افزایش ۴۲ درصدی آهوان زنجان؛ بحران کمبود محیط‌بان و شکار غیرمجاز

افزایش ۴۲ درصدی آهوان زنجان؛ بحران کمبود محیط‌بان و شکار غیرمجاز

مدیرکل حفاظت محیط زیست استان زنجان ضمن اعلام افزایش ۴۲ درصدی جمعیت آهوان در چهار سال گذشته، هشدار داد که کمبود شدید نیروی محیط‌بان و فرسودگی تجهیزات در کنار تهدیدات زیست‌محیطی جدی، صیانت از حیات وحش بی‌بدیل این استان را با چالش‌های اساسی مواجه کرده است.

مناطق حفاظت‌شده و ظرفیت‌های طبیعی استان

استان زنجان با داشتن مناطق حفاظت‌شده متعدد، یکی از قطب‌های مهم گردشگری طبیعی در شمال غرب کشور محسوب می‌شود. در حال حاضر، حدود ۲۲.۶ درصد از کل وسعت استان تحت مدیریت و حفاظت محیط زیست قرار دارد. این مناطق شامل سه منطقه حفاظت‌شده، یک پناهگاه حیات وحش و سه منطقه شکار ممنوع است.

• مساحت مناطق تحت مدیریت: ۲۹۸ هزار و ۹۰۹ هکتار (۱۳.۷ درصد)
• مساحت مناطق شکار ممنوع: ۱۹۳ هزار و ۲۸۳ هکتار (۸.۱ درصد)

مناطق حفاظت‌شده سرخ‌آباد و فیله‌خاصه زنجان، تنها زیستگاه‌های آهوان در منطقه شمال غرب کشور به شمار می‌روند و از اهمیت زیادی برخوردارند.

سرشماری و آمار جمعیتی آهوان

سرشماری جمعیت حیات وحش شاخص هر سال در دو منطقه حفاظت‌شده و یک پناهگاه انجام می‌شود. بر اساس آخرین سرشماری که در نیمه اول آبان سال جاری با مشارکت ۳۵ نفر از محیط‌بانان و کارشناسان انجام شد، جمعیت آهوان مناطق حفاظت‌شده سرخ‌آباد و فیله‌خاصه نسبت به سال ۱۴۰۳ در مجموع ۸ درصد افزایش یافته است.

خوشبختانه روند افزایشی جمعیت آهوان طی چهار سال گذشته قابل توجه بوده و از ۸۴۶ رأس به ۱۲۰۶ رأس رسیده که نشان‌دهنده افزایش ۴۲ درصدی است. جزئیات سرشماری سال‌های اخیر به شرح زیر است:

عوامل تهدیدکننده حیات وحش

شرایط زیست گونه آهو در مناطق حفاظت‌شده به دلیل عوامل تهدیدکننده مختلف، سخت‌تر شده است. این چالش‌ها مدیریت و حفاظت از این گونه‌ها را بیش از پیش دشوار کرده است:

• تغییر اقلیم، تغییر کاربری‌ها و بحران آب.
• توسعه صنعتی در بخش کشاورزی و توسعه راه‌های ارتباطی.
• افزایش جمعیت و افزایش دام‌های اهلی.
• شکار غیرمجاز که امنیت جانی آهوان را به طور جدی تهدید می‌کند.

علاوه بر این، بروز بیماری‌های فراگیر نیز می‌تواند مشکل اساسی ایجاد کند، چنانکه در سال ۱۳۹۴ نمونه عینی آن به وقوع پیوست و بخشی از جمعیت حیات وحش تلف شدند.

بحران کمبود نیرو و تجهیزات فرسوده

یکی از اساسی‌ترین چالش‌های اداره کل حفاظت محیط زیست استان، کمبود شدید نیروی محیط‌بان است. طبق استانداردهای جهانی، برای هر هزار هکتار باید یک محیط‌بان وجود داشته باشد.

بر اساس استانداردهای تعریف شده، تنها برای منطقه حفاظت‌شده سرخ‌آباد زنجان ۱۲۰ نفر محیط‌بان مورد نیاز است. این در حالی است که برای دو منطقه حفاظت‌شده سرخ‌آباد و فیله‌خاصه، تنها ۱۰ نیروی فعال به همراه ۱۲ نیروی کمکی فعالیت می‌کنند که پاسخگوی نیاز واقعی نیست.

ابلاغ بخشنامه جدید شیفت خدمتی (۲۴ ساعت کار و ۴۸ ساعت استراحت) نیز عملاً باعث کاهش ۳۰ درصدی نیروهای محیط‌بان استان شده و فشار کاری زیادی بر کارکنان موجود وارد کرده است. اگرچه اوایل سال جاری پنج نیروی محیط‌بان جذب شده‌اند و تعدادی نیز تا پایان سال به این مجموعه اضافه می‌شوند، اما با توجه به بازنشستگی‌ها و سختی شغل محیط‌بانی، این روند عادی نمی‌تواند کمبود نیرو را به سرعت جبران کند.

همچنین، ناوگان خودرویی حفاظت از محیط زیست استان، به ویژه موتورسیکلت‌ها، فرسوده بوده و تعمیر و نگهداری آن‌ها نیازمند اعتبارات ویژه و هزینه‌های بالایی است.