خبر کامل
معاون دانشگاه اصفهان: هوش مصنوعی و چابکی، شرط بقای دانشگاه‌ها در عصر تحول
تحول بنیادین در نقش دانشگاه‌ها: از انتقال دانش تا موتور توسعه
دانشگاه‌ها در عصر حاضر دیگر صرفاً مکان‌هایی برای انتقال دانش نظری و تربیت دانشجویان نیستند؛ بلکه باید به‌عنوان نهادهای فعال، نقشی محوری در فرایند توسعه اجتماعی، اقتصادی و فناورانه جامعه ایفا کنند. سرعت سرسام‌آور تحول در دنیای امروز که ناشی از پیشرفت‌های فناوری، دسترسی گسترده به اطلاعات و تغییرات پیوسته در نیازهای جامعه و صنعت است، شرایطی را ایجاد کرده که دانشگاه‌ها نمی‌توانند با مدل‌های سنتی و ثابت به فعالیت خود ادامه دهند.
امروز دانشجویان با دسترسی به منابع بی‌شمار دیجیتال و ابزارهای تحلیلی پیشرفته، انتظار دارند تجربه یادگیری آن‌ها شخصی‌سازی شده و براساس توانایی‌ها و مسیر حرفه‌ای هر فرد تنظیم گردد. این تحول، ضرورت بازنگری اساسی در شیوه‌های آموزشی به‌ویژه با بهره‌گیری از فناوری‌های نوظهور را آشکار می‌سازد.
هم‌زمان، پژوهش دانشگاهی نیز با چالش‌های مشابهی مواجه است. پیشرفت‌های فناوری، دسترسی به داده‌های گسترده و هوش مصنوعی باعث شده است که فرایند تحقیق از قالب محدود استاد-دانشجو فراتر رود و نقش دانشگاه‌ها در ایجاد ارزش افزوده برای صنعت و جامعه برجسته گردد. دانشگاه‌های امروز و فردا باید با انعطاف، خلاقیت و پذیرش تغییرات سریع، آموزش، پژوهش و تعامل با صنعت را بازتعریف کنند تا به موتور محرکه توسعه پایدار تبدیل شوند.
گفت‌وگو با معاون پژوهش و فناوری دانشگاه اصفهان
در همین راستا، با بابک صفاری، معاون پژوهش و فناوری دانشگاه اصفهان، به گفت‌وگو نشسته‌ایم تا اولویت‌ها و چالش‌های این نهاد در مسیر تحول را بررسی کنیم.
اولویت‌های پژوهشی: چابکی و آینده‌سازی
صفاری معتقد است که شتاب تحولات تکنولوژی در سه تا چهار دهه اخیر قابل قیاس با گذشته نیست و دانشگاه‌ها باید به همان اندازه چابک باشند. وی تأکید می‌کند که برخلاف سایر کسب‌وکارها که معمولاً نگاهشان به حال است، کار دانشگاه آینده‌سازی است؛ چه در پرورش نیروی انسانی و چه در پژوهش برای پاسخ به نیازهای آتی جامعه.
«در دنیای عجیب، متحول و سریع‌التغییر، اگر دانشگاه می‌خواهد موفق باشد، باید به همان اندازه چابک باشد؛ تغییرات را درک کند، برای آن‌ها برنامه‌ریزی کند و نهایتاً کسب‌وکارش را متناسب با آن‌ها شکل دهد.»
اولویت‌های پژوهشی دانشگاه اصفهان بر مبنای ارتباط با تحولات بیرونی تعیین شده‌اند، نه صرفاً نقاط قوت داخلی. در این راستا:
- مرکز هوش مصنوعی: دانشگاه اصفهان با درک اهمیت هوش مصنوعی، «مرکز هوش» را راه‌اندازی کرده که اولین مرکزی است که در مدیریت جدید شکل گرفته است.
- پژوهش و فناوری: تمرکز بر تولید دانش فنی از پژوهش‌ها و تبدیل این دانش فنی به محصولات جدید با فناوری‌های پیشرفته و سطح بالا است.
ارتباط با صنعت: خلق نیازهای جدید
معاون پژوهش و فناوری دانشگاه اصفهان درباره سطح ارتباط با صنعت، الگوی سنتی را ناکارآمد می‌داند. او بیان می‌کند که تنها زمانی صنعت نیازهای واقعی خود را درک می‌کند که دانشگاه بتواند خدمات پژوهشی سطح بالا ارائه دهد و نیازهای جدیدی در صنعت ایجاد کند. دانشگاه نباید صرفاً برطرف‌کننده نیازهای فعلی باشد؛ بلکه باید جهت‌گیری‌های جدید و پیش‌بینی نیازهای آینده را ارائه دهد.
وی با ذکر مثالی، نقش دانشگاه در توسعه فناوری را تشریح می‌کند:
«تصور کنید کشاورز برای آماده‌سازی زمین و برداشت محصول، نیاز به تراکتور دارد، اما اگر شما تراکتوری در اختیارش قرار دهید که بدون راننده کار کند، نمونه‌برداری خاک انجام دهد، رطوبت و شرایط هوایی را بسنجد و حتی پردازش تصویر برای ارزیابی رشد محصول انجام دهد، این یک نیاز سطح بالاست که ممکن است کشاورز امروز به آن توجه نداشته باشد.»
گام اول برای این تحول، تغییر نگرش در بدنه دانشگاه است تا اعضای هیئت علمی، دانشجویان و مدیران درک کنند که دانشگاه در زیست‌بوم اقتصادی و اجتماعی چه نقشی دارد و چگونه می‌تواند ساختارهای قوی‌تری ایجاد کند. با این حال، ساختارهای اداری و قوانین بالادستی، به‌ویژه در دانشگاه‌های دولتی، امکان تغییر سریع در بدنه دانشگاه را محدود می‌کند.
حفظ نخبگان: مزیت رقابتی ایران
صفاری به مسئله مهاجرت نخبگان اشاره کرده و نظام دانشگاهی ایران را دارای یک مزیت رقابتی ویژه می‌داند. نیروهایی که در دانشگاه‌های برتر تربیت می‌شوند، در بهترین دانشگاه‌های دنیا پذیرش می‌گیرند که نشان‌دهنده کیفیت بالای «محصول دانشگاهی» است.
- رتبه جهانی: نظام دانشگاهی ایران در رتبه‌بندی علمی جهانی در جایگاه ۱۶ یا ۱۷ قرار دارد که این رتبه در هیچ یک از شاخص‌های اقتصادی دیگر کشور مشاهده نمی‌شود.
- شرایط حفظ نخبگان: نگه داشتن نخبگان مستلزم فراهم کردن شرایط مناسبی است که شامل جایگاه اجتماعی، درآمد و رفاه مالی است؛ اما مهم‌تر از همه، ایجاد موقعیت‌هایی است که نخبگان در آن احساس کنند تأثیرگذار هستند و نقش واقعی در موفقیت آینده کشور دارند.
وی تأکید می‌کند که مسئله صرفاً حقوق نیست؛ بلکه مهم این است که فرد نخبه در ایران احساس کند در چرخه‌های اقتصادی و علمی جامعه نقش مؤثر دارد، نه اینکه صرفاً در یک جایگاه تشریفاتی قرار گرفته باشد.
بازتعریف آموزش و پژوهش در عصر هوش مصنوعی
با گسترش منابع اطلاعاتی و فناوری‌های نوین، ساختار سنتی آموزش متزلزل شده است. در آینده‌ای نه چندان دور، آموزش دانشگاهی نیازمند تغییر کامل است:
- شخصی‌سازی آموزش: آموزش باید شخصی‌سازی شود؛ یعنی برنامه و محتوای آموزشی متناسب با توانایی‌ها و نیازهای هر فرد ارائه شود.
- ضرورت هوش مصنوعی: استفاده از هوش مصنوعی در پژوهش دیگر یک گزینه نیست، بلکه یک ضرورت است. ابزارهای هوش مصنوعی می‌توانند تحلیل، مقایسه و ارائه نتایج را ظرف چند ثانیه انجام دهند و پژوهش را تسریع کنند.
معاون پژوهش و فناوری دانشگاه اصفهان هشدار می‌دهد که مقاومت در برابر این تغییرات به معنای از بین رفتن است: «یا با تغییر همراه می‌شویم، یا حذف می‌شویم.» او این تحول را با ورود کامپیوتر به جای ماشین‌های تحریر مقایسه می‌کند و می‌گوید: «تنها چیزی که در این دنیا ثابت است، تغییر است.»
درباره هوش‌مصنوعی دست‌اول:
تمامی اخبار دست‌اول توسط دستیار هوش مصنوعی «هوشنگ» پردازش، صحت‌سنجی، خلاصه و بازنویسی شده است. هوشنگ هر روز با داده‌های جدید آموزش داده می‌شود و با نظارت دقیق انسانی و سردبیری دست‌اول در حال بهتر شدن است.
شما می‌توانید از چت‌بات و سایر ابزارهای هوشنگ به صورت رایگان استفاده کنید.
زمان انتشار:
۰۴:۱۹ - ۱۴۰۴/۰۸/۲۴