دیابت؛ قاتل خاموش جامعه: بیش از ۱۰ میلیون ایرانی مبتلا و مصرف ۵ برابری شکر

دیابت به عنوان «قاتل خاموش» جامعه و «مادر بسیاری از بیماری‌ها»، امروز به بزرگترین چالش نظام سلامت کشور تبدیل شده و بیشترین هزینه‌ها را به دولت و مردم تحمیل می‌کند. بر اساس برآوردها، بیش از ۱۰ میلیون ایرانی مبتلا به این بیماری مزمن هستند.

محمدعلی عطاری، رئیس هیأت‌مدیره خیریه دیابت اصفهان، در نشستی خبری با تأکید بر ماهیت خطرناک این بیماری، اظهار داشت که دیابت تنها یک بیماری فردی نیست، بلکه یک مساله اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی است که در صورت ادامه روند فعلی، می‌تواند بخش قابل‌توجهی از منابع نظام سلامت را مصرف کرده و کیفیت زندگی میلیون‌ها نفر را کاهش دهد.

روند ابتلا به دیابت در ۳۵ سال گذشته در کشور چهار برابر شده است. عطاری با اشاره به این آمار، وضعیت شیوع را بحرانی توصیف کرد:

• هم‌اکنون بیش از ۱۰ میلیون ایرانی مبتلا به دیابت هستند.
• بر اساس آمار دانشگاه علوم پزشکی اصفهان، بین ۱۳ تا ۱۴ درصد جمعیت استان به یکی از انواع دیابت ۱ یا ۲ مبتلا هستند.
• حدود ۲۰ درصد جمعیت استان اصفهان (یک و نیم برابر مبتلایان) دارای قند خون بالا و در دوره «پیش دیابت» قرار دارند.

دیابت علاوه بر تحمیل بار مالی سنگین، عوارض جسمانی گسترده‌ای به دنبال دارد. هزینه درمان معمول این بیماری در سطح جهان دست کم ماهانه حدود ۲۵۰ دلار است که در صورت نیاز به دیالیز، این رقم تا ۱۰ برابر افزایش می‌یابد.

دیابت نه تنها چشم، کلیه و قلب را درگیر می‌کند، بلکه امروزه یکی از عوامل افزایش بیماری‌های جدی مانند آلزایمر، پارکینسون و سرطان‌ها نیز شناخته می‌شود. دکتر علی کچویی، فوق تخصص غدد و متابولیسم، نیز بر عوارض جبران‌ناپذیر تأکید کرد:

نزدیک به ۹۰ درصد نابینایی‌ها ناشی از دیابت هستند و شایع‌ترین علت نارسایی کلیه که منجر به دیالیز می‌شود، در بیماران دیابتی بروز می‌کند. این بیماری تنها در سال ۲۰۲۱ بیش از یک تریلیون دلار هزینه مستقیم در جهان به بار آورده است.

رئیس هیأت‌مدیره خیریه دیابت اصفهان با انتقاد جدی از نبود ساختاری منسجم برای مقابله با این بحران، بر لزوم اقدام ملی تأکید کرد. او پیشنهاد داد با تشکیل «ستاد بحران دیابت» در وزارت کشور و استانداری‌ها، امکان بسیج نهادهای مختلف فراهم شود.

نهادهای کلیدی برای مقابله با دیابت

• دانشگاه‌های علوم پزشکی
• شرکت‌های بیمه
• شهرداری‌ها
• آموزش و پرورش
• سازمان ورزش و جوانان
• خیرین و سازمان‌های مردم‌نهاد

وی خاطرنشان کرد که خیریه دیابت اصفهان با بیش از ۱۰ هزار پرونده فعال، به تنهایی قادر به تحمل بار این بحران نیست و یک سوم این بیماران نیازمند حمایت جدی هستند. این خیریه با سابقه ۲۷ ساله، پارسال افزون بر ۶۰ میلیارد ریال کمک نقدی، دارو و تخفیف خدمات به نیازمندان ارائه کرده است.

متخصصان تأکید دارند که دیابت یک بیماری شایع اما کاملاً قابل پیشگیری است. آمارها نشان می‌دهد که ۵۸ درصد موارد دیابت نوع ۲ تنها با اصلاح سبک زندگی قابل پیشگیری هستند، در حالی که اثر پیشگیرانه دارو تنها ۳۰ درصد است.

عوامل تشدیدکننده دیابت در ایران

عطاری در پایان نشست، به عوامل تشدیدکننده شیوع دیابت در ایران اشاره کرد:

• مصرف شکر در ایران پنج برابر حد استاندارد جهانی است.
• آلودگی هوا
• تغذیه نامناسب
• کم‌تحرکی و استرس بالا

بر اساس اطلاعات وزارت بهداشت، حدود ۷۰ درصد جامعه در ایران دچار اضافه وزن هستند که این موضوع نقش مستقیمی در افزایش ابتلا به دیابت دارد. لذا، تأکید بر پیشگیری، آموزش و ایجاد ساختارهای مدیریتی منسجم برای کاهش سرعت این بیماری، ضروری است.

آمار جهانی شیوع دیابت روندی تصاعدی را نشان می‌دهد. تعداد مبتلایان از ۳۰ میلیون نفر در سال ۱۹۸۵ به ۵۳۷ میلیون نفر در سال ۲۰۲۱ رسیده و پیش‌بینی می‌شود تا سال ۲۰۳۰ حدود ۷۰۰ میلیون نفر در سراسر جهان به دیابت مبتلا شوند.

به مناسبت کشف انسولین توسط فردریک بنتینگ در سال ۱۹۲۱، روز تولد او، ۱۴ نوامبر (۲۳ یا ۲۴ آبان)، توسط مجمع عمومی سازمان ملل به عنوان روز جهانی دیابت نامگذاری شده است. همچنین، از سال ۱۳۹۲، یک هفته در نیمه دوم آبان به عنوان هفته ملی دیابت در ایران اعلام می‌شود.