آغاز رایزنی‌های چارچوب هماهنگی شیعیان برای دولت جدید عراق؛ سرنوشت نخست‌وزیر در گرو فراکسیون اکثریت

هم‌زمان با اعلام نتایج اولیه انتخابات پارلمانی عراق از سوی کمیسیون عالی انتخابات، تحرکات سیاسی برای شکل‌دهی به دولت جدید به‌طور عملی آغاز شده است. ائتلاف قدرتمند چارچوب هماهنگی شیعیان که خود را دارای بیشترین وزن سیاسی در مرحله پس از انتخابات می‌داند، بلافاصله پس از اعلان نتایج، مشاوره‌های فشرده‌ای را برای تعیین ساختار کابینه آینده در دستور کار قرار داده است؛ مذاکراتی که منابع نزدیک به این جریان، آن را دارای «رنگ و بویی متفاوت» نسبت به دوره‌های پیشین می‌دانند.

آغاز رایزنی‌ها برای دولت جدید

این انتخابات پس از یک دوره پر تنش شامل ابهام‌های قانون اساسی درباره موعد رأی‌گیری و اختلافات داخلی میان جناح‌های مختلف برگزار شد. انتشار نقشه کرسی‌ها موقعیت برخی چهره‌های سیاسی را دگرگون کرد؛ برخی احزاب جایگاه خود را تثبیت کردند و برخی دیگر با کاهش کرسی‌ها، در مسیر بازسازی درونی قرار گرفتند. تحلیلگران معتقدند این تغییرات، جریان‌های سیاسی را واداشته است تا مرحله «پس از نتایج» را فرصتی برای بازآرایی سریع موقعیت‌ها پیش از شکل‌گیری ائتلاف‌های موازی تلقی کنند.

مؤلفه‌های تعیین‌کننده چارچوب هماهنگی

جهت‌گیری کنونی چارچوب هماهنگی بر سه مؤلفه اصلی استوار است:

• وزن عددی تازه: تقویت احساس ابتکار عمل در میان رهبران ائتلاف به دلیل افزایش وزن عددی در پارلمان آینده.
• پیام انتخابات: ضرورت بازتاب پیام انتخابات (خروج برخی چهره‌های سنتی و تغییر ذائقه رأی‌دهندگان) در چهره دولت آینده.
• فضای مبهم: وجود فضای مبهم ناشی از اظهارات رئیس شورای عالی قضایی درباره زمان انتخابات که به‌عنوان «فشار احتمالی» در صورت پیچیده شدن مذاکرات تلقی می‌شود.

بحث بر سر «اکثریت ملی» و «توافق»

عصام شاکر، عضو چارچوب هماهنگی شیعیان عراق، اعلام کرد که گفت‌وگوها پیش از اعلان رسمی نتایج آغاز شده بود، اما اکنون وارد فاز جدی‌تری درباره سهمیه‌بندی وزارتخانه‌ها و انتخاب نخست‌وزیر شده است. او تأکید کرد که بحث بر سر نام‌ها در این مرحله «زودهنگام» است، هرچند مذاکرات محرمانه درباره نامزدهای احتمالی برای جلوگیری از بروز اختلافات زودهنگام در جریان است.

شاکر افزود که گزینه «اکثریت ملی» همچنان مطرح است، اما پیچیدگی واقعیت سیاسی کشور ایجاب می‌کند که دولت آینده به‌صورت ترکیبی از «توافق» و «اکثریت» شکل بگیرد. او بر ضرورت حصول تفاهم با جریان‌های کرد و سنی و همچنین تأکید چارچوب هماهنگی بر مشارکت همه مؤلفه‌های سیاسی برای جلوگیری از هرگونه تنش در مرحله حساس تشکیل دولت تأکید کرد.

چهار نتیجه کلیدی پس از انتخابات

روند تحولات پس از انتخابات چهار نتیجه کلیدی به همراه دارد:

1. برتری سیاسی ائتلاف چارچوب هماهنگی و تمایل آن به تشکیل دولتی منسجم‌تر از کابینه‌های گذشته.
2. بحث تعیین نخست‌وزیر که در جلسات محرمانه تعیین تکلیف خواهد شد.
3. تأثیر فضای مبهم قانون اساسی که می‌تواند روند مذاکرات را تحت فشار قرار دهد.
4. نقش حیاتی هفته‌های آینده در تعیین شکل نهایی ائتلاف‌ها و ساختار دولت جدید.

قاسم التمیمی، پژوهشگر مسائل سیاسی، معتقد است نزدیکی نتایج انتخاباتی و تعداد کرسی‌ها مسیر را به سوی تشکیل «دولت ائتلافی توافقی» سوق می‌دهد. او می‌گوید: «از هم‌اکنون نشانه‌های تشکیل ائتلاف‌ها آشکار است و انتظار می‌رود که بزرگ‌ترین فراکسیون درون چارچوب هماهنگی شکل بگیرد تا دولت جدید از بطن آن متولد شود.»

سرنوشت نخست‌وزیر و فراکسیون اکثریت

در حالی‌که جریان‌های اصلی حامیان محمد شیاع السودانی، جریان نوری المالکی و دیگر نیروهای شیعی اثرگذار بر صحنه مسلط شده‌اند، تعیین نخست‌وزیر آینده همچنان به تشکیل «فراکسیون اکثریت» در داخل پارلمان وابسته است. این مفهوم بر اساس تفسیر دادگاه فدرال از سال ۲۰۱۰، پس از شروع دوره پارلمانی شکل می‌گیرد و نه بر مبنای نتایج اعلام‌شده از سوی کمیسیون انتخابات.

بر این اساس، انتخابات ۲۰۲۵ مانند دوره‌های گذشته به معنای پایان بازی سیاسی نیست، بلکه آغاز روند بازآرایی ائتلاف‌ها در داخل صحن پارلمان است. اگرچه نبود جریان صدر پیچیدگی معادلات را کاهش داده، اما اختلاف نظرهای درونی در داخل چارچوب هماهنگی درباره عملکرد محمد شیاع السودانی همچنان عامل تعیین‌کننده‌ای در مذاکرات آینده خواهد بود.

گزینه‌های محتمل نخست‌وزیری

نوری المالکی می‌کوشد موقعیت خود را درون ائتلاف شیعیان تقویت کند، اما منابع سیاسی احتمال می‌دهند که تلاش مستقیم او برای نخست‌وزیری نباشد و گزینه «شخصیت توافقی» نیز روی میز باشد. در مقابل، محمد شیاع السودانی همچنان یکی از گزینه‌های جدی باقی مانده است؛ به‌ویژه به دلیل شبکه روابط داخلی و خارجی و کارنامه ادعایی قابل قبول در دولت کنونی.

به‌نظر می‌رسد که سرنوشت نخست‌وزیر آینده عراق نه در نتایج اعلام‌شده، بلکه در ائتلاف‌هایی تعیین خواهد شد که پس از جلسه نخست پارلمان شکل می‌گیرد. هفته‌های پیش‌رو، حساس‌ترین و سرنوشت‌سازترین دوره برای تعیین آینده دولت جدید عراق خواهد بود.