برخورد جدی با پدیده «وکیل‌نماها» در فضای مجازی؛ تهدید اعتبار وکالت و اعتماد عمومی

در پی رشد قارچ‌گونه فعالیت افراد موسوم به «وکیل‌نما» در شبکه‌های اجتماعی که با انتشار محتوای نمایشی و گمراه‌کننده، شأن حرفه وکالت را خدشه‌دار کرده‌اند، جامعه حقوقی کشور واکنش شدیدی نشان داده است. این پدیده که با استفاده از عناوین جعلی و القای تخصص حقوقی، اعتماد عمومی را هدف قرار داده، به یکی از چالش‌های اصلی نهاد وکالت تبدیل شده است.

جزئیات ماجرای اخیر؛ از بلاگری تا تظاهر به وکالت

اواخر شهریورماه امسال، انتشار ویدئویی در فضای مجازی که در آن زنی با جملاتی غیراخلاقی پشت میز وکالت ظاهر شده بود، توجه افکار عمومی را به خود جلب کرد. هرچند این فرد خود را وکیل معرفی می‌کرد، اما تحقیقات بعدی نشان داد که وی نه دارای پروانه وکالت است و نه تحصیلات حقوقی دارد و صرفاً یک بلاگر فعال در حوزه آرایشگری است.

انتشار این ویدئو با واکنش شدید جامعه حقوقی همراه شد و بلافاصله دادستانی به موضوع ورود کرد. علیه مؤسسه منتشرکننده و خود فرد، اعلام جرم صورت گرفت. اگرچه فرد مذکور متعاقباً ویدئوی عذرخواهی منتشر کرد، اما این حادثه بار دیگر خطر پدیده «وکیل‌نما» و تهدید آن برای سلب اعتماد عمومی از حرفه وکالت را به نمایش گذاشت.

مسئولیت کیفری و انتظامی؛ عذرخواهی کافی نیست

حسن عبدلیان‌پور، رئیس مرکز وکلا، در خصوص برخورد با این افراد تأکید کرد که صرف عذرخواهی فرد متخلف، هرگز نمی‌تواند جایگزین مسئولیت کیفری یا مسئولیت انتظامی شود. وی با اشاره به اینکه فرد مورد نظر یک وکیل‌نما بوده نه وکیل دادگستری، بیان داشت:

«در این حرفه آنچه آسیب می‌بیند، صرفاً آبروی شخصی یک فرد نیست؛ بلکه اعتبار یک نهاد اجتماعی است که ستون عدالت و اعتماد مردم بر آن استوار است. ما معتقدیم اعتماد عمومی سرمایه‌ای نیست که بتوان با چند دقیقه عذرخواهی از آن رفع خسارت کرد. بازسازی این اعتماد مستلزم اجرای دقیق قانون، شفاف‌سازی و برخورد حرفه‌ای است.»

به گفته وی، هدف از برخورد قاطع، اطمینان‌بخشی به مردم است مبنی بر اینکه درون نهاد وکالت، تخلف حتی از سوی یک فرد نیز بی‌پاسخ نخواهد ماند.

نظارت بر فضای مجازی؛ تدوین شیوه‌نامه الزامی

عبدلیان‌پور در پاسخ به این نگرانی که آیا فعالیت‌های حقوقی در فضای مجازی رها شده است، اظهار داشت که این فضا هرگز رهاشده نیست. مرکز وکلا از سال گذشته با درک تحولات رسانه‌ای، «شیوه‌نامه ضوابط فعالیت وکلا در شبکه‌های اجتماعی و فضای مجازی» را تدوین و اجرایی کرده است. این سند صرفاً یک توصیه اخلاقی نیست، بلکه مقرره‌ای الزام‌آور با ضمانت اجرای انتظامی است.

بر اساس این شیوه‌نامه، هرگونه فعالیتی که حیثیت حرفه وکالت را خدشه‌دار کند، تحت نظارت، ارزیابی و تعقیب انتظامی قرار می‌گیرد. چارچوب مشخصی برای انتخاب عنوان، نحوه معرفی و نوع محتوای منتشرشده تعیین شده است:

• استفاده از عناوینی چون «بهترین وکیل» یا «موفق‌ترین».
• وعده پیروزی صددرصدی در پرونده‌ها.
• تبلیغات فریبنده یا غیرواقعی.

دادسرای انتظامی مرکز موظف است شکایات و گزارش‌ها را خارج از نوبت بررسی کند و در صورت تکرار تخلف، مجازات‌ها تشدید خواهد شد. هدف، محدود کردن حضور وکلا نیست، بلکه حرفه‌ای، اخلاقی و مبتنی بر شأن واقعی وکالت بودن این حضور است.

تهدید واقعی علیه عدالت؛ برخورد قاطع با متخلفان

رئیس مرکز وکلا، ویدئوهای وکیل‌نماها را یک تهدید واقعی برای حرفه وکالت دانست. وی معتقد است هر محتوای نمایشی که با هدف کسب لایک و فالوئر، جایگاه علمی و اخلاقی وکالت را به سرگرمی تقلیل دهد، ضربه‌ای مستقیم به اعتبار این حرفه و سرمایه اجتماعی آن وارد می‌کند.

عبدلیان‌پور تأکید کرد که وکالت شغل نمایش نیست و پشت هر پروانه وکالت، سال‌ها تحصیل، آزمون، کارآموزی و تعهد به اصول اخلاقی وجود دارد. کسانی که بدون طی این مسیر، نقش وکیل‌نما را بازی می‌کنند، در واقع با اعتماد مردم بازی می‌کنند.

مرکز وکلا این پدیده را یکی از اولویت‌های نظارت حرفه‌ای خود قرار داده و با وکیل‌نماها از طریق طرح شکایت کیفری و اعلام جرم به دادستانی تحت عنوان «مداخله و تظاهر در امر وکالت» برخورد خواهد کرد. همچنین ساماندهی مؤسسات حقوقی و آموزش کارآموزان در دوره اخلاق حرفه‌ای در فضای مجازی، برای جلوگیری از سوءاستفاده از عناوین فریبنده انجام شده است.

وی در پایان تصریح کرد: «ما باور داریم که دفاع از شأن وکالت، دفاع از عدالت است. اگر این شأن خدشه‌دار شود، نخستین قربانی آن مردم خواهند بود، نه صرفاً نهاد وکالت.»