اولتیماتوم یک ساله رئیس‌جمهور به خودروسازان: یا اصلاح موتور، یا توقف تولید و قطع ارز

دستور قاطع رئیس‌جمهور: اصلاح موتورها یا توقف تولید

رئیس‌جمهور در جلسه هیئت دولت در تاریخ ۲۵ آبان ماه، با تأکید بر ضرورت ارتقای کیفیت و کاهش مصرف سوخت، اعلام کرد: «اگر خودروسازان تا یک سال آینده موتور خودروها را اصلاح و مصرف آن‌ها را بهینه نکنند، هیچ‌گونه ارزی دریافت نخواهند کرد و اجازه تولید نیز نخواهند داشت.»

این تذکر جدی با وعده حمایت دولت همراه بود؛ رئیس‌جمهور اعلام کرد که شرکت‌ها در صورت نیاز، فناوری روز دنیا را خریداری کنند و دولت نیز در این مسیر از آن‌ها حمایت خواهد کرد. اولویت اصلی دولت، تولید خودروهای ایمن و برقی است. این در حالی است که خودروسازان با چالش‌های متعددی نظیر تحریم‌های بین‌المللی، تجهیزات قدیمی، زیان انباشته و قیمت‌گذاری دستوری مواجه هستند که دستیابی به طرح‌های توسعه‌ای را دشوار کرده است. در سوی دیگر، مصرف‌کنندگان انتظار دارند که افزایش قیمت‌های اعمال شده، با ارتقای متناسب کیفیت خودروهای داخلی همراه باشد.

سیاست‌های کلان برای ارتقای کیفیت و کاهش آلایندگی

توجه به کیفی‌سازی خودروها و کاهش مصرف سوخت، پیش از تأکید اخیر رئیس‌جمهور، با تصویب و ابلاغ آیین‌نامه‌های جدید آغاز شده بود:

• آیین‌نامه ارتقای کیفیت: در تاریخ ۳ آبان ماه، سخنگوی وزارت صمت از تصویب آیین‌نامه پیشنهادی این وزارتخانه با عنوان «ارتقای کیفیت تولید خودرو و کاهش مصرف سوخت» خبر داد. این سند، نخستین سندی است که به‌طور خاص به کیفیت تولید می‌پردازد و همه زنجیره تولید، شامل طراحی، قطعه‌سازی، نوسازی، فروش و خدمات پس از فروش را در یک نظام ارزیابی جامع رصد می‌کند.
• ابلاغ آیین‌نامه اجرایی: آیین‌نامه اجرایی تبصره ۲ ماده ۶ قانون ساماندهی صنعت خودرو (موضوع ارتقای کیفیت تولید خودرو) که در ۳۰ مهر ماه به تصویب رسیده بود، در ۱۳ آبان ماه ابلاغ شد. هدف از این ابلاغ، ارتقای رضایت مشتریان از کیفیت خودروهای تولید داخل و رقابت‌پذیر نمودن شبکه ارزش خودروسازان است.
• افتتاح مرکز تست آلایندگی یورو ۶: در ۱۱ آبان ماه، آزمایشگاه تست آلایندگی خودروهای سواری و ۲ محور در استان البرز افتتاح شد. با راه‌اندازی این مرکز، ایران برای نخستین بار به زیرساخت انجام آزمایش‌های آلایندگی طبق استاندارد یورو ۶ دست یافت که امکان اندازه‌گیری دقیق ذرات معلق ۲.۵ و ۱۰ میکرون را فراهم می‌کند.

چالش خودروهای فرسوده؛ هدررفت ۸.۳ میلیارد لیتر بنزین

بخش قابل توجهی از مشکل مصرف سوخت و آلایندگی به ناوگان فرسوده کشور باز می‌گردد. بر اساس آخرین آمارها:

• از ۴۲ میلیون دستگاه خودرو و موتورسیکلت در حال تردد، حدود ۲۲ میلیون دستگاه (۵۲ درصد) در مرز فرسودگی قرار دارند.
• خودروهای فرسوده سواری و وانت، سالانه ۸.۳ میلیارد لیتر بنزین مصرف می‌کنند که هدررفت منابع ارزی کشور را در پی دارد.

جایگزینی این خودروها با نمونه‌های دوگانه‌سوز یا برقی می‌تواند تا ۷ میلیارد دلار صرفه‌جویی ارزی و ۷۰ درصد کاهش ناترازی بنزین را به دنبال داشته باشد. لذا، در کنار اسقاط، طراحی و مهندسی خودروهای کم‌مصرف توسط خودروسازان برای تولید سالانه حدود یک میلیون دستگاه، ضروری است.

