سیما کوبان؛ اولین ناشر زن پس از انقلاب ۵۷ و چهره‌ای چندوجهی در هنر ایران

سیما کوبان، چهره‌ای کمتر شناخته‌شده اما بسیار تأثیرگذار در سپهر فرهنگی معاصر ایران، زندگی پربار خود را وقف هنر، ترجمه، تدریس و فعالیت‌های پیشرو در عرصه نشر کرد. او که از دودمان قاجار نسب می‌برد، با انتخاب مسیر هنر، نام خود را به عنوان اولین ناشر زن ایران پس از انقلاب ۱۳۵۷ ثبت کرد و میراثی ارزشمند از خود بر جای گذاشت.

پیشگام نشر و هنر در ایران معاصر

سیما کوبان متولد ۲۵ آبان ۱۳۱۸ در کاشان بود. او با وجود تبار قاجاری، راهی متفاوت در پیش گرفت و زندگی خود را بر پایه فعالیت‌های هنری و فرهنگی بنا نهاد. کوبان همزمان در چندین حوزه فعال بود:

• ترجمه: انتقال آثار مهم به زبان فارسی.
• نقاشی و مجسمه‌سازی: خلق آثار هنری در این زمینه‌ها.
• تدریس: سال‌ها فعالیت در دانشکده هنرهای زیبای تهران.

پژوهش‌ها و آثار گسترده او در حوزه‌های مختلف، وی را به یکی از زنان تأثیرگذار زمان خود تبدیل کرد و باعث شد تا در محافل روشن‌فکری آن دوره از احترام ویژه‌ای برخوردار باشد.

تأسیس انتشارات دماوند؛ اولین تجربه نشر زنانه

با وقوع انقلاب ۱۳۵۷، کوبان از تدریس در دانشگاه بازماند، اما فعالیت‌های فرهنگی خود را در عرصه‌ای دیگر ادامه داد. مهم‌ترین اقدام او در این دوره، تأسیس انتشارات دماوند در سال ۱۳۶۰ بود. کوبان این انتشارات را با همکاری پرتو نوری‌علا و تنی چند از دیگر روشن‌فکران زمانه برپا کرد و بدین ترتیب به عنوان اولین ناشر زن ایران پس از انقلاب شناخته شد.

تأسیس انتشارات دماوند در سال ۱۳۶۰، نام سیما کوبان را به عنوان اولین ناشر زن ایران پس از انقلاب در تاریخ ثبت کرد، هرچند که عمر این مؤسسه نشر کوتاه بود.

متأسفانه، انتشارات دماوند عمر طولانی نداشت و در آبان‌ماه سال ۱۳۶۴ تعطیل شد. با این وجود، این تجربه کوتاه، نقش مهمی در تاریخ نشر ایران ایفا کرد.

فعالیت‌های پس از نشر و مهاجرت به فرانسه

پس از تعطیلی انتشارات، کوبان برای مدتی به فعالیت‌های دیگری روی آورد که نشان‌دهنده روحیه کارآفرینی و دغدغه‌های اجتماعی او بود. او یک شرکت گلیم‌بافی تأسیس کرد و همزمان طرح‌هایی را برای نوسازی شهر تهران با شهرداری وقت در میان می‌گذاشت.

در نهایت، کوبان در دهه ۱۳۷۰ شمسی تصمیم به مهاجرت گرفت و برای ادامه زندگی به فرانسه نقل مکان کرد. فعالیت‌های فرهنگی او در خارج از کشور نیز متوقف نشد. وی مدت طولانی‌ای را در فرانسه به:

• تدریس زبان فارسی.
• برگزاری نمایشگاه‌های متعدد با محوریت فرهنگ ایران.

گذراند و پیوسته در تلاش برای اشاعه فرهنگ و هنر ایرانی بود.

سال‌های پایانی و میراث ماندگار

زندگی پرفرازونشیب سیما کوبان در سال ۱۳۷۸ با یک سکته مغزی دچار تحول شد و او را فلج و خانه‌نشین کرد. با این حال، او حتی در دوران بیماری نیز دست از فعالیت برنداشت و تا زمان مرگش در سال ۱۳۹۱ بر اثر سرطان ریه، همچنان به تلاش برای معرفی و اشاعه فرهنگ ایران ادامه داد.