی گرفتن حجم تجارت با ایران نسبت به پاکستان در نیمه سال اخیر است. امکانات چابهار توانسته است تأخیرها را کاهش داده و امنیت حمل و نقل را برای بازرگانان تضمین کند.

مهلت سه ماهه برای توقف واردات دارو

ملا عبدالغنی برادر، معاون اقتصادی رئیس‌الوزرای حکومت طالبان، با متهم کردن اسلام‌آباد به استفاده از «مسائل تجاری و بشردوستانه به عنوان اهرم سیاسی»، ضرب‌الاجلی تعیین کرد.

بازرگانان سه ماه فرصت دارند تا قراردادهای خود را در پاکستان حل و فصل کرده و به مسیرهای دیگر روی آورند. پس از این مهلت، افغانستان میانجیگری در اختلافات را انجام نخواهد داد و وزارتخانه‌ها دستور دارند ترخیص داروهای پاکستانی را متوقف کنند. دلیل این تصمیم، واردات «بی‌کیفیت» اعلام شده است.

وزارت مالیه طالبان نیز تأکید کرد که پس از پایان مهلت سه ماهه، هیچ نوع داروی پاکستانی در گمرکات افغانستان ترخیص نخواهد شد. این وزارتخانه همچنین از تجار خواست که از وارد کردن ادویه بی‌کیفیت خودداری کنند و اعلام کرد که تسهیلاتی را در گمرکات و یافتن کشورهای بدیل فراهم کرده است.

ابعاد اقتصادی تصمیم طالبان و واکنش تجار

این تصمیم تأثیر مستقیمی بر بازار داروی افغانستان خواهد داشت، زیرا رئیس اتحادیه شرکت‌های واردکننده ادویه و تجهیزات طبی افغانستان اعلام کرد که در حال حاضر دست‌کم ۶۰ تا ۷۰ درصد ادویه مورد نیاز کشور از پاکستان وارد می‌شود.

دلایل عمده حجم بالای واردات از پاکستان شامل ارزان بودن، قابل دسترس بودن و انتقال سریع آن به بازارهای افغانستان است. ارزش ادویه وارداتی به افغانستان سالانه به ده‌ها میلیون دلار می‌رسد. علاوه بر پاکستان، حدود ۳۰ درصد داروها از کشورهای دیگر نظیر هند، ترکیه، بنگلادش و ایران وارد می‌شوند.

دشواری‌های تصفیه حساب برای واردکنندگان دارو

رئیس اتحادیه واردکنندگان دارو در واکنش به مهلت سه ماهه، این زمان را برای تصفیه حساب با شرکت‌های پاکستانی «دشوار» دانست. او اشاره کرد که روند سفارش و واردات خود سه ماه به طول می‌انجامد و همچنین میلیون‌ها دلار از سرمایه تجار نزد شرکت‌های پاکستانی باقی مانده است.

وی دلایل دشواری تصفیه حساب و یافتن جایگزین را به شرح زیر برشمرد:

• مهلت سه ماهه برای تصفیه حساب کافی نیست، زیرا روند سفارش و واردات زمان‌بر است.
• سیستم واردات از کشورهای اروپایی و غربی دلاری است و با توجه به وضعیت اقتصادی مردم، فروش این داروها در افغانستان مقرون به صرفه نیست.

این نهاد خواستار تسهیلات از سوی حکومت طالبان برای یافتن کشورهای بدیل شده است، از جمله ثبت سریع شرکت‌های خارجی تولید دارو و طویل‌تر کردن فهرست داروهای مجاز در افغانستان. همچنین، توقف ۳۰۰ کانتینر داروی وارداتی در گمرک قندهار، از هم‌اکنون بر نرخ و دسترسی مردم به این اقلام تأثیر گذاشته است.