ابطال مصوبه امتیاز تأهل و فرزند در جذب هیات علمی دانشگاه‌ها توسط دیوان عدالت اداری

هیات عمومی دیوان عدالت اداری، مصوبه جنجالی هیات عالی جذب اعضای هیات علمی دانشگاه‌ها را که برای متقاضیان جذب، امتیازاتی بابت تأهل و فرزند در نظر گرفته بود، ابطال کرد. این مصوبه که از تاریخ ۱۹ اردیبهشت ۱۴۰۱ اعمال می‌شد، به دلیل خروج هیات عالی جذب از حدود اختیارات قانونی خود، باطل اعلام شد و رای دیوان از تاریخ تصویب لازم‌الاجرا است.

گردش کار پرونده و دلایل شاکی

پرونده ابطال مصوبه دویست و نود و دومین جلسه هیات عالی جذب اعضای هیات علمی دانشگاه‌ها و مراکز آموزش عالی و پژوهشی مورخ ۱۹ اردیبهشت ۱۴۰۱، به طرفیت شورای عالی انقلاب فرهنگی و هیات وزیران مطرح شد. شاکی خواستار ابطال این مصوبه بود و دلایل خود را به شرح زیر تبیین کرد:

محتوای مصوبه ابطال شده

بر اساس مصوبه مورد شکایت، هیات عالی جذب در جلسه ۲۹۲ خود با استناد به ابلاغیه رئیس جمهور، اقدام به تعیین امتیاز برای تأهل و فرزند در فرآیند جذب اعضای هیات علمی نمود. متن مقرره ابطال شده به شرح زیر است:

در بررسی صلاحیّت عمومی متقاضیان عضویت هیات علمی دانشگاه ها و مراکز آموزش عالی، در ازای تأهل ۵ امتیاز و در صورت داشتن هر فرزند ۳ امتیاز به امتیازات صلاحیّت عمومی متقاضی افزوده می شود و در صورت تساوی امتیازات طبق فرم بررسی صلاحیّت عمومی، اولویت با فرد متأهل می باشد.

ایرادات حقوقی شاکی به مصوبه

شاکی اعلام کرد که مصوبه هیات عالی جذب از مفاد «قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیّت» تبعیت نکرده و دارای مغایرت‌های زیر است:

• بر اساس بند (ب) ماده ۱۵ قانون حمایت از خانواده، امتیاز تأهل و هر فرزند باید ۲٪ در نظر گرفته شود که با یکدیگر برابر هستند، در حالی که مصوبه هیات عالی جذب امتیاز تأهل را ۵ و هر فرزند را ۳ امتیاز تعیین کرده است.
• امتیاز تأهل و فرزند در قانون باید به امتیاز کل فرد اضافه شود، اما در مصوبه هیات عالی جذب این امتیاز تنها به امتیاز صلاحیت عمومی داوطلب افزوده می‌شود.
• در مصوبه هیات عالی جذب، اشاره‌ای به سقف «مجموعاً حداکثر تا ده درصد (۱۰٪)» مطابق آنچه که در قانون حمایت از خانواده آمده، نشده است.

دفاعیات معاونت حقوقی دولت

معاون امور حقوقی دولت در پاسخ به شکایت، لایحه‌ای را ارسال نمود که شامل نظر کارشناسی هیات عالی جذب بود. در این دفاعیه، استقلال هیات عالی جذب در مقرره‌گذاری مورد تأکید قرار گرفت:

• هیات عالی جذب بر اساس مصوبه ۶۰۸ شورای عالی انقلاب فرهنگی، در وضع سیاست‌ها و ضوابط جذب هیات علمی استقلال دارد و مصوبات شورا در حکم قانون است.
• اشاره به ابلاغیه رئیس جمهور در مصوبه ۲۹۲ صرفاً از باب «استظهار» (استفاده از مفهوم) بوده و نه «استناد» قطعی به قانون حمایت از خانواده، زیرا در صورت استناد، نیازی به تصویب مصوبه جدید نبود.
• مراجع مقرره‌گذار به شرط آنکه مزایایی کمتر از قانون در نظر نگیرند، می‌توانند مزایای بیشتری تعیین کنند.

رای نهایی دیوان عدالت اداری

هیات عمومی دیوان عدالت اداری در تاریخ ۶ آبان ۱۴۰۴ پس از بحث و بررسی، با اکثریت آراء به صدور رای ابطال مبادرت کرد.

مبنای ابطال مصوبه

دیوان عدالت اداری اعلام کرد که آیین‌نامه تشکیل هیات عالی جذب اعضای هیات علمی دانشگاه‌ها در جلسه شماره ۶۰۸ شورای عالی انقلاب فرهنگی به تصویب رسیده است. وظایف و اختیارات هیات عالی جذب در ماده ۳ این مصوبه در ۸ بند تعیین شده است.

نتیجه‌گیری دیوان: هیچ‌کدام از بندهای مورد اشاره در مصوبه ۶۰۸ دلالتی بر اختیار هیات عالی جذب در تعیین ضوابط و مقرّرات مربوط به جذب اعضای هیات علمی ندارد.

بنابراین، مصوبه جلسه ۲۹۲ مورخ ۱۹ اردیبهشت ۱۴۰۱ هیات عالی جذب که متضمّن تعیین چنین ضوابطی است، خارج از حدود اختیار بوده و مستند به قانون دیوان عدالت اداری، از تاریخ تصویب ابطال می‌شود. این رای طبق ماده ۹۳ قانون دیوان عدالت اداری (اصلاحی مصوب ۱۴۰۲/۲/۱۰) در رسیدگی و تصمیم‌گیری مراجع قضایی و اداری معتبر و ملاک عمل است.