عقب‌ماندگی پارک علم و فناوری زنجان؛ ۱۵ سال بدون زمین اختصاصی و رتبه یکی مانده به آخر

وضعیت کنونی پارک علم و فناوری زنجان

پارک‌های علم و فناوری که از دهه ۷۰ شمسی با هدف حمایت از شرکت‌های دانش‌بنیان و ثروت‌آفرین در ایران آغاز به کار کردند، اکنون به بیش از ۴۰ مورد رسیده‌اند. با این وجود، پارک علم و فناوری استان زنجان که جزو سه استان اول در تأسیس بود، پس از ۱۵ سال همچنان با چالش‌های زیرساختی و رتبه پایین در تخصیص بودجه دست و پنجه نرم می‌کند.

اولین پارک علم و فناوری در استان زنجان، پارک دانشگاهی مربوط به دانشگاه تحصیلات تکمیلی در علوم پایه بود و مجوز پارک استانی در سال ۱۳۹۶ صادر شد. با این حال، با وجود سابقه طولانی، پارک استان در رتبه‌بندی‌های کشوری و به ویژه در تخصیص بودجه، در رتبه‌های آخر یا یکی مانده به آخر قرار دارد.

چالش زیرساخت و رتبه‌بندی

مهم‌ترین معضل در حوزه علم و فناوری استان زنجان، بحث زیرساخت‌ها است. رئیس پارک علم و فناوری استان زنجان تأکید کرد که این پارک از بدو تأسیس تاکنون فاقد فضای اختصاصی بوده و همواره در مکان‌های استیجاری فعالیت کرده است.

پارک علم و فناوری استان زنجان از بدو تأسیس فاقد زمین اختصاصی بوده و از ۱۵ سال قبل تاکنون محل استقرار آن استیجاری است.

پیگیری‌های زمین اختصاصی

در سال ۱۴۰۱، یک زمین نیم هکتاری به پارک هبه شد. پیش‌تر، در سال ۱۳۹۵ هیئت امنای دانشگاه زنجان مصوبه‌ای مبنی بر اختصاص زمین ۳۰ هکتاری برای این پارک داشت که تا کنون محقق نشده است. همچنین، سال گذشته زمینی به وسعت ۱۶ هکتار در ورودی شهر زنجان مصوب شد که به دلیل مسائل زیست محیطی و عدم صدور مجوز توسط محیط زیست، هنوز به بهره‌برداری نرسیده است.

تعدد مراکز علم و فناوری و سیاست هم‌افزایی

در حال حاضر، استان زنجان دارای سه پارک علم و فناوری (پارک دانشگاه علوم پایه، پارک استان، و پارک سلامت زیرمجموعه وزارت بهداشت) و چندین مرکز رشد است. این تعدد مراکز که ممکن است در نگاه اول مطلوب نباشد، فرصتی برای استفاده مشترک از زیرساخت‌های موجود فراهم کرده است.

در راستای ایجاد هم‌افزایی، پارک علم و فناوری استان اقدام به ایجاد مراکز رشد مشترک با مجموعه‌هایی نظیر جهاد دانشگاهی، کارخانه نوآوری آماج (بخش خصوصی)، و در تلاش برای همکاری با دانشگاه زنجان و دانشگاه علوم پزشکی است. مزیت این رویکرد، ایجاد استانداردهای یکسان و همفکری میان مجموعه‌های تخصصی است.

تعریف مجدد مأموریت پارک

در سال جاری، مأموریت پارک علم و فناوری استان بازتعریف شد. طبق اساسنامه، تعریف اصلی پارک «افزایش ثروت از طریق فناوری و نوآوری» است. این سه کلیدواژه (ثروت، فناوری، نوآوری) اساس برنامه‌های پارک قرار گرفته‌اند. پارک‌ها با ارائه حمایت، مشاوره، شبکه‌سازی و کمک‌های آموزشی، درصد بالای شکست کسب‌وکارهای فناورانه را کاهش می‌دهند.

