بحران آب در استان مرکزی؛ سد کمال صالح در وضعیت اضطراری و کسری ۸۵ میلیون مترمکعبی

🚨 وضعیت بحرانی سدها و خشکسالی بی‌سابقه

مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای مرکزی با اعلام خبری نگران‌کننده، اظهار داشت که برای اولین بار در یک قرن اخیر، تا ۲۴ آبان ماه سال جاری، حتی یک قطره باران در استان نباریده است. این در حالی است که میانگین درازمدت بارندگی در این دوره، ۳۵.۷ میلی‌متر بوده است. این شرایط در سدهای استان نیز بازتاب یافته و وضعیت را به مرز اضطرار رسانده است:

• سد کمال صالح: حجم مفید سد از ۹۵ میلیون مترمکعب به تنها ۱۱.۵ میلیون مترمکعب کاهش یافته است. حداکثر برداشت مجاز از این سد، با در نظر گرفتن ملاحظات زیست‌محیطی و پایداری سازه، ۸ میلیون مترمکعب اعلام شده و آب‌دهی به شهر اراک از ۶۵۰ به ۳۰۰ لیتر در ثانیه رسیده است.
• سد الغدیر ساوه: حجم فعلی آب این سد ۱۶ میلیون مترمکعب (حجم مرده و غیرقابل برنامه‌ریزی) از ظرفیت ۲۷۷ میلیون مترمکعبی آن است. ورودی سد نیز تنها ۳۰ لیتر در ثانیه است و از ابتدای آذرماه نیاز به استفاده از سکوی شناور برای برداشت آب خواهد بود.

با وجود این شرایط، استان مرکزی در تابستان ۱۴۰۴ برخلاف بسیاری از مناطق کشور، بدون تنش آبی از پیک مصرف عبور کرده و حتی میزبان ۱.۲ میلیون مسافر بوده است. با این حال، هشدار داده شده که در صورت عدم بارش مناسب زمستانی، استان خط قرمز مصرف پیک را رد خواهد کرد.

📊 آمار نگران‌کننده افق ۱۴۲۰ و کسری آب

بر اساس آمار جمعیتی و مصرف آب استان، پیش‌بینی می‌شود که در افق ۱۴۲۰ (۲۰ سال آینده)، استان مرکزی با کسری جدی آب مواجه شود. در حال حاضر، اراک و ساوه جزو ۸ شهر تنش‌دار کشور محسوب می‌شوند. آمار زیر نشان‌دهنده وضعیت فعلی و نیاز آبی در افق ۱۴۲۰ است:

♻️ راهبردهای کلان و تمرکز بر پساب صنعتی

در راستای مدیریت این بحران، راهبردهای متعددی در سطح ملی و استانی در حال پیگیری است. کشور وارد ششمین سال خشکسالی پیاپی شده و مدیریت این شرایط سخت، هنر اصلی مسئولان عنوان شده است. مهم‌ترین راهبردها شامل موارد زیر است:

کاهش ۲۰ درصدی مصرف آب زیرزمینی تا ۱۴۰۷

طبق برنامه هفتم توسعه، مصرف فعلی آب زیرزمینی استان که در حال حاضر ۲,۵۱۱ میلیون مترمکعب است، باید تا سال ۱۴۰۷، ۲۰ درصد کاهش یافته و به ۲,۱۳۰ میلیون مترمکعب برسد. بخش عمده این کاهش (۱,۸۴۸ میلیون مترمکعب) مربوط به حوزه کشاورزی است. اجرای ۴۹ اقدام ملی (که ۳۵ مورد آن استانی است) با پیشرفت بالای ۷۰ درصد در حال پیگیری است.

استفاده حداکثری از پساب و آب جایگزین

استانداری مرکزی بر اهتمام ویژه به استفاده از پساب تأکید کرده و قراردادهای کلیدی برای تأمین آب جایگزین منعقد شده است. طرح فاضلاب شهر مهاجران با تأمین اعتبار از محل پتروشیمی آغاز شده و پساب آن برای مصارف صنعتی و کشاورزی استفاده خواهد شد. همچنین در اراک تمرکز بر جایگزینی آب صنایع و در ساوه مدیریت گلخانه‌ها، افزایش آبیاری زیرسطحی و بهره‌وری آب است.

اصلاح حوضه‌های آبریز و شیرین‌سازی آب دریا

پیشنهادی برای اصلاح مصوبه سال ۸۶ در دست بررسی است تا حوضه‌های آبریز اصلی کشور از ۳۱ حوضه استانی به ۶ یا ۱۰ حوضه آبریز منطقه‌ای بازگردد. همچنین، استفاده حداکثری از آب دریا در خلیج فارس و دریای عمان تا عمق ۱۰۰ کیلومتری ساحل، راهکاری کلیدی دانسته شده و وزارت نیرو در توسعه تأسیسات شیرین‌سازی سواحل، ۷۹ درصد پیشرفت داشته است.

📝 ارزیابی عملکرد و تغییر الگوی کشت

در جلسه شورای حفاظت آب استان، بر لزوم تغییر الگوی کشت تأکید شد. با توجه به اینکه مصرف عمده آب در حوزه کشاورزی است، کشت محصولات پرآب مانند هندوانه باید متوقف شود و قراردادهای آبی باید بر اساس نیاز واقعی کشاورزی منعقد گردند. همچنین، محورهای ارزیابی پایان سال دستگاه‌های مسئول و فرمانداری‌ها شامل:

• آب
• انرژی خورشیدی
• عدالت آموزشی

برخی شهرستان‌ها در نصب کنتورهای هوشمند و حجمی عقب‌ماندگی دارند و با دستگاه‌های متخلف برخورد خواهد شد. معاون عمرانی استاندار نیز تأکید کرد که ایجاد اشتغال نباید به قیمت نابودی محیط زیست و برهم زدن تعادل آبی تمام شود و سیاست‌گذاری‌ها باید مانع این ناترازی‌ها شوند.