بحران نهاده دامی و انحصار ۸۵ درصدی بازار؛ توزیع به «پشتیبانی امور دام» واگذار شد

تصمیم سران قوا برای متمرکزسازی توزیع نهاده دامی

کمبود شدید نهاده‌های دامی با نرخ مصوب در ماه‌های اخیر، بازار محصولات پروتئینی کشور شامل گوشت قرمز، مرغ، تخم مرغ و لبنیات را با بحرانی جدی مواجه کرده و قیمت‌ها را به مراتب فراتر از نرخ‌های مصوب رسانده است. این بحران در حالی رخ داده که تنها ۲۰ تا ۳۰ درصد نهاده مورد نیاز از طریق سامانه بازارگاه تأمین می‌شد.

در واکنش به این وضعیت و نارضایتی شدید تولیدکنندگان، دولت تصمیم گرفته است تا توزیع نهاده‌های دامی را به طور کامل از طریق شرکت پشتیبانی امور دام متمرکز سازد. مسئولان امر، تخصیص به موقع ارز را در کنار این تصمیم، عامل اصلی ساماندهی و ثبات بازار اعلام می‌کنند.

وعده ثبات بازار و حذف دلالان

مدیرعامل پشتیبانی امور دام اعلام کرد که با توجه به مشکلات تأمین نهاده و نارضایتی‌های موجود، مقرر شد از این پس توزیع نهاده‌های دامی منحصراً از طریق این شرکت صورت گیرد. وی عمده مشکلات را ناشی از عدم تأمین ارز دانست و اطمینان داد که با وعده وزیر مربوطه، نگرانی در این خصوص وجود ندارد.

پشتیبانی امور دام با در اختیار قرار گرفتن نهاده‌ها، دست دلالان را کوتاه می‌کند. تولیدکنندگان اطمینان داشته باشند که نهاده با نرخ مصوب به دستشان خواهد رسید و ثبات و آرامش طی یک تا دو هفته آینده به بازار باز می‌گردد.

این مقام مسئول تأکید کرد که تنها مسیر عرضه نهاده دامی، شرکت پشتیبانی امور دام خواهد بود و نهاده‌های موجود در مبادی ورودی، در اختیار تولیدکنندگان قرار خواهد گرفت.

انحصار ۸۵ درصدی بازار و ناکارآمدی سامانه بازارگاه

