خبر کامل
گزارش IEA: انرژی‌های پاک، دوران سوخت‌های فسیلی را به شکلی اجتناب‌ناپذیر به پایان می‌رسانند
گزارش تازه آژانس بین‌المللی انرژی (IEA) از تحولی تاریخی در حوزه انرژی پرده برداشته که نشان می‌دهد جهان با شتابی بی‌سابقه به سمت پایان وابستگی به نفت، گاز و زغال‌سنگ حرکت می‌کند؛ دورانی که در آن، رشد خیره‌کننده منابع تجدیدپذیر و فناوری‌های جدید، آینده سوخت‌های فسیلی را به شکلی اجتناب‌ناپذیر به چالش کشیده است.
شتاب بی‌سابقه در گذار جهانی به انرژی‌های پاک
آژانس بین‌المللی انرژی در گزارش سالانه خود تأکید کرده است که سرعت توسعه پروژه‌های انرژی تجدیدپذیر در جهان به نقطه‌ای تاریخی رسیده است. بر اساس این گزارش، انرژی‌های تجدیدپذیر از جمله برق خورشیدی، بادی و هسته‌ای کم‌کربن در دهه آینده با سرعتی بی‌سابقه رشد خواهند کرد و دوران سوخت‌های فسیلی را به شکلی اجتناب‌ناپذیر به پایان خواهند رساند.
- در پنج سال آینده، جهان مجموعاً پروژه‌های انرژی تجدیدپذیر بیشتری نسبت به کل ۴۰ سال گذشته خواهد ساخت.
- این افزایش تولید، تقریباً تمام رشد مورد انتظار تقاضای جهانی برق در دهه آینده را پوشش خواهد داد.
- انتظار می‌رود تقاضای جهانی برق به دلیل گسترش خودروهای برقی (EV)، سیستم‌های گرمایشی و سرمایشی پاک و مراکز داده (Data Centers) برای پشتیبانی از هوش مصنوعی (AI)، حدود ۴۰ درصد افزایش یابد.
این تغییرات ساختاری، نشان‌دهنده تغییر جدی در اولویت‌های جهانی و شتاب گرفتن گذار به سمت منابع انرژی سبز است.
رنسانس هسته‌ای و قدرت‌گیری انرژی دیجیتال
در کنار رشد برق خورشیدی و بادی، گزارش IEA از یک «رنسانس در انرژی هسته‌ای» خبر می‌دهد. شرکت‌های بزرگ فناوری اکنون به دنبال تأمین مداوم برق کم‌کربن برای مراکز داده خود هستند تا فعالیت‌های گسترده هوش مصنوعی را با انرژی پاک تغذیه کنند.
سرمایه‌گذاری مراکز داده از نفت پیشی می‌گیرد
برآوردهای آژانس نشان‌دهنده یک دگرگونی مالی تاریخی است که در آن، سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌های دیجیتال از بخش سنتی انرژی پیشی می‌گیرد. این ارقام به وضوح نشان می‌دهند که «انرژی دیجیتال»، جایگزین «انرژی فسیلی» در حال ظهور است:
| بخش سرمایه‌گذاری | سرمایه‌گذاری جهانی تا سال ۲۰۲۵ |
|---|---|
| مراکز داده (Data Centers) | ۵۸۰ میلیارد دلار |
| عرضه جهانی نفت | ۵۴۰ میلیارد دلار |
گذار اجتناب‌ناپذیر با وجود چالش‌های سیاسی
آژانس بین‌المللی انرژی اعلام کرده است که افزایش برق کم‌کربن، روند گذار از سوخت‌های فسیلی را قطعی و برگشت‌ناپذیر کرده است. این روند حتی با وجود مخالفت برخی سیاستمداران و لابی‌های صنعتی در آمریکا و اروپا و فشارهای اعمال شده برای تداوم حفاری نفت و گاز، ادامه خواهد یافت.
دیوید تانگ، از گروه بین‌المللی Oil Change International، در واکنش به گزارش IEA بیان کرد: «این گزارش نشان می‌دهد هیچ کشوری به تنهایی نمی‌تواند جلوی گذار انرژی را بگیرد. ما از رهبران جهان می‌خواهیم آینده‌ای پاک، عادلانه و بدون سوخت‌های فسیلی را انتخاب کنند و مسیر تاریک وابستگی به نفت و گاز را کنار بگذارند.»
پیش‌بینی‌های جدید IEA احتمالاً رهبران کشورها را ترغیب می‌کند تا در کنفرانس Cop30، گام‌های جدی‌تری برای اجرای هدف تصویب‌شده در Cop28 (سه برابر کردن ظرفیت جهانی انرژی‌های تجدیدپذیر تا سال ۲۰۳۰) بردارند. این هدف بلندپروازانه می‌تواند در کمتر از یک دهه، بخش عمده‌ای از تولید برق جهان را از سوخت‌های فسیلی به منابع تجدیدپذیر منتقل کند.
فشار سیاسی و سناریوهای محافظه‌کارانه
جمهوری‌خواهان آمریکا فشارهایی بر آژانس بین‌المللی انرژی وارد کرده‌اند تا چشم‌اندازی خوش‌بینانه‌تر برای صنعت نفت و گاز ارائه کند. در پاسخ، IEA بخشی از سناریوهای گذشته خود را که تصویری «محتاطانه‌تر» از سرعت گذار انرژی داشتند، دوباره مطرح کرده است. با این حال، کارشناسان مستقل معتقدند که واقعیت بازار انرژی بسیار روشن‌تر از پیش‌بینی‌های محافظه‌کارانه است.
مزایای اقتصادی و امنیتی گذار سریع
دیو جونز، تحلیلگر ارشد اندیشکده Ember، تأکید می‌کند که گسترش انرژی‌های تجدیدپذیر و الکتریکی شدن اقتصاد، دیگر قابل توقف نیست:
- در آینده، انرژی‌های تجدیدپذیر و برق‌رسانی حرف اول را خواهند زد.
- تمام کشورهایی که تاکنون واردکننده سوخت‌های فسیلی بوده‌اند، با پذیرش انرژی‌های پاک بیشترین سود اقتصادی و امنیتی را خواهند برد.
- مسیرهای سریع‌تر گذار، به سیستم انرژی ارزان‌تر، کارآمدتر و ایمن‌تر منجر می‌شوند.
رشد چشمگیر انرژی خورشیدی در خاورمیانه و آسیا
عامل اصلی شتاب جهانی در گذار انرژی، گسترش سریع و کم‌هزینه انرژی خورشیدی در مناطقی چون خاورمیانه، آسیا و آفریقا است؛ مناطقی که از تابش فراوان خورشید برخوردارند و اکنون به مراکز جدید تولید برق پاک تبدیل می‌شوند. پروژه‌های خورشیدی حتی در مناطق سنتی نفت‌خیز مانند خاورمیانه، به سرعت در حال افزایش‌اند.
با این حال، آژانس پیش‌بینی کرده که سیاست‌های دولت ترامپ برای کاهش حمایت از انرژی‌های تجدیدپذیر در ایالات متحده، می‌تواند تولید انرژی خورشیدی این کشور را تا سال ۲۰۳۵ حدود ۳۰ درصد کمتر از پیش‌بینی‌های قبلی کند. اما در سطح جهانی، روند رشد تجدیدپذیرها به‌سرعت ادامه خواهد یافت و سیاست‌های انزواگرایانه نمی‌توانند مانع این موج شوند.
هشدار به کشورهای ثروتمند
ماریانا پائولی، رئیس بخش حمایت از سازمان Christian Aid، تاکید کرد که کشورهای ثروتمند باید از فرصت Cop30 برای توقف سرمایه‌گذاری در پروژه‌های سوخت فسیلی و افزایش بودجه اقلیمی برای کشورهای آسیب‌پذیر استفاده کنند.
پائولی اظهار داشت: «گزارش IEA تأیید می‌کند که دوران سوخت‌های فسیلی رو به پایان است. با این حال، پول عمومی همچنان به سمت پروژه‌های جدید نفت و گاز سرازیر می‌شود، در حالی که خود آژانس می‌گوید دیگر نیازی به آنها نیست.»
گزارش آژانس بین‌المللی انرژی پیام روشنی دارد: آینده انرژی جهان متعلق به منابع پاک است. رشد سریع انرژی خورشیدی و بادی، پیشرفت فناوری در بخش ذخیره‌سازی و افزایش سرمایه‌گذاری در انرژی هسته‌ای، همگی نشانه‌های آغاز پایان دوران سوخت‌های فسیلی هستند. کشورهایی که زودتر به این مسیر بپیوندند، نه تنها از بحران‌های انرژی آینده در امان می‌مانند، بلکه رهبران اقتصاد جهانی جدید خواهند بود.
درباره هوش‌مصنوعی دست‌اول:
تمامی اخبار دست‌اول توسط دستیار هوش مصنوعی «هوشنگ» پردازش، صحت‌سنجی، خلاصه و بازنویسی شده است. هوشنگ هر روز با داده‌های جدید آموزش داده می‌شود و با نظارت دقیق انسانی و سردبیری دست‌اول در حال بهتر شدن است.
شما می‌توانید از چت‌بات و سایر ابزارهای هوشنگ به صورت رایگان استفاده کنید.
