اوج بارش شهابی اسدی ۲۷ آبان؛ شرایط ایده‌آل رصد با ZHR پایین

شرایط ایده‌آل رصد با نرخ بارش پایین

بارش شهابی اسدی به عنوان یکی از شناخته‌شده‌ترین رویدادهای آسمانی سال، شب دوشنبه ۲۶ آبان به اوج خود می‌رسد و آسمان تاریک بامداد سه‌شنبه ۲۷ آبان میزبان مهمانان آسمانی این بارش خواهد بود. با وجود آن‌که در این دوره نور ماه مانعی برای رصد ایجاد نمی‌کند و شرایط دید آسمان بسیار مساعد است، اما تعداد شهاب‌های قابل مشاهده چندان زیاد نخواهد بود. دلیل این امر، گذشتن مدت زمانی طولانی از عبور دنباله‌دار مادر این بارش از نزدیکی زمین است.

عتیقی با اشاره به جزئیات علمی بارش شهابی اسدی امسال توضیح داد که نرخ سرسویی ساعتی آن یا همان ZHR حدود ۱۵ شهاب در ساعت برآورد شده است. با توجه به حضور بسیار کم‌نور هلال ماه کاهنده در بامداد، شرایط رصد در آسمان تاریک امسال بسیار مساعد است و در صورت برخورداری از آسمانی بدون آلودگی نوری، اغلب نقاط ایران شانس مشاهده‌ شهاب‌ها را در سراسر آسمان خواهند داشت.

منشأ و تاریخچه پرشکوه بارش اسدی

منبع اصلی شهاب‌های اسدی، دنباله‌دار معروف تمپل–تاتل 55P است که هر حدود ۳۳ سال یک بار مدار خود را به دور خورشید کامل می‌کند. این دنباله‌دار آخرین بار در اسفندماه ۱۳۷۶ از نزدیک خورشید عبور کرد و همان گذر موجب شد که زمین در سال‌های پایانی دهه ۷۰ خورشیدی، هنگام عبور از بقایای غباری آن با بارش چشمگیری از شهاب‌ها روبرو شود.

این شهاب‌باران در دهه‌های گذشته گاه نمایش‌هایی خیره‌کننده از خود نشان داده و در اوج تاریخی خود تا پنج‌هزار شهاب در ساعت را به ثبت رسانده بود. در تاریخ ۲۷ آبان ۱۳۷۸ نرخ زِنیتی آن (ZHR) به حدود ۵ هزار شهاب در ساعت رسید؛ عددی که آسمان ایران و بسیاری از نقاط جهان را درخشان و فراموش‌نشدنی کرد.

وی یادآور شد که در سال‌های ۱۲۱۲ و ۱۳۴۵ خورشیدی نیز بارش اسدی به اوج‌های استثنایی حتی تا ۱۰۰ هزار شهاب در ساعت رسیده بود و این پدیده را به یکی از درخشان‌ترین نمایش‌های طبیعی تاریخ رصد آسمان تبدیل کرد.

بازگشت شکوه در آینده

انتظار می‌رود در حدود سال ۱۴۱۰ خورشیدی و با بازگشت دوباره‌ی دنباله‌دار تمپل–تاتل و عبور آن از کمترین فاصله با خورشید، زمین بار دیگر وارد ناحیه‌ غبار تازه و متراکم این دنباله‌دار شود. در نتیجه، احتمال می‌رود بارش‌های اسدی طی چند سال پیش و پس از آن، دوباره شور و شکوه گذشته‌ی خود را باز یابند.

کانون بارش اسدی در صورت فلکی شیر

با دنبال کردن امتداد خلاف جهت حرکت شهاب‌ها بر روی آسمان، می‌توان به نقطه‌ای رسید که مسیرهای آن‌ها در آن تقاطع می‌کنند و اصطلاحاً کانون بارش نام دارد. محل این کانون در صورت فلکی شیر (اسد – Leo) است، همان جایی که بارش اسدی نام خود را از آن گرفته است.

این صورت فلکی در شب‌های میانی آبان و آذر حدود ساعت ۲ بامداد از افق شرقی طلوع می‌کند و با بالا آمدن آن، نرخ قابل مشاهده‌ شهاب‌ها نیز افزایش می‌یابد. بازه‌ زمانی فعالیت بارش شهابی اسدی از ۱۵ آبان تا ۹ آذر هر سال ادامه دارد، اما بیشترین تراکم شهاب‌ها در نزدیکی تاریخ اوج یعنی بامداد ۲۷ آبان دیده می‌شود.

ماهیت فیزیکی شهاب‌ها

ذرات تشکیل‌دهنده‌ شهاب‌ها معمولاً اندازه‌ای در حد چند میلی‌متر یا حتی میکرومتر دارند و در هنگام ورود به جو زمین با سرعت تقریبی ۷۲ کیلومتر بر ثانیه حرکت می‌کنند. این سرعت فوق‌العاده زیاد باعث می‌شود اصطکاک شدیدی میان ذرات و مولکول‌های هوا ایجاد شود و این پدیده در ارتفاعی میان ۸۰ تا ۱۵۰ کیلومتر از سطح زمین رخ دهد.

فرصت رصدگران آماتور

مدیر انجمن نجوم آماتوری ایران تأکید کرد که رصدگران ایرانی، به‌ویژه عکاسان نجومی امسال هرچند با بارشی آرام‌تر مواجه خواهند بود، اما نبود نور ماه فرصت نادری برای ثبت رد شهاب‌های پراکنده اما درخشان و بررسی علمی دقیق‌تر مسیرهای آن‌ها فراهم می‌کند.

برای رصدگران آماتور، این رویداد نه تنها فرصتی برای تماشای زیبایی‌های آسمان شب است، بلکه زمینه‌ای آموزشی برای ثبت و تحلیل داده‌های علمی فراهم می‌کند. فعالیت‌های رایج در بین علاقه‌مندان به نجوم آماتوری شامل موارد زیر است:

• ثبت عکس با دوربین‌های دارای کنترل دستی
• ترسیم مسیر شهاب‌ها با روش اسکیس
• تعیین قدر ظاهری شهاب‌ها

عتیقی در پایان به معرفی مهم‌ترین بارش شهابی پس از اسدی پرداخت و گفت که پس از پایان دوره‌ی این بارش، باید در انتظار بارش دوپیکری‌ها یا همان جوزایی در اواخر آذر بود. هرچند این بارش از نظر تعداد شهاب‌ها یکی از غنی‌ترین رویدادهای سال است، اما اوج آن در بامداد ۲۳ آذر با حضور نور مزاحم ماه هم‌زمان می‌شود که رؤیت شهاب‌های ضعیف‌تر را دشوار خواهد کرد.