چالش‌های تجارت و تولید: از قاچاق معکوس برنج تا خسارت ۶.۵ همتی بندر شهید رجایی

بحران واردات برنج و پدیده قاچاق معکوس

کریم اخوان، عضو هیات‌مدیره انجمن واردکنندگان برنج ایران، به چالش‌های جدی برنج به‌عنوان دومین کالای اساسی کشور اشاره کرد. او ریشه تنش‌های بازار را در خطای آماری تولید داخلی دانست و خواستار حذف ارز ترجیحی شد.

آمار متناقض و تأخیر ۱۰ ماهه ارزی

او توضیح داد که در سال زراعی ۱۴۰۳، آمار تولید داخلی به اشتباه ۲.۷ میلیون تن اعلام شد، در حالی‌که تولید واقعی بر اساس روند ۱۰ ساله، حدود ۲ میلیون تن است و با مصرف ۳.۴ میلیون تنی کشور، کسری ۱.۴ میلیون تنی باید از طریق واردات جبران می‌شد. همین خطای آماری پایه اشتباهی ایجاد کرد که باعث شد قیمت برنج ایرانی به ۳۵۰ هزار تومان برسد و بازار برنج وارداتی نیز ملتهب شود.

• تأخیر در تخصیص ارز: اکنون واردکنندگان با تأخیر ۱۰ ماهه در تخصیص ارز مواجه هستند. این تأخیر به‌ویژه بر واردات برنج پاکستانی (با سهم ۲۵ درصدی از بازار) که خرید آن نقدی است، آسیب جدی وارد کرده است.
• قاچاق معکوس: کاهش سهمیه ارزی واردات هر تن برنج توسط سازمان برنامه به ۹۰۰ یورو و افزایش هزینه‌های جانبی مانند دموراژ و انبارداری، قیمت تمام‌شده برنج پاکستانی را بالا برده و منجر به پدیده قاچاق معکوس شده است.

واردکنندگان به رئیس‌جمهور و معاون اول نامه نوشته‌اند و درخواست کرده‌اند ارز ترجیحی برنج حذف شود، چراکه ما به دنبال رانت نیستیم.

فرصت‌های سوخته در صنعت بانکرینگ (سوخت‌رسانی دریایی)

مصطفی کشکولی، رئیس هیات‌مدیره انجمن صنعت بانکرینگ ایران، بر مغفول ماندن این صنعت حیاتی تأکید کرد. او گفت که حدود ۹۰ درصد تجارت جهان از مسیر حمل‌ونقل دریایی انجام می‌شود و ارزش بازار بانکرینگ دنیا به ۲۰۰ میلیارد دلار می‌رسد، اما سهم ایران از کل بانکرینگ جهان تنها دو درصد است.

سهم ۲ درصدی ایران و موانع توسعه

با وجود اینکه ایران سواحل طولانی، فاصله کوتاه تا آبراه‌های بین‌المللی و عمق مناسب برای لنگراندازی کشتی‌ها دارد، ۹۰ درصد بانکرینگ منطقه در اختیار امارات متحده عربی است. هدف‌گذاری برنامه ششم توسعه برای کسب ۵۰ درصد از سهم بازار منطقه محقق نشده است.

موانع اصلی توسعه این صنعت شامل یکسان بودن نرخ صادراتی و نرخ بانکرینگ، کمبود سوخت کم‌سولفور و مشکلات مرتبط با تعهدات ارزی عنوان شد.

پیگیری جبران خسارات انفجار بندر شهید رجایی

بخش قابل توجهی از نشست به بررسی روند جبران خسارات حادثه انفجار ۶ اردیبهشت در بندر شهید رجایی اختصاص یافت. این حادثه منجر به جان باختن ۵۸ نفر، آسیب به ۲۵۰۰ خودرو و صدمه دیدن ۱۹۵۰ نفر شد.

خسارت ۶.۵ همتی به صاحبان کالا و چالش‌های پرداخت

محمد آشوری، استاندار هرمزگان، مجموع خسارت واردشده به صاحبان کالا را ۶.۵ هزار میلیارد تومان (همت) اعلام کرد که بیمه‌ها تنها پرداخت ۳.۳ همت آن را تعهد کرده‌اند. محمدرضا صفا، رئیس اتاق بازرگانی هرمزگان، نیز خبر داد که اتاق بازرگانی ایران و سایر اتاق‌ها در مجموع ۲۵۷ میلیارد و ۵۰۶ میلیون تومان برای جبران خسارات پرداخت کرده‌اند.

کیوان کاشفی، عضو هیات‌رئیسه اتاق بازرگانی، به مشکلات رسیدگی اشاره کرد:

• نبود انسجام نهادی: نبود آمار دقیق از کالاهای خسارت‌دیده و عدم پذیرش نظر یکدیگر میان دستگاه‌ها، روند رسیدگی را دشوار کرده بود.
• مطالبه شروط غیرعملی: در روند تعیین خسارت، شروطی مانند ارائه اصل سند کشتی از صاحبان کالا مطالبه می‌شد که عملاً به معنای پرداخت‌نشدن خسارت تلقی می‌شد.

در نتیجه پیگیری‌های اتاق بازرگانی، مهلت رفع تعهد ارزی خسارت‌دیدگان تا پایان سال تمدید شد و مکاتبه با سازمان تعزیرات برای جلوگیری از تشکیل پرونده علیه صاحبان کالاهای خسارت‌دیده انجام گرفت. در مجموع ۷۹۰ شرکت اسناد خسارت خود را ارائه کردند.

لزوم اصلاح سیاست‌های گمرکی و تسهیل ترخیص

صمد حسن‌زاده، رئیس اتاق بازرگانی ایران، حادثه بندر شهید رجایی را محصول رسوب سنگین کالا و ضعف رعایت استانداردها دانست و خواستار اصلاح فوری رویه‌های گمرکی شد. او تأکید کرد که روندهای فعلی باعث رسوب طولانی مواد اولیه تولید می‌شود.

او پیشنهاداتی برای تسهیل فرآیندها مطرح کرد:

• وحدت رویه در گمرکات و پذیرش گواهی‌های معتبر بین‌المللی.
• ایجاد تسهیلات ویژه برای ترخیص مواد اولیه ضروری تولید، به‌گونه‌ای که ثبت‌سفارش و بارگذاری اسناد پس از ترخیص امکان‌پذیر باشد.
• تشکیل کمیته مشترک اتاق و گمرک برای حل اختلافات و اصلاح رویه‌های ناکارآمد.

مرکز تاب‌آوری کارآفرینان و هشدار شیر خشک

دانیال شمسیان، عضو هیات نمایندگان اتاق بجنورد، بر وضعیت وخیم سلامت روان صاحبان کسب‌وکار در ایران تأکید کرد و پیشنهاد داد: اتاق بازرگانی ایران باید مرکزی برای ارتقای عملکرد و تاب‌آوری بنیان‌گذاران کسب‌وکار ایجاد کند تا زمینه ارائه مشاوره‌های تخصصی و گروه‌های انتقال تجربه فراهم شود.

در بخش تذکرات، هانی تحویل‌زاده، رئیس انجمن شیرخشک اطفال، هشدار داد که تولید دو شرکت از پنج شرکت فعال در این حوزه متوقف شده است. او اعلام کرد که با وجود تخصیص ارز مورد نیاز، بانک‌ها سه و نیم ماه پیش ۱۵۰۰ میلیارد تومان پول را از حساب شرکت‌ها برداشت کرده‌اند، اما اقدامی برای انتقال ارز و واردات مواد اولیه صورت نگرفته است.

نقشه حضور فناوری ایران در نمایشگاه‌های جهانی

علی مسعودی، رئیس کمیسیون فناوری اطلاعات و ارتباطات اتاق بازرگانی ایران، گزارشی از حضور در رویداد جیتکس ۲۰۲۵ امارات ارائه داد. او هدف اتاق بازرگانی را تثبیت پاویون ایران و نمایش تصویر کامل اکوسیستم فناوری کشور با مشارکت تمام ۳۴ اتاق بازرگانی کشور اعلام کرد.