نقض توافق چارچوب هماهنگی شیعی توسط السودانی؛ نخست‌وزیر عراق به دنبال ائتلاف با کردها و اهل سنت

توافقات هشت ماهه و مفاد چارچوب هماهنگی

رایزنی‌های انتخاباتی احزاب شیعی از ۸ ماه قبل با مشارکت رهبران کلیه احزاب اصلی شیعی ذیل چتر چارچوب هماهنگی شیعی آغاز شد. سران این احزاب پس از مذاکرات دو ماهه، بر سر سه موضوع کلیدی به توافق رسیدند:

• مشارکت اختصاصی: همه احزاب با فهرست اختصاصی خود در انتخابات مشارکت کنند تا وزن هر جریان سیاسی شیعی مشخص شود.
• اجماع بر نخست‌وزیر: کلیه رهبران متعهد شدند پس از انتخابات بار دیگر گرد هم آیند و نخست‌وزیر از درون فراکسیون برآمده از چارچوب هماهنگی گزینش شود و احزاب به دنبال یارگیری از میان جریانات اهل سنت یا کردی نباشند.
• فهرست مشترک در اقلیت: در استان‌هایی مانند نینوا و صلاح‌الدین که جمعیت شیعیان در اقلیت یا نزدیک به ۵۰ درصد است، احزاب حاضر در چارچوب هماهنگی با فهرستی مشترک به مصاف رقیبان بروند تا وزن شیعیان تقسیم نشود و حداکثر کرسی‌های ممکن را احراز کنند.

نقض تعهدات و استراتژی جدید السودانی

به رغم عمل کردن کلیه نامزدها به شرط نخست (مشارکت در قالب فهرست اختصاصی)، برخی جریانات سیاسی از جمله شخص السودانی، تعهدات قبلی خود در مورد شروط دوم و سوم را زیر پا گذاشتند.

تلاش برای تشکیل بزرگترین فراکسیون

نخست‌وزیر عراق برخلاف تعهد قبلی سران احزاب شیعه، برای تشکیل کابینه به سراغ متحدان از میان جریانات اهل سنت و کرد رفت. هدف وی از این اقدام، تشکیل بزرگترین فراکسیون مجلس و افزایش شانس خود برای تصدی مجدد کرسی نخست‌وزیری بود.

علاوه بر این، السودانی در دو استان صلاح‌الدین و نینوا نیز با نقض تعهدات قبلی، اقدام به تشکیل فهرستی مشترک با نامزدهای اهل سنت کرد. اگرچه این اقدام با نتایج درخشانی همراه بود، اما در عمل یکی دیگر از اصول مندرج در توافق احزاب چارچوب هماهنگی را نقض کرد.

عدم مشارکت محمد شیاع السودانی در آخرین جلسه چارچوب هماهنگی که ۱۲ ساعت پیش از آغاز رسمی انتخابات پارلمانی در منزل همام حمودی برگزار شد، به شایعات در مورد فاصله گرفتن وی از این چارچوب قوت بخشید.

ریسک شکستن اجماع شیعی

مهم‌ترین دلیل نقض تعهدات السودانی از اصول مورد وفاق احزاب شیعی این بود که وی تصور می‌کرد با ادامه مشارکت خود و ائتلاف متبوعش در قالب چارچوب هماهنگی شیعی، شانس کمتری برای ایجاد اجماع شیعی حول نخست‌وزیری خود خواهد داشت. در مقابل، او گمان می‌کرد در صورت جلب نظر احزاب اهل سنت و کردی قادر خواهد بود ضمن تشکیل بزرگترین فراکسیون در پارلمان جدید عراق، تصدی کرسی نخست‌وزیری خود را تضمین کند. به عبارت دیگر، رهبر ائتلاف بازسازی و توسعه تصور می‌کرد ریسک شکستن اجماع شیعی به مراتب کمتر از تمکین از اجماع شیعی در قالب تعهدات چارچوب هماهنگی است.

آینده مبهم نخست‌وزیری

السودانی در این مسیر علاوه بر احزاب شیعی، به حمایت‌های ترکیه و آمریکا نیز نظر داشت تا بتواند بدون اتکا به متحدان قدیمی خود در میان شیعیان، با تشکیل یک ائتلاف جدید متشکل از فهرست بازسازی و توسعه و احزاب متحد سنی و کردی و با پشتیبانی آنکارا، واشنگتن و پایتخت‌های عربی منطقه، کابینه جدید عراق را شکل دهد.

این امر، با توجه به عملکرد درخشان و مطلوب احزاب چارچوب هماهنگی در جریان انتخابات، تردیدها را در مورد توانایی السودانی برای تشکیل بزرگترین فراکسیون حاضر در پارلمان و در ادامه تکیه بر منصب نخست‌وزیری را در هاله‌ای از ابهام فرو برده است.