طرح سهمیه‌بندی بنزین به کد ملی؛ راهکار عدالت و بهینه‌سازی به جای بنزین سه نرخی

انتقاد جدی از طرح بنزین سه نرخی

کارشناسان اقتصادی بر این باورند که اجرای طرح بنزین سه نرخی، مردم را ذی‌نفع اصلاح و بهینه‌سازی مصرف نمی‌کند. همچنین، این طرح پس از مدتی کارکرد خود را از دست داده و دولت مجبور خواهد بود برای کنترل مصرف، هر چند ده ماه یک بار، شوک‌های قیمتی جدیدی را به جامعه تحمیل کند. این در حالی است که گزینه‌های بهتری برای اصلاح شیوه توزیع یارانه بنزین وجود دارد که می‌تواند بدون متضرر کردن بخش عمده‌ای از جامعه، به سمت عدالت حرکت کند.

نابرابری شدید در بهره‌مندی از یارانه بنزین

در حال حاضر، توزیع یارانه بنزین به شدت ناعادلانه است؛ کسانی که خودروهای بیشتر و تمکن مالی بالاتری دارند، بیشترین بهره را از این یارانه می‌برند، در حالی که بخش بزرگی از جامعه که فاقد خودرو هستند، از این مزیت محروم می‌مانند.

• حدود ۴۵ درصد از خانوارهای کشور (معادل ۱۳ میلیون خانوار) هیچ خودرویی ندارند و از یارانه بنزین محرومند.
• تنها ۴.۶ درصد از خانوارها، مالک ۲۲ درصد از کل خودروهای کشور هستند.
• توزیع فعلی به گونه‌ای است که بیشترین بهره‌مندی از بنزین یارانه‌ای در دهک دهم جامعه، بیش از ۱۷.۵ برابر کمترین بهره‌مندی در دهک‌های پایین است.

آمار بهره‌مندی از یارانه بنزین بر اساس تعداد خودرو

جدول زیر که مبتنی بر داده‌های کنفرانسی است، به خوبی بیانگر تفاوت فاحش در بهره‌مندی از یارانه بنزین بین دهک‌های مختلف جامعه بر اساس تعداد خودرو است:

تخصیص سهمیه بنزین به کد ملی؛ راهکار عدالت و بهینه‌سازی

اختصاص سهمیه بنزین به کد ملی افراد به جای خودرو، به عنوان یک راهکار مناسب و عادلانه مطرح شده است. این روش مزایای متعددی را در پی دارد:

مهم‌ترین نتیجه بنزین به نفر، ذی‌نفع کردن مردم در بهینه‌سازی اختیاری مصرف بنزین در ازای نفع اقتصادی بیشتر و از بین بردن کامل قاچاق سوخت در صورت رسمی شدن صادرات بنزین است. با تخصیص یارانه به نفر، شاهد تحقق عدالت در توزیع یارانه خواهیم شد.

این طرح، انگیزه لازم را در مصرف‌کنندگان برای کنترل و مصرف بهینه بنزین ایجاد می‌کند و مسئولیت مدیریت مصرف را به خود مردم واگذار می‌نماید. علاوه بر این، تخصیص یارانه به نفر می‌تواند منجر به تنوع بخشیدن به سبد سوخت کشور شود، به طوری که سوخت‌های جایگزین یارانه‌ای مانند CNG، LPG و حتی برق برای صنعت حمل‌ونقل جایگزین بنزین شوند. در نهایت، یارانه بنزین صرفاً به کد ملی افراد اعطا خواهد شد و مصرف‌کنندگان می‌توانند سهمیه خود را مدیریت کنند.