برنامه‌های ایران‌خودرو برای توسعه خودروهای هیبریدی

عادل پیرمحمدی، مدیرعامل گروه صنعتی ایران‌خودرو، در واکنش به دستور رئیس‌جمهور، آن را «کاملاً به‌جا و راهبردی» دانست و تأکید کرد که برنامه کاهش مصرف سوخت از اواخر سال گذشته آغاز شده است. وی مسیر اصلاح را منوط به همکاری منسجم دولت و خودروسازان دانست.

مسیر اصلی نجات: تولید هیبرید

مدیرعامل ایران‌خودرو کاهش مصرف بنزین را وابسته به سه اقدام اصلی می‌داند:

1. اصلاح قیمت انرژی.
2. اسقاط ۲.۵ میلیون خودروی کاربراتوری با مصرف بالای ۱۴ لیتر در ۱۰۰ کیلومتر.
3. ارتقای پلتفرم و موتور خودروهای جدید.

وی تصریح کرد که سقف توان ارتقای موتورهای احتراق داخلی به انتها رسیده و جهش واقعی در کاهش مصرف سوخت نیازمند حرکت به سمت تولید خودروهای هیبریدی است. ایران‌خودرو برنامه‌ریزی دقیقی برای توسعه هیبرید دارد و نتایج تست میدانی نشان می‌دهد مصرف سوخت این خودروها بیش از ۳۵ درصد کمتر از نمونه بنزینی است و می‌تواند به زیر ۵ لیتر در ۱۰۰ کیلومتر برسد.

نیازهای سرمایه‌گذاری

برای توسعه فناوری هیبرید، ایران‌خودرو نیازمند حمایت‌های ارزی دولت است:

• باطری: سرمایه‌گذاری ۵۰ تا ۱۰۰ میلیون دلاری برای ساخت داخل باطری.
• گیربکس هیبریدی: نیاز به ۲۰۰ میلیون دلار سرمایه‌گذاری برای داخلی‌سازی کامل. در صورت انجام، ایران ششمین کشور تولیدکننده این گیربکس‌ها خواهد شد.

پروژه‌های هیبریدی این شرکت شامل تارا و ری‌رای هیبریدی است و از سال آینده امکان تولید روزانه ۱۰۰۰ دستگاه خودرو هیبریدی وجود دارد که تا پایان سال به ۲۰۰۰ دستگاه خواهد رسید. همچنین، برای حمایت از خریداران خودروهای هیبریدی، مشوق‌هایی مانند حذف مالیات بر ارزش افزوده یا یارانه خرید (با توجه به اختلاف قیمت ۲۰۰۰ تا ۲۵۰۰ دلاری با نمونه‌های بنزینی) ضروری است.

استراتژی سایپا: توسعه قوای محرکه کاملاً بومی

مهدی رادمنش، قائم مقام مدیرعامل گروه خودروسازی سایپا، نیز از آغاز فصل تازه‌ای در توسعه پلتفرم‌ها و قوای محرکه این گروه خبر داد. راهبرد اصلی سایپا «توسعه پلتفرم‌ها و قوای محرکه کاملاً بومی» است.

خانواده موتورهای ملی جدید

سایپا با همکاری مگاموتور و مرکز تحقیقات خود، پروژه تولید نسل جدید موتورهای ملی را آغاز کرده که نخستین نمونه آن از سال آینده روی محصولات داخلی نصب خواهد شد. این موتورها در سه نسخه طراحی شده‌اند:

• تنفس طبیعی
• توربوشارژ
• توربوشارژ GDI

هدف از این پروژه، کاهش آلایندگی، بهینه‌سازی مصرف سوخت و افزایش بهره‌وری است. پیش‌بینی می‌شود در این خانواده موتور به بیش از ۶۰ درصد خودکفایی داخلی دست یابیم. ظرفیت تولید سالانه این موتورها بیش از ۳۰۰ هزار دستگاه اعلام شده و در طراحی آن‌ها از فناوری‌های روز دنیا استفاده شده است.

تمرکز بر هیبرید و سوخت CNG

قائم مقام مدیرعامل سایپا، با اشاره به محدودیت‌های زیرساختی، فناوری هیبریدی (HEV) را بهترین گزینه کوتاه‌مدت و میان‌مدت برای عبور از چالش‌های تأمین سوخت و کاهش آلایندگی هوا دانست. رونمایی از خودروی «آریا پلاگین‌هیبریدی» با برد ۱۲۰۰ کیلومتر، نشان‌دهنده ورود جدی سایپا به این عرصه است. همچنین، موتورهای جدید این گروه با سوخت CNG سازگاری دارند که نقش مهمی در کاهش مصرف بنزین خواهد داشت.