تحلیل دلایل شکنندگی دولت آلمان؛ آیا راست افراطی پیروز فروپاشی خواهد بود؟

تحولات سیاسی و اقتصادی اخیر در آلمان، دولت ائتلافی این کشور را در وضعیتی شکننده و متزلزل قرار داده است؛ وضعیتی که کارشناسان آن را نه تنها نتیجه افول اقتصادی پس از دوران مرکل، بلکه پیامد اجبار تاریخی احزاب رقیب به ائتلاف می‌دانند. این شکنندگی، زنگ خطر تقویت جریان‌های راست افراطی را به صدا درآورده است.

موقعیت متزلزل رهبران و ائتلاف اجباری در آلمان

مرتضی مکی، کارشناس مسائل اروپا، در تحلیل خود از دلایل احتمالی سقوط دولت آلمان، بر موقعیت شکننده و متزلزل فردریش مرتس در داخل حزب دموکرات مسیحی و همچنین در برابر آرای احزاب چپ و راست تأکید می‌کند. نتایج آخرین انتخابات پارلمانی نشان داد که دموکرات‌های مسیحی، برخلاف دهه‌های گذشته، دیگر توانایی تشکیل یک دولت ائتلافی پایدار تنها با متحدان سنتی خود (حزب سوسیال مسیحی و حزب دموکرات‌های آزاد) را ندارند.

این وضعیت به حدی بحرانی بود که حزب دموکرات مسیحی حتی نتوانست یک کرسی در ایالت مهم بایرن به دست آورد. در نتیجه، دو حزب رقیب دیرینه، یعنی دموکرات مسیحی و سوسیال دموکرات، مجبور شدند برای جلوگیری از بی‌ثباتی و چرخه انتخابات پی‌درپی، تن به تشکیل دولت ائتلافی دهند؛ ائتلافی که از نظر سیاسی و اقتصادی، هزینه‌های سنگینی را به کشور تحمیل کرد.

افول اقتصادی پس از مرکل و لقب «مرد بیمار اروپا»

پس از کناره‌گیری آنگلا مرکل از قدرت، دوره رهبری اولاف شولتس از حزب سوسیال دموکرات که پس از انتخابات ۲۰۲۱ آغاز شد، برخلاف دوران ثبات و رشد اقتصادی مرکل، با افول همراه بود. این افول اقتصادی ناشی از چندین عامل کلیدی است:

• پیامدهای اقتصادی همه‌گیری کرونا که تمام اروپا و آلمان را درگیر کرد.
• جنگ روسیه علیه اوکراین که منجر به قطع صادرات گاز روسیه و وارد آمدن فشار اقتصادی شدید به آلمان شد.
• افزایش سرسام‌آور هزینه‌های انرژی، به‌ویژه گاز.
• هزینه‌های سنگین کمک‌های مالی به اوکراین.

این شرایط اقتصادی دشوار و افزایش فشارها باعث شد تا رسانه‌ها و تحلیلگران، آلمان را با لقب نگران‌کننده «مرد بیمار اروپا» خطاب کنند.

پیامدهای سیاسی و صعود راست افراطی

پیامدهای وضعیت اقتصادی نامطلوب، به‌سرعت در عرصه سیاسی نمایان شد. مهم‌ترین تحول، سقوط محبوبیت دولت ائتلافی شولتس یک سال پیش از موعد مقرر انتخابات بود. در مقابل، گرایش عمومی به احزاب راست افراطی به‌طور فزاینده‌ای افزایش یافته است، به طوری که این احزاب در انتخابات اخیر محلی و پارلمانی، موفقیت‌های چشمگیری کسب کرده‌اند.

تحلیل‌ها نشان می‌دهد که اگر انتخابات زودهنگام پارلمانی برگزار شود، احتمال اینکه احزاب راست افراطی به جایگاه دوم در پارلمان دست یابند، دور از انتظار نیست. مرتس، در مواجهه با میراث سنگین مرکل و شرایط فعلی، نتوانسته است به عنوان یک رهبر قوی در آلمان یا اتحادیه اروپا ظاهر شود و محبوبیت او در ۹ ماه گذشته با انتقادهای گسترده‌ای روبرو بوده است.

ریسک انتخابات زودهنگام برای ائتلاف کنونی

هرچند تجربه فروپاشی دولت شولتس (به دلیل عدم همراهی حزب دموکرات‌های آزاد با افزایش کسری بودجه) وجود دارد، اما شرایط فعلی دولت ائتلافی متفاوت است. در حال حاضر، متحدان ائتلافی (دموکرات مسیحی و سوسیال دموکرات) هر دو به خوبی می‌دانند که در صورت برگزاری انتخابات مجدد، بازنده اصلی میدان خواهند بود و تنها احزاب راست افراطی از این وضعیت بهره خواهند برد.

کارشناس مسائل اروپا معتقد است که بعید است حزب دموکرات مسیحی ریسک کرده و دست به قمار انتخابات زودهنگام بزند. این اقدام می‌تواند شرایطی مشابه فرانسه ایجاد کند که با روی کار آمدن دولت‌های ضعیف و ناپایدار پیاپی، زمینه تقویت هرچه بیشتر جریان‌های راست افراطی فراهم می‌شود.

با وجود اینکه عملکرد دولت کنونی نتوانسته انتظارات مردم را برآورده کند و کارنامه اقتصادی درخشانی ندارد، اما آگاهی احزاب ائتلافی نسبت به پیامدهای فروپاشی، احتمال انتخابات زودهنگام را کاهش می‌دهد؛ مگر آنکه فشار نتایج انتخابات منطقه‌ای یا اتحادیه اروپا بر دولت فدرال، آن‌ها را ناگزیر به تصمیمی دیگر کند. بنابراین، هرچند دولت در شرایط شکننده‌ای قرار دارد، اما این شکنندگی هنوز به مرحله قطعیت انتخابات زودهنگام نرسیده است.