خبر کامل
رقابت‌های پنهان برای نخست‌وزیری عراق؛ چالش السودانی با چارچوب هماهنگی شیعیان
ساختار سیاسی و حقوقی عراق به‌گونه‌ای است که جایگاه نخست‌وزیر این کشور را فراتر از یک رئیس قوه مجریه صرف قرار داده و او را به قدرتمندترین فرد با اختیارات گسترده اقتصادی و اجرایی تبدیل کرده است. این تمرکز قدرت، رقابت‌های سیاسی را حول محور تشکیل بزرگ‌ترین فراکسیون پارلمانی برای تعیین این مقام کلیدی متمرکز کرده است.
اهمیت بی‌نظیر جایگاه نخست‌وزیری در عراق
در ساختار حقوقی عراق، نخست‌وزیر بالاترین مقام کشور و فرمانده کل نیروهای مسلح است و به‌عنوان رئیس قوه مجریه، سیاست‌گذار اصلی کشور محسوب می‌شود. با این حال، در عمل وزن حقیقی این جایگاه به‌دلیل ساختار رانتی دولت عراق، بسیار فراتر از موقعیت قانونی آن است.
عراق؛ نمونه‌ای از دولت رانتی و تمرکز ثروت
عراق نمونه بارز دولت‌های رانتی است که بخش عمده درآمد آن نه از مالیات یا تولید داخلی، بلکه از فروش نفت تأمین می‌شود. این تمرکز ثروت در دست دولت، قدرت اقتصادی و اجرایی گسترده‌ای را به نخست‌وزیر اعطا می‌کند.
- در سال گذشته میلادی، درآمد نفتی عراق بیش از ۱۰۰ میلیارد دلار بوده است.
- کل بودجه سالانه این کشور کمتر از ۱۲۰ میلیارد دلار برآورد شده است.
ضعف در بروکراسی و نهادهای نظارتی سبب شده است که تصمیم‌گیری‌ها به سمت شخص‌محور شدن پیش رود. این تمرکز ثروت و قدرت اجرایی در دست نخست‌وزیر، امکان شکل‌دهی به ائتلاف‌های سیاسی و توزیع منافع را نیز در اختیار او می‌گذارد.
سازوکار تعیین نخست‌وزیر: قدرت در دست ائتلاف‌ها
بر اساس قانون اساسی عراق، تعیین نخست‌وزیر نه توسط کل پارلمان، بلکه از سوی «بزرگ‌ترین فراکسیون» انجام می‌شود. تفسیر دادگاه عالی قانون اساسی در سال ۲۰۱۰ این سازوکار را پیچیده‌تر کرده است:
بزرگ‌ترین فراکسیون الزماً همان فهرست پیروز در انتخابات نیست؛ بلکه می‌تواند حاصل ائتلاف فراکسیون‌ها پس از برگزاری انتخابات باشد.
بنابراین، رقابت اصلی سیاسی در عراق بر سر نتیجه انتخابات نیست، بلکه حول محور تشکیل بزرگ‌ترین فراکسیون در پارلمان متمرکز است، زیرا این ائتلاف است که قدرت نهایی تعیین نخست‌وزیر را در دست دارد.
نقش «چارچوب هماهنگی شیعیان» در معادلات قدرت
از سال ۲۰۲۰، فضای سیاسی عراق تحت نفوذ مجموعه‌ای به نام «چارچوب هماهنگی شیعیان» (الإطار التنسیقی) قرار گرفته است. این مجموعه تلاش کرده است تا با وجود جدایی برخی گروه‌ها، چتر مشترک جریان‌های شیعه را حفظ کند.
- این مجموعه با حدود ۱۰۰ نماینده در پارلمان، ستون اصلی بلوک شیعی به‌شمار می‌آید.
- محتمل‌ترین سناریو آن است که همین چارچوب هماهنگی، پایه تشکیل بزرگ‌ترین فراکسیون پارلمانی و در نتیجه تعیین‌کننده نخست‌وزیر آینده عراق باشد.
تلاش السودانی برای استقلال و چالش توازن قدرت
در این میان، محمد شیاع السوادنی، نخست‌وزیر فعلی، ماه‌ها پیش مسیر متفاوتی را در پیش گرفت. او تا حدی از مصوبات و نظم درونی چارچوب هماهنگی فاصله گرفت و کوشید با حفظ ارتباطی نسبی، اما بدون تبعیت کامل، جایگاهی مستقل برای خود ایجاد کند.
السودانی تصور داشت با اتکای نسبی به کردها و سنی‌ها می‌تواند وزن سیاسی خود را افزایش دهد. اقدام او در ارائه فهرست‌های انتخابی اختصاصی در استان‌های صلاح‌الدین و نینوا، نشان‌دهنده فاصله گرفتن عملی او از چارچوب هماهنگی بود.
این رویکرد، روند انتخاب نخست‌وزیر را نه به‌عنوان اجماع شیعی، بلکه در قالب فرآیندی «ملی» و چندقومیتی تعریف می‌کند؛ امری که توازن سنتی قدرت در بیت شیعی عراق را با چالشی تازه روبه‌رو کرده و نتایج انتخابات نیز برخلاف محاسبات نخست‌وزیر کنونی بوده است.
درباره هوش‌مصنوعی دست‌اول:
تمامی اخبار دست‌اول توسط دستیار هوش مصنوعی «هوشنگ» پردازش، صحت‌سنجی، خلاصه و بازنویسی شده است. هوشنگ هر روز با داده‌های جدید آموزش داده می‌شود و با نظارت دقیق انسانی و سردبیری دست‌اول در حال بهتر شدن است.
شما می‌توانید از چت‌بات و سایر ابزارهای هوشنگ به صورت رایگان استفاده کنید.
