باغ گیاه‌شناسی زاگرس، «بانک ژنی» ۱۲ هکتاری برای حفاظت از گونه‌های بومی

رئیس مؤسسه تحقیقات جنگل‌ها و مراتع کشور در جریان بازدید از باغ گیاه‌شناسی زاگرس خرم‌آباد، این مجموعه ۱۲ هکتاری را یک ذخیره‌گاه مطمئن و «بانک ژنی» برای حفاظت از صدها گونه گیاهی بومی منطقه زاگرس در برابر تهدیدات زیست‌محیطی و انقراض دانست.

هدف اصلی: حفاظت از تنوع زیستی زاگرس

علی علیزاده، هدف اصلی از ایجاد باغ گیاه‌شناسی زاگرس را استقرار، نگهداری و حفاظت خارج‌رویشگاهی (Ex-Situ) گونه‌های بومی منطقه زاگرس اعلام کرد. وی خاطرنشان ساخت که اکوسیستم زاگرس میزبان صدها گونه گیاهی است که در رویشگاه‌های طبیعی پراکنده‌اند.

مأموریت این باغ، جمع‌آوری، استقرار و نگهداری نمونه‌ای از تمامی این گونه‌ها است تا در برابر تهدیدهایی نظیر خشکسالی یا خطر انقراض، یک ذخیره‌گاه مطمئن و پایدار وجود داشته باشد. این مجموعه با هدف اجرای حفاظت خارج‌رویشگاهی راه‌اندازی شده تا به عنوان بانک ژنی زاگرس عمل کند.

تفاوت حفاظت داخل‌رویشگاهی و خارج‌رویشگاهی

علیزاده در تشریح روش‌های حفاظت گیاهی، به دو نوع اصلی اشاره کرد:

حفاظت داخل‌رویشگاهی (In-Situ) به معنای حفاظت گونه‌ها در جنگل‌ها و مراتع اصلی خودشان است. در مقابل، حفاظت خارج‌رویشگاهی (Ex-Situ) به مفهوم انتقال گونه‌ها به یک مکان امن و کنترل‌شده برای نگهداری است.

جایگاه باغ زاگرس در شبکه ملی

باغ گیاه‌شناسی زاگرس یکی از شش باغ اقماری است که تحت مدیریت متمرکز باغ گیاه‌شناسی ملی ایران در تهران فعالیت می‌کنند. مدیریت این باغ‌های اقماری به مدت پنج سال است که به صورت متمرکز زیر نظر مؤسسه تحقیقات جنگل‌ها و مراتع کشور و باغ گیاه‌شناسی ملی ایران انجام می‌شود.

سایر باغ‌های اقماری این شبکه در شهرهای زیر مستقر هستند:

• کاشان
• همدان
• دزفول
• یزد
• نوشهر

توسعه، کارکردها و پتانسیل گردشگری

شکل‌گیری این مجموعه از سال ۱۳۹۴ آغاز شده و اکنون به یکی از باغ‌های فعال شبکه باغ‌های گیاه‌شناسی کشور تبدیل شده است. وسعت این باغ حدود ۱۲ هکتار اعلام شده است.

باغ گیاه‌شناسی زاگرس با کارکردهای چندگانه طراحی شده است:

• تحقیقاتی و آموزشی
• فرهنگی و ترویجی
• تفریحی

به دلیل قرارگیری در کنار دریاچه کیو، پیش‌بینی می‌شود این مجموعه در آینده به یکی از قطب‌های گردشگری و علمی استان تبدیل شود. علیزاده اظهار داشت، همان‌طور که باغ گیاه‌شناسی ایران در تهران روزانه تا ۱۵ هزار بازدیدکننده دارد، این مجموعه نیز می‌تواند به مرکز مهمی برای آموزش دانش‌آموزان، دانشجویان و علاقه‌مندان به طبیعت تبدیل شود.

بخش‌های تخصصی ایجاد شده

در این باغ، بخش‌های تخصصی مختلفی ایجاد شده است تا گونه‌ها بر اساس پراکنش طبیعی خود سامان‌دهی شوند. این بخش‌ها شامل موارد زیر است:

• بخش گیاهان دارویی
• سیستماتیک گیاهی
• مجموعه‌های تفکیک‌شده گونه‌های زاگرس شمالی و جنوبی