خبر کامل
کشف سازوکار کلیدی فراموشی چهره‌ها در آلزایمر؛ راه جدید درمان با داروهای سرطان
بیماری آلزایمر که با کاهش تدریجی و پنهان حافظه کوتاه‌مدت و چالش‌هایی نظیر نوسانات خلقی و سردرگمی آغاز می‌شود، در مراحل پیشرفته‌تر می‌تواند به یکی از بی‌رحمانه‌ترین نشانه‌های خود، یعنی از دست رفتن «حافظه اجتماعی» و ناتوانی در شناختن چهره‌های آشنا منجر شود. اکنون، پژوهشی جدید که توسط دانشمندان دانشکده پزشکی دانشگاه ویرجینیا و دانشگاه صنعتی ویرجینیا انجام شده، سازوکار کلیدی این نوع زوال حافظه را کشف کرده و راهی نوین برای درمان یا حتی پیشگیری از آن پیشنهاد می‌دهد.
کشف ساختار کلیدی زوال حافظه در آلزایمر
هارالد زونتهایمر، عصب‌شناس دانشگاه ویرجینیا، این یافته را بسیار هیجان‌انگیز توصیف می‌کند و می‌گوید:
«پیدا کردن یک تغییر ساختاری که بتواند یک نوع خاص از اختلال حافظه در آلزایمر را توضیح دهد، بسیار هیجان‌انگیز است. این یک هدف کاملاً جدید است و ما همین حالا هم داروهای بالقوهٔ مناسبی در اختیار داریم.»
شبکه‌های اطراف‌نورونی (PNNs) و نقش حیاتی آن‌ها
در مغز افراد سالم، ساختارهایی به نام «شبکه‌های اطراف‌نورونی» (Perineuronal Nets) وجود دارند که مانند یک پوشش توری‌گونه، برخی نورون‌ها را در نواحی خاصی از مغز احاطه می‌کنند. این شبکه‌ها انعطاف‌پذیری عصبی را تنظیم می‌کنند، از نورون‌ها در برابر استرس اکسیداتیو محافظت می‌کنند و باعث پایدار ماندن سیناپس‌ها (نقاط اتصال بین نورون‌ها) می‌شوند.
این شبکه‌های تثبیت‌کننده به نورون‌ها اجازه می‌دهند ارتباط درستی با یکدیگر برقرار کنند، ارتباطی که برای ثبت و ذخیرهٔ خاطرات اهمیت حیاتی دارد.
تحلیل حافظه اجتماعی در موش‌ها
پژوهشگران با این فرضیه که اختلال در این شبکه‌ها می‌تواند در پیشرفت آلزایمر نقش داشته باشد، مطالعه‌ای را روی موش‌ها طراحی کردند. نتایج این مطالعه نشان داد که:
- وقتی شبکه‌های اطراف‌نورونی در ناحیه‌ای از هیپوکامپ به نام «CA2» تحلیل رفتند، موش‌ها توانایی به خاطر آوردن موش‌های دیگر را از دست دادند.
- با این حال، موش‌ها همچنان قادر بودند خاطرات تازه‌ای دربارهٔ اشیای محیط خود بسازند.
لاتا چاونسالی، نویسندهٔ اصلی پژوهش، تأکید می‌کند که این یافته‌ها با مشاهدات در بیماران انسانی همخوانی دارد؛ جایی که حافظهٔ اجتماعی زودتر از حافظهٔ مربوط به اشیاء آسیب می‌بیند. تحقیقات پیشین نیز ناحیهٔ CA2 را برای حافظهٔ اجتماعی ضروری دانسته‌اند.
وی توضیح می‌دهد: «در بیماری آلزایمر، افراد در به خاطر آوردن خانواده و دوستان خود مشکل پیدا می‌کنند، چون نوعی حافظه به نام حافظهٔ اجتماعی را از دست می‌دهند. ما دریافتیم این پوشش توری‌شکل موسوم به شبکه‌های اطراف‌نورونی از این خاطرات اجتماعی محافظت می‌کند.»
راهکار درمانی بالقوه: مهارکننده‌های MMP
پژوهشگران علاوه بر شناسایی سازوکار احتمالی زوال حافظه، بررسی کردند که آیا می‌توان از این نوع از دست رفتن حافظه جلوگیری کرد یا خیر. آن‌ها تمرکز خود را بر روی داروهایی به نام «مهارکننده‌های ماتریکس متالوپروتئیناز» (MMP) قرار دادند.
این داروها که در حال حاضر برای درمان احتمالی سرطان نیز در دست بررسی هستند، فعالیت آنزیم‌های MMP را متوقف می‌کنند. آنزیم‌های MMP توانایی تخریب پروتئین‌های ماتریکس خارج‌سلولی، از جمله شبکه‌های اطراف‌نورونی، را دارند. اگر این مهارکننده‌ها بتوانند از شبکه‌ها محافظت کنند، امید می‌رفت که خاطرات اجتماعی نیز حفظ شوند.
نتایج امیدوارکننده آزمایش‌ها
آزمایش‌ها روی مدل موشی آلزایمر، این امید را تأیید کرد. موش‌هایی که داروهای مهارکنندهٔ MMP دریافت کرده بودند، نتایج زیر را نشان دادند:
- تحلیل کمتری در شبکه‌های اطراف‌نورونی.
- توانایی بیشتری در حفظ حافظهٔ اجتماعی، با وجود ابتلا به آلزایمر.
چاونسالی می‌گوید: «در پژوهش ما روی موش‌ها، وقتی این ساختارهای مغزی را از اوایل زندگی حفظ کردیم، موش‌هایی که دچار بیماری بودند توانایی بیشتری در به خاطر آوردن تعاملات اجتماعی خود داشتند. پژوهش ما می‌تواند ما را به یافتن روشی نوین و غیرسنتی برای درمان یا حتی پیشگیری از بیماری آلزایمر نزدیک‌تر کند.»
ابعاد جهانی بیماری آلزایمر
بیماری آلزایمر یک بحران جهانی سلامت است. برآورد می‌شود که در حال حاضر حدود ۵۵ میلیون نفر در سراسر جهان با دمانس زندگی می‌کنند، که بیش از ۶۰ درصد این موارد مربوط به بیماری آلزایمر است. با افزایش سن جمعیت جهان، پیش‌بینی می‌شود این آمار تا دههٔ آینده از ۸۰ میلیون نفر نیز فراتر رود.
پژوهشگران تأکید می‌کنند که هرچند این یافته‌ها بسیار امیدوارکننده‌اند، اما همچنان در مراحل مقدماتی قرار دارند. زونتهایمر توضیح می‌دهد: «هرچند داروهایی داریم که می‌توانند روند تخریب شبکه‌های اطراف‌نورونی را آهسته کنند و در نتیجه از سرعت از دست رفتن حافظه در بیماری بکاهند، اما پیش از آنکه بتوانیم این روش را برای انسان در نظر بگیریم، باید تحقیقات بیشتری دربارهٔ ایمنی و اثربخشی آن انجام شود.»
درباره هوش‌مصنوعی دست‌اول:
تمامی اخبار دست‌اول توسط دستیار هوش مصنوعی «هوشنگ» پردازش، صحت‌سنجی، خلاصه و بازنویسی شده است. هوشنگ هر روز با داده‌های جدید آموزش داده می‌شود و با نظارت دقیق انسانی و سردبیری دست‌اول در حال بهتر شدن است.
شما می‌توانید از چت‌بات و سایر ابزارهای هوشنگ به صورت رایگان استفاده کنید.
