هشدار پرفسور ثبوتی: افزایش غلظت کربن و پیامدهای آن برای خشکسالی ایران

چرخه طبیعی کربن و اختلال صنعتی

این استاد برجسته دانشگاه ابتدا به چرخه طبیعی کربن اشاره کرد و توضیح داد که این چرخه از حدود یک میلیارد سال پیش تا امروز برقرار بوده و اساس پایداری حیات را شکل داده است. در این فرآیند، موجودات زنده کربن‌دی‌اکسید تولید می‌کنند و گیاهان طی فتوسنتز، آن را جذب و به مواد آلی تبدیل می‌کنند.

وی تأکید کرد که عصر صنعتی نقطه آغاز تغییرات نگران‌کننده است. مصرف بی‌محابای انرژی‌های فسیلی طی یک و نیم قرن اخیر، حجم عظیمی از کربن‌دی‌اکسید را که میلیون‌ها سال در لایه‌های زمین حبس بودند، وارد جو کرده است.

• ۱۵۰ سال پیش: غلظت کربن‌دی‌اکسید حدود ۲۸۰ پی‌پی‌ام بود.
• امروز: این غلظت به حدود ۴۲۰ تا ۴۴۰ پی‌پی‌ام رسیده است.

ثبوتی افزود: این افزایش بزرگ در مقیاس تاریخ زمین، باعث حبس گرمای بیشتر در جو و گرم‌تر شدن سیاره می‌شود.

سازوکار گازهای گلخانه‌ای

گازهای گلخانه‌ای مانند کربن‌دی‌اکسید، متان و بخار آب، با وجود درصد اندک در جو، نقشی تعیین‌کننده در دمای زمین دارند. این گازها نور مرئی خورشید را عبور می‌دهند، اما جلوی خروج گرمای برگشتی از سطح زمین را می‌گیرند و دقیقاً مانند شیشه گلخانه عمل می‌کنند.

پیامدهای گرمایش جهانی: از سیل تا کم‌آبی ایران

گرمایش جهانی توزیع بارندگی در جهان را دگرگون کرده است. افزایش دمای زمین و تبخیر بیشتر اقیانوس‌ها، پیامدهای متفاوتی در عرض‌های جغرافیایی مختلف دارد:

• عرض‌های استوایی: منجر به بارش‌های شدید و سیل‌های ویرانگر می‌شود.
• عرض‌های میانی (ایران، عراق، سوریه): نتیجه، کاهش دسترسی به بارش و تشدید خشکسالی است.

این سرنوشت اقلیمی منطقه‌ای است که از ابتدا نیز کم‌آب بوده و اکنون با سرعت بیشتری خشک می‌شود. به عنوان نمونه‌ای جهانی، کشور اندونزی با مشکل فرونشست و بالا آمدن آب دریا روبه‌رو شده و حتی تصمیم به جابه‌جایی پایتخت خود گرفته است.

مقاومت جهانی و چالش‌های تعهدات اقلیمی ایران

این استاد برجسته دانشگاه به مذاکرات جهانی تغییر اقلیم اشاره کرد و گفت: از پیمان ریو تا توافق پاریس، کشورها بارها تعهد به کاهش انتشار کربن دادند، اما پایبندی واقعی محدود بوده است؛ زیرا کاهش مصرف سوخت فسیلی به معنای کاهش رشد اقتصادی است و کشورهایی مانند آمریکا، چین و هند مقاومت می‌کنند.

در توافق پاریس، ایران اعلام کرد که می‌تواند در مجموع ۱۲ درصد انتشار کربن خود را کاهش دهد (۴ درصد داوطلبانه و ۸ درصد در صورت رفع تحریم‌ها). اما این تعهد در مجلس تصویب نشد و عملاً اجرایی نشده است.

راه‌حل‌های واقع‌بینانه

ثبوتی تأکید کرد که اگرچه کاهش مطلق انتشارها در شرایط فعلی دشوار است، اما می‌توان با اتخاذ راهکارهایی، روند افزایش کربن‌دی‌اکسید را کند کرد:

• اصلاح الگوی مصرف و کاهش اتلاف انرژی
• ارتقای فناوری‌های صنعتی
• مدیریت صحیح منابع طبیعی

وی ابراز امیدواری کرد که اگر غلظت کربن‌دی‌اکسید در جو زیر ۵۰۰ پی‌پی‌ام تثبیت شود، گامی بزرگ برای نجات زمین برداشته خواهد شد.