نشست بررسی «تقویم تاریک»: نقش خورده روایت‌ها در حفظ حافظه جمعی و دیپلماسی جنگ

نقش ثبت تاریخی در درک نسل‌های آینده

اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه، در این نشست تأکید کرد که ارزش کتاب‌هایی مانند «تقویم تاریک» تنها در ثبت وقایع نیست، بلکه مهمترین کارکرد آن این است که خواننده را درگیر حس و حال مردمی کند که در آن روزها با نگرانی، خشم، امید، اضطراب و عزم دفاع از کشور روبه‌رو بودند.

بقایی تصریح کرد که این نوع ثبت تاریخی باعث می‌شود نسل‌های بعد بتوانند درک دقیق‌تری از شرایط تصمیم‌گیری و زیست در دوران جنگ داشته باشند و از قضاوت‌های دور از واقعیت پرهیز شود. او به نمونه‌هایی از حضور گروه‌های مختلف مردم در جبهه مقاومت اشاره کرد؛ از جمله روایت کامیون‌داری که نشان داد چگونه افراد عادی در روزهای حمله در کنار دیگران به دفاع از وطن برخاستند.

دیپلماسی و رسانه در کوران بحران

سخنگوی وزارت امور خارجه همچنین درباره اهمیت فعالیت‌های رسانه‌ای در جریان جنگ صحبت کرد و توضیح داد که در آن روزها تلاش شد نگذارند صدای مردم ایران خاموش شود. تصمیم برای دعوت از خبرنگاران خارجی به ایران، اگرچه ساده نبود، اما حضور آن‌ها به انتشار واقعیت و جلوگیری از روایت‌سازی یک‌طرفه کمک شایانی کرد.

آستانه اشرفیه که در آن بیست نفر قربانی یک عملیات تروریستی شدند، یکی از نقاطی بود که برای خبرنگاران خارجی بازدید شد و همین موضوع بخشی از روایت جهانی از آن دوازده روز را شکل داد.

بقایی در بخش دیگری از سخنانش به نقش دیپلماسی اشاره کرد و گفت برخلاف تصور عمومی، دیپلماسی حتی در لحظات اوج درگیری نیز متوقف نشد و سفرهای متعدد و مذاکرات پشت صحنه برای جلوگیری از گسترش بحران ادامه داشت. او این موضوع را یکی از نشانه‌های حقانیت و نجابت ملت ایران دانست و تأکید کرد که ثبت این تلاش‌ها باید بخشی از روایت جنگ باشد.

ادبیات؛ ضامن ماندگاری یک واقعه

در ادامه، میثم امیری، نویسنده، با اشاره به نقش ادبیات در ماندگاری یک واقعه، سخنان خود را آغاز کرد و گفت: هیچ روایتی تا زمانی که وارد ادبیات نشود، پایدار نخواهد ماند. او برای توضیح قدرت ادبیات، به نمونه‌ای تاریخی اشاره کرد و گفت: گاهی یک خطبه یا یک سخنرانی می‌تواند تمام ساختارهای سیاسی و رسانه‌ای را شکست دهد و این قدرت از قلب دردمند روایتگر می‌آید، نه از ابزارهای تبلیغی.

امیری تأکید کرد که بسیاری از حکومت‌ها در طول تاریخ امکانات گسترده‌ای در اختیار داشتند، اما چون روایتشان بر حق و همراه با صدق نبود، در ادبیات ماندگار نشدند.

ارزش روایت‌های انسانی در «تقویم تاریک»

وی درباره نقش «تقویم تاریک» گفت ارزش این اثر در این است که بر پایه روایت‌های انسانی بنا شده و حس واقعی روزهای جنگ را از زبان کسانی که در متن وقایع بوده‌اند، منتقل می‌کند. او نمونه‌هایی از روایت‌های مردمی مانند امدادگران در صحنه انفجار، نیروهای موشکی و مردم مناطق شهری را یادآور شد و گفت همین روایت‌هاست که حقیقت جنگ را از سطح رسمی به لایه‌های انسانی نزدیک می‌کند.

امیری اضافه کرد: آنچه می‌تواند یک واقعه را در حافظه جمعی یک ملت ثبت کند، صداقت و آگاهی نسبت به حقیقت است و اگر این دو وجود داشته باشد، روایت به خودی خود ماندگار می‌شود.

لمس نگرانی‌های مردم از خلال روایت‌های ساده

جواد موگویی، پژوهشگر حوزه تاریخ معاصر، نیز در سخنان کوتاهی بر اهمیت خورده روایت‌ها تأکید کرد و گفت در بسیاری از وقایع بزرگ کشور، ثبت تجربه مردم عادی مغفول مانده است.

به گفته او یکی از ارزش‌های «تقویم تاریک» این است که مخاطب از خلال روایت‌های ساده روزمره مانند خرید میوه یا مسیر رفت و آمد، می‌تواند تغییر احساسات و نگرانی‌های مردم را در طول روزهای نبرد لمس کند.

سند دفاع از حقیقت در عرصه بین‌الملل

محمدرضا نوروزپور، معاون مطبوعاتی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، نیز اهمیت بازتاب روایت‌های انسانی و نقش آن‌ها در اصلاح تصویر ایران در عرصه بین‌الملل را مورد تأکید قرار داد و گفت: ادبیات مقاومت و آثار مشابه این کتاب می‌توانند در برابر موج تصویرسازی نادرست، سندی برای دفاع از حقیقت باشند.

مراسم با قدردانی از عوامل تولید کتاب و تأکید دوباره بر ضرورت ادامه این نوع روایتگری به پایان رسید.