خبر کامل
تخفیف‌های خارج از عرف ناشران؛ تهدیدی جدی برای حیات کتاب‌فروشان و چرخه نشر
در حالی که هفته کتاب فرصتی مناسب برای ترویج فرهنگ کتاب‌خوانی محسوب می‌شود، قیمت بالای کتاب و شرایط اقتصادی، توان خرید این کالای فرهنگی را از بسیاری از مخاطبان سلب کرده است. با این حال، معضل بزرگ‌تری که این روزها چرخه حیاتی نشر را تهدید می‌کند، تخفیف‌های خارج از عرفی است که از سوی ناشران بزرگ و ناشرکتاب‌فروشان ارائه می‌شود؛ روندی که در نگاه اول دسترسی مخاطب را ساده می‌کند، اما در درازمدت، آسیب‌های جدی به کل ساختار نشر، از جمله توزیع‌کنندگان و کتاب‌فروشان، وارد می‌سازد.
تخفیف‌های خارج از عرف و برهم خوردن توازن نشر
چرخه نشر ایران دارای سابقه‌ای طولانی و قانونی مشخص است که حلقه‌های آن (شامل پدیدآورنده، ناشر، شرکت پخش و کتاب‌فروش) به یکدیگر وابسته و مکمل هستند. با این وجود، در سال‌های اخیر و به‌ویژه در رویدادهایی مانند سی‌وسومین دوره هفته کتاب و نمایشگاه‌های بین‌المللی، شاهد ارائه تخفیف‌هایی هستیم که از عرف صنفی فراتر رفته و توازن این چرخه را به هم می‌زند.
علی حاجی‌تقی، مدیر انتشارات و کتاب‌فروشی ارمغان طوبی، در گفت‌وگو با رسانه‌ها، این روند را به شدت مورد نقد قرار داده و آن را مصداق «عدم تبعیت از قوانین نظام صنفی» می‌داند. وی معتقد است که این اختلال اقتصادی، به‌خصوص حلقه‌های پایین‌تر یعنی توزیع‌کننده و کتاب‌فروش را دچار مشکلات متعددی خواهد کرد.
خلا اجرای قانون و تضاد منافع صنفی
به گفته حاجی‌تقی، مشکل اصلی حوزه نشر، نه «خلا قانونی»، بلکه «خلا اجرای قانون» است. در قوانین نظام صنفی به صراحت قید شده که تولید برعهده ناشر و خرده‌فروشی برعهده کتاب‌فروش است، اما این قوانین نادیده گرفته می‌شوند.
نقش نهادهای حمایتی در تشویق تخفیف‌ها
برخلاف سایر اصناف که با فروشندگان متخلف از قوانین حراج برخورد می‌شود، در حوزه کتاب، نهادهایی که وظیفه حفاظت از صنف را دارند، خود مشوق تخفیف‌های خارج از عرف هستند. این روند نشان‌دهنده اشتباه گرفتن جایگاه‌ها است؛ زیرا ناشر باید در چارچوب قوانین صنفی و نمایشگاهی به فروش بپردازد، نه به صورت فراگیر در کل کشور.
نادیده گرفتن جایگاه‌های چرخه نشر تبعاتی دارد که نمی‌توان مانع آن شد. شاید وزارت فرهنگ می‌خواهد به هر طریقی کتاب ارزان به دست مردم برسد، اما این سیاست، عواقب جبران‌ناپذیری برای ساختار نشر دارد.
تضاد منافع در اتحادیه ناشران و کتاب‌فروشان
اتحادیه ناشران و کتاب‌فروشان که وظیفه نظارت بر اجرای قوانین را دارد، به دلیل اینکه اکثر اعضای آن ناشر هستند، در رسیدگی به این مسائل دچار تضاد منافع شده است. این در حالی است که ناشر و کتاب‌فروش مکمل یکدیگرند و نباید منافعشان در تضاد قرار گیرد.
- اکثر اعضای اتحادیه ناشران و کتاب‌فروشان، ناشر هستند.
- منافع ناشران بر مطالبات کتاب‌فروشان غلبه دارد.
- وزنه اتحادیه به نفع یک سمت (ناشران) سنگینی می‌کند.
نقدی بر ادعای نیاز ناشران به نقدینگی
برخی ناشران بزرگ معتقدند که برای تأمین نقدینگی و ادامه حیات، مجبور به تک‌فروشی با تخفیف‌های بالا در بازه‌های زمانی خاص هستند. حاجی‌تقی این ادعا را رد کرده و معتقد است که ناشران با ورود به فروش مستقیم، «چرخه را خراب کرده‌اند» و اکنون برای ادامه حیات، مجبور به تکرار این چرخه معیوب هستند.
اگر حمایت‌ها از سمت تک‌فروشی ناشر به سمت کتاب‌فروش برود، خونی در شریان کتاب و کتاب‌فروشی و پخش جریان پیدا می‌کند.
وی تأکید می‌کند که بازسازی این چرخه باید با این تفکر آغاز شود که توزیع از طریق شرکت پخش و فروش از طریق کتاب‌فروش انجام گیرد. شواهد نیز این دیدگاه را تأیید می‌کند؛ پس از اجرای طرح‌های فصلی توسط خانه کتاب، آمار تأسیس کتاب‌فروشی‌های جدید افزایش یافت، زیرا گردش مالی در چرخه نشر توجیه اقتصادی پیدا کرد.
رقابت نابرابر و تخریب بازار
ادامه روند فعلی منجر به بسته شدن کتاب‌فروشی‌ها و محدود شدن شرکت‌های پخش می‌شود. این امر ناشران را به سمت تک‌فروشی سوق داده و آن‌ها را به رقیب نابرابر کتاب‌فروشی تبدیل می‌کند. این رقابت نابرابر از لحاظ صنفی غیرقانونی است:
- ناشر کتاب را با تخفیف ۴۰ درصد به مصرف‌کننده می‌فروشد.
- همان کتاب را با تخفیف ۳۰ درصد به کتاب‌فروش عرضه کرده است.
- کتاب‌فروش بابت خرید این کتاب‌ها چک پرداخت کرده است.
حاجی‌تقی تصریح می‌کند که حتی اگر ناشران برای ادامه حیات نیاز به تک‌فروشی داشته باشند، رقابت نابرابر و خلاف قوانین صنفی توجیهی ندارد و تنها با اصلاح چرخه است که کتاب‌فروشی‌ها، شرکت‌های پخش و سایت‌های فروش کتاب قدرت پیدا کرده و ناشر نیز به اهداف خود می‌رسد.
ابهام در حمایت از کتاب‌فروشان
مسئله نمایشگاه‌های استانی نیز به عنوان یک چالش دیگر مطرح است. ناشران در این نمایشگاه‌ها با تخفیف‌های خاص شرکت می‌کنند و وزارت فرهنگ نیز بسترسازی این فروش گسترده را فراهم کرده است. این امر این سؤال را ایجاد می‌کند که اگر وزارت فرهنگ وظیفه حمایت از شرکت‌های پخش و کتاب‌فروشان را دارد، برگزاری نمایشگاه استانی به این شکل چه توجیهی دارد؟
در نهایت، این صنف (اتحادیه ناشران و کتاب‌فروشان) است که باید برای جلوگیری از این تخفیف‌ها وارد عمل شود، اما به نظر می‌رسد که نه تنها مانع نمی‌شوند، بلکه با توجیه این اقدامات، شعار حمایت از کتاب‌فروشان را زیر سؤال می‌برند.
درباره هوش‌مصنوعی دست‌اول:
تمامی اخبار دست‌اول توسط دستیار هوش مصنوعی «هوشنگ» پردازش، صحت‌سنجی، خلاصه و بازنویسی شده است. هوشنگ هر روز با داده‌های جدید آموزش داده می‌شود و با نظارت دقیق انسانی و سردبیری دست‌اول در حال بهتر شدن است.
شما می‌توانید از چت‌بات و سایر ابزارهای هوشنگ به صورت رایگان استفاده کنید.
زمان انتشار:
۰۴:۳۰ - ۱۴۰۴/۰۸/۲۵