کاهش نگران‌کننده مطالعه در ایران؛ کتابخانه‌ها ۴.۳ همت ارزش اقتصادی خلق کردند

آیین گرامیداشت روز کتاب، کتابخوانی و کتابدار برگزار شد

آیین گرامیداشت روز «کتاب، کتابخوانی و کتابدار» و معرفی برگزیدگان نخستین دوره «هم‌خوان؛ نشان کتابخانه عمومی ایران» شامگاه شنبه ۲۴ آبان در تالار وحدت برگزار شد. این مراسم با حضور مسعود پزشکیان رئیس جمهور، سیدعباس صالحی وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی و آزاده نظربلند دبیرکل نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور همراه بود.

در این رویداد ملی، ضمن اعلام آمارهای نگران‌کننده از کاهش شدید سرانه مطالعه غیردرسی در کشور، گزارشی از عملکرد اقتصادی نهاد کتابخانه‌های عمومی ارائه شد که نشان‌دهنده خلق ۴.۳ همت تأثیر اقتصادی در طول یک سال است.

هشدار وزیر فرهنگ درباره کاهش شدید سرانه مطالعه

سیدعباس صالحی، وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی، با استناد به پیمایش‌های رسمی وزارت فرهنگ، درباره وضعیت مطالعه کتاب‌های غیردرسی در کشور هشدار داد و این روند را «یک خطر بنیادی» برای جامعه توصیف کرد. آمارهای ارائه شده نشان‌دهنده یک کاهش چشمگیر در طول دو دهه است:

بر اساس پیمایش‌های انجام شده، درصد افرادی که کتاب غیردرسی مطالعه می‌کنند، در طول ۲۰ سال به شدت کاهش یافته است:

• سال ۱۳۸۲: ۶۳.۵ درصد
• سال ۱۳۹۴: ۴۱.۴ درصد
• سال ۱۳۹۸: ۳۲.۸ درصد

این تقلیل سرانه مطالعه، یک هشدار و خطر بنیادی برای جامعه محسوب می‌شود.

ظرفیت‌های گسترده و خلق ارزش اقتصادی توسط کتابخانه‌ها

آزاده نظربلند، دبیرکل نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور، در تبیین موضوع خلق ارزش و تولید منافعِ ملموس و ناملموسِ کتابخانه‌های عمومی، به ظرفیت‌های ارزشمند این نهاد اشاره کرد. این ظرفیت‌ها بنیان خلق ارزش فرهنگی و اقتصادی محسوب می‌شوند:

• ۴۲۲۹ نقطه خدمت کتابخانه‌ای در سراسر کشور
• حدود ۲.۵ میلیون عضو فعال در شبکه کتابخانه‌های عمومی
• بهره‌مندی از بیش از ۷۵۰۰ نیروی انسانی در سراسر کشور

وی تأکید کرد که مدیریت هدفمند این ظرفیت‌ها، زمینه‌ساز خلق ارزش گسترده و اثرگذار خواهد بود. به همین منظور، الگوی «بازگشت سرمایه» (Return on Investment) که توسط فدراسیون بین‌المللی انجمن‌ها و مؤسسات کتابداری (ایفلا) نیز معرفی شده است، به‌عنوان الگوی نهایی خلق ارزش اقتصادی انتخاب شد.

بازدهی دوبرابری سرمایه‌گذاری: ۴.۳ همت تأثیر اقتصادی

دبیرکل نهاد کتابخانه‌های عمومی با تشریح الگوی خلق ارزش، اعلام کرد که نهاد کتابخانه‌ها با ۵۰۰۰ کتابدار و ۳۶۰۰ کتابخانه، توانسته است در طول یک سال، ۴.۳ همت تأثیر اقتصادی ایجاد کند. سهم شاخص‌های مختلف در این تأثیر اقتصادی به شرح زیر است:

نظربلند افزود: نهاد در طول یک سال با صرف ۲.۲ همت هزینه، توانسته است ۴.۳ همت تأثیر اقتصادی برای کشور ایجاد کند. سرانه سرمایه‌گذاری کشور در کتابخانه‌های عمومی برای هر ایرانی حدود ۲۵ هزار تومان است، در حالی که کتابداران پرتلاش توانسته‌اند سالانه حدود ۵۰ هزار تومان تأثیر اقتصادی برای هر ایرانی ایجاد کنند. این امر نشان‌دهنده بازدهی سرمایه‌گذاری دوبرابری است و با افزایش سرمایه‌گذاری، میزان خلق ارزش به صورت نمایی رشد خواهد کرد.

رویکردهای جدید نهاد: ارتقای تنوع و گسترش دسترسی

دبیرکل نهاد در ادامه سخنان خود، رویکردهای جدید نهاد را بر پایه‌ دو مفهوم راهبردیِ «ارتقای تنوع» و «گسترش دسترسی» در جنبه‌های مختلف فضاها، خدمات، رویدادها و منابع کتابخانه‌ای عنوان کرد.

این دو محور راهبردی، مبنای حرکت نهاد به سوی نسل نوینی از کتابخانه‌های عمومی با شاخصه‌هایی همچون افزایش مشارکت اجتماعی، ترویج آموزش و یادگیری مادام‌العمر و تقویت خلاقیت و نوآوری هستند که با نیازهای جامعه امروز ایران هم‌خوان است.

معرفی برگزیدگان نخستین دوره جایزه «هم‌خوان»

در پایان این مراسم، برگزیدگان نخستین دوره جایزه ملی «هم‌خوان؛ نشان کتابخانه عمومی ایران» و همچنین جوایز ویژه معرفی شدند:

برگزیدگان نشان «هم‌خوان»

• نشان خدمات برای کودکان: کتابخانه مرکزی خرم‌آباد (لرستان)
• نشان خدمات برای سالمندان: کتابخانه مرکزی تبریز (آذربایجان‌شرقی)
• نشان خدمات برای گروه‌های خاص: کتابخانه مرکزی ارومیه (آذربایجان‌غربی)
• نشان کتابخانه عمومی دوستدار خانواده: کتابخانه شهید آیت‌الله دستغیب شیراز (فارس)
• نشان خانواده کتابخوان: محمد فرید و خانواده (خراسان جنوبی، سربیشه)
• نشان آموزش کاربران: کتابخانه شهید بهشتی آشخانه (خراسان شمالی، سَمَلقان)
• نشان خدمات برون‌ کتابخانه‌ای: کتابخانه روستای شهید ملا محمد ذبیحی (کردستان، سروآباد، روستای بیساران)
• نشان ترویج خواندن (فردی): هیرش کریمیان (کردستان)
• نشان ترویج خواندن (گروه‌های مردمی و جهادی): انجمن مردم‌نهاد جوانان رهرو راه باغچه‌بان (فارس) و گروه جهادی شهدا تهران (تهران)
• نشان ترویج کتابخانه عمومی (خبرنگار): برنامه رادیویی آوای کتابخانه / علی البرزی (تهران)
• نشان حامیان کتابخانه عمومی: کاظم قلم‌چی (بنیاد علمی آموزشی قلم‌چی)

برگزیدگان جوایز ویژه

• جایزه پایتخت کتاب ایران: شاهرخ امیری، شهردار شهر اِوَز (فارس). این جایزه به دلیل برنامه‌های نوآورانه و منسجم، به شهر اِوَز اعطا شد.
• جایزه تلاش: کتابخانه شهدای گمنام (تهران، پردیس) و کتابخانه سید افضل موسوی (زنجان، زنجان). این جایزه ویژه دبیرکل است و به کتابخانه‌های دارای تلاش موثر در توسعه خدمات اهدا می‌شود.