کارشناس جمعیت‌شناسی: وام‌های ۲۰ میلیونی مشکل فرزندآوری را حل نمی‌کند؛ مردم امنیت اقتصادی می‌خواهند

کارشناس جمعیت‌شناسی و استاد دانشگاه، شهلا کاظمی‌پور، با تشریح دلایل کاهش شدید نرخ فرزندآوری در ایران، تأکید کرد که این روند از دهه هفتاد و با اجرای سیاست‌های تنظیم خانواده آغاز شده و اکنون در سطح جهانی یکی از شدیدترین سیرهای نزولی را دارد. او چالش‌های اقتصادی و عدم ثبات را مهم‌ترین موانع اثربخشی سیاست‌های حمایتی دولت دانست.

ریشه‌های کاهش شدید باروری در ایران

کاظمی‌پور عوامل اصلی کاهش باروری در کشور را نه تنها سیاست‌های جمعیتی گذشته، بلکه شاخص‌های توسعه‌ای جامعه دانست. وی معتقد است که گسترش شهرنشینی، افزایش سطح سواد و اشتغال زنان، و دسترسی بیشتر به وسایل ارتباط‌جمعی، آگاهی‌های اجتماعی را افزایش داده و مستقیماً به کاهش نرخ فرزندآوری منجر شده است.

این کارشناس افزود که در دهه اخیر، عوامل اقتصادی و فرهنگی نیز به شدت این روند را تسریع کرده‌اند. مشکلات کلان اقتصادی نظیر تورم و محدودیت‌های ناشی از تحریم‌ها، باعث شده تا سیاست‌های حمایتی دولت در زمینه افزایش جمعیت، کارایی لازم را نداشته باشند.

کاهش سالانه نرخ فرزندآوری

با وجود تلاش‌ها برای ارزیابی کامل اثر سیاست‌های جمعیتی جدید، آمار دقیقی در دست نیست. با این حال، آنچه واضح است، کاهش سالانه نرخ فرزندآوری است که بر اساس مشاهدات، هر سال نسبت به سال قبل حدود یک‌دهم کاهش یافته است.

انتقاد از ناکارآمدی برنامه‌های تشویقی و رسانه‌ای

کاظمی‌پور در بررسی نقش رسانه‌ها و آموزش در فرهنگ‌سازی برای فرزندآوری، به ضعف اثربخشی برنامه‌های تشویقی اشاره کرد. وی اظهار داشت که اگرچه در قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت، نقش رسانه‌ها در ارائه برنامه‌های تشویقی مشخص شده، اما اثربخشی این برنامه‌ها بسیار ضعیف بوده است.

دلیل اصلی ضعف برنامه‌های تشویقی، عدم توجه به دغدغه‌های اصلی مردم است. دغدغه اصلی مردم مسائل اقتصادی مانند کاهش تورم و بهبود امنیت اقتصادی است، درحالی‌که برنامه‌های رسانه‌ای بیشتر به مباحثی می‌پردازند که برای مردم اولویت نیست.

امنیت اقتصادی؛ اولویت بالاتر از وام و زمین رایگان

این جمعیت‌شناس تأکید کرد که تدابیر تشویقی مانند وام‌های کم‌ارزش و زمین‌های رایگان نمی‌توانند گره اصلی خانواده‌ها را باز کنند. در شرایطی که جامعه با مشکلات عمیق اقتصادی دست و پنجه نرم می‌کند، وام‌های ۲۰ یا ۳۰ میلیون تومانی تأثیر معناداری بر تصمیم خانواده‌ها برای فرزندآوری نخواهد داشت.

او تصریح کرد: «آنچه مردم نیاز دارند، امنیت اقتصادی و ثبات قیمت‌هاست تا بتوانند برای آینده خود برنامه‌ریزی کنند و دغدغه تأمین هزینه‌های زندگی را نداشته باشند.»

توصیه به مجلس: تمرکز بر ثبات کلان اقتصادی

کاظمی‌پور در بخش پایانی سخنان خود، نقش مجلس شورای اسلامی را در اصلاح سیاست‌های جمعیتی، فراتر از مصوبات جزئی دانست. او معتقد است که سیاست‌های جمعیتی فعلی، اگرچه لازم هستند، اما مجلس باید با دیدی کلان‌تر، به سمت ایجاد ثبات اقتصادی و افزایش تولید حرکت کند.

وی در پایان افزود: ایجاد ثبات و امنیت اقتصادی نیازمند برنامه‌ریزی بلندمدت و کلان است و صرف صدور مجوز سالانه برای تعداد زیادی از استارتاپ‌ها، این هدف را محقق نخواهد کرد.