هفته دیزاین تهران: نورپردازی، استراتژی گمشده در معماری شهرهای ایران

رویدادی فراتر از انتظار: هفته دیزاین تهران

«هفته دیزاین تهران» امسال در حالی برگزار شد که حاشیه‌های متعدد، لغو برخی بخش‌ها و استقبال فراتر از پیش‌بینی‌ها، آن را به یکی از مهم‌ترین رویدادهای طراحی کشور تبدیل کرد. ریشه این رویداد به سال ۱۳۹۸ و برگزاری نمایشگاهی با عنوان «طراحی مبلمان تهران» بازمی‌گردد؛ رویدادی که با هدف ایجاد ارتباط میان طراحان و صنعتگران شکل گرفت و به‌تدریج با استقبال و رشد سریع روبه‌رو شد.

وقتی شهر خاموش است؛ طراحی معنا ندارد

این رویداد در فضایی آغاز شد که بیش از هر چیز، غیبت یک نگاه جدی به نور را در شهرهای ایران یادآوری می‌کند. در سالن‌های دانشگاه تهران، ماکت‌هایی کوچک اما الهام‌بخش روی میزها می‌درخشند؛ نمونه‌هایی از این‌که نور چگونه می‌تواند خود به یک عنصر معماری بدل شود، نه صرفاً ابزاری برای روشن‌کردن یک حجم از پیش‌ساخته. معماران، دانشجویان، متخصصان، شهرسازان و هنرمندان بر این ایده تأکید دارند که چگونه می‌توان فضا را با کیفیت‌های نوری تعریف کرد و نه صرفاً با عناصر فیزیکی.

نورپردازی: از ابزار فنی تا استراتژی طراحی شهری

در بخش‌های مختلف هفته دیزاین، موضوع روشنایی نه فقط به‌عنوان ابزاری فنی، بلکه به‌مثابه یک «استراتژی طراحی» مطرح می‌شود؛ رویکردی که در بسیاری از شهرهای پیشرو جهان به‌عنوان یکی از پایه‌های هویت‌بخش فضاهای عمومی شناخته می‌شود. نمونه‌های جهانی نشان می‌دهند که نور می‌تواند نقش حیاتی در ابعاد مختلف زندگی شهری ایفا کند:

• حیات شبانه و تعاملات اجتماعی: نور هوشمند به ایجاد حیات شبانه و افزایش تعاملات اجتماعی کمک می‌کند.
• اقتصاد شهری: تقویت اقتصاد شهری از طریق جذاب‌تر کردن فضاهای شبانه.
• امنیت و سلامت روان: افزایش امنیت شهری و کاهش اضطراب عمومی؛ تاریکی‌های رهاشده اغلب به فضاهای ناامن بدل می‌شوند و شهر روشن حس تعلق ایجاد می‌کند.
• بهره‌وری: نور مناسب در فضاهای داخلی، کیفیت کار، تمرکز و آسایش را به‌طور چشمگیری افزایش می‌دهد.

شکاف میان دانش و واقعیت ساخت‌وساز

با وجود این شور و آگاهی تخصصی، این نگاه در همان مرزهای دانشگاه متوقف می‌شود. بیرون از دانشگاه، خیابان‌های تاریک، پیاده‌روهای ناامن، برج‌های بی‌روح و نماهای بدون هویت، ردی از این نگاه دیده نمی‌شود. در حالی که روشنایی می‌تواند نقشی جدی در ارتقای امنیت، بهبود سلامت روان و بهره‌وری داشته باشد، در اغلب پروژه‌های عمرانی کشور همچنان به یک سیستم ساده روشن‌کردن فضا تقلیل یافته است.

در حالی که روشنایی می‌تواند نقشی جدی در افزایش امنیت، بهبود سلامت روان و ارتقای بهره‌وری داشته باشد، در اغلب پروژه‌های عمرانی کشور همچنان به یک سیستم ساده روشن‌کردن فضا تقلیل یافته است.

هفته دیزاین تهران نشان می‌دهد که نسل جدید طراحان این اهمیت را درک کرده و در حال بازتعریف رابطه نور با فضاست. اما تا زمانی که این نگاه از میزهای نمایشگاه به سیاست‌گذاری شهری، بودجه‌گذاری و استانداردهای ساخت‌وساز راه پیدا نکند، شکاف میان آنچه می‌دانیم و آنچه می‌سازیم همچنان باقی خواهد ماند. شاید وقت آن رسیده باشد که نور را نه حاشیه معماری، بلکه یکی از زبان‌های اصلی آن بدانیم.