ارزیابی شرکت‌ها و بسته‌های حمایتی جدید

برای ارائه حمایت‌های هدفمند، فرایند ارزیابی و عارضه‌یابی شرکت‌ها تدوین شد تا نیازهای متفاوت هر کسب‌وکار مشخص شود. در این فرایند، از چهار ارزیاب برای هر کسب و کار استفاده شد که دو نفر بر سنجش ثروت (معمولاً اساتید دانشگاه) و دو نفر دیگر بر ارزیابی دانش و فناوری شرکت‌ها تمرکز داشتند.

در این ارزیابی:

• ۱۵۰ شرکت در فرایند ارزیابی شرکت کردند.
• ۲۰ شرکت موفق شدند از ۶۸ نمره ارزیابی، نمره بالای ۵۰ کسب کنند.
• نیازهای شرکت‌ها شامل تسهیلات، آموزش، زیرساخت فیزیکی، مدیریت و اخذ مجوزها احصا شد.

جزئیات تسهیلات اعطایی

اعطای تسهیلات بر اساس نتایج همین ارزیابی‌ها و نیاز شرکت‌ها صورت می‌گیرد تا منابع محدود دولتی و پارک به صورت هدفمند هزینه شوند. بسته‌های حمایتی جدید شامل موارد زیر است:

1. شرکت‌های پسا رشد، بالغ و دارای درآمد:
   • تسهیلات ۴۰۰ تا ۶۰۰ میلیون تومانی با کارمزد ۴ درصد.
   • تسهیلات سرمایه در گردش ۸۰۰ میلیون تومانی.
   • این تسهیلات به حدود ۲۰ شرکت برتر اعطا می‌شود.
2. شرکت‌های در مرحله رشد:
   • بسته حمایتی ۳۰۰ تا ۵۰۰ میلیون تومانی (برای سه شرکت).
   • تسهیلات ۷۵ تا ۱۲۵ میلیون تومانی با کارمزد ۴ درصد (طبق روال گذشته).

پارک تلاش کرده است تا تعداد تسهیلات با ارقام پایین (۵۰ یا ۱۰۰ میلیون تومانی) را کاهش داده و مبالغ بالاتر را به شرکت‌های دارای ثروت و دانش فنی پرداخت کند. شرکت‌هایی که در دو دوره ارزیابی متوالی امتیاز لازم را کسب نکنند، قراردادشان با پارک لغو خواهد شد.

الزامات مکان‌یابی و دغدغه اصلی

قرارگیری پارک‌ها در کنار دانشگاه‌ها یک اتفاق مثبت است. با این حال، وزارت علوم صراحتاً اعلام کرده است که مجوز پردیس در داخل دانشگاه یا در شعاع ۵۰ کیلومتری پارک‌ها داده نخواهد شد.

همچنین، شرط سازمان برنامه و بودجه برای تخصیص اعتبار به پارک علم و فناوری استان زنجان، این است که زمین آن در داخل دانشگاه زنجان باشد. این در حالی است که رئیس فعلی دانشگاه زنجان نیز فعالانه پیگیر رفع دغدغه‌های دانشگاه در این خصوص و اختصاص زمین مستقل است.

مشکل اساسی حال حاضر

مشکل اساسی پارک‌های علم و فناوری استان، پراکندگی ساختمان‌های استیجاری است. تجمیع شرکت‌های پراکنده در یک محل، یکی از اقدامات اخیر برای رفع این مشکل بوده است. نبود زمین و زیرساخت مناسب، علاوه بر کاهش بودجه تخصیصی (که بر اساس تعداد شرکت‌های مستقر است)، مانع توسعه و گسترش شرکت‌ها در داخل پارک می‌شود. رفع این معضل نیازمند همکاری مسئولان استانی برای تحقق توسعه پایدار و جهش تولید دانش‌بنیان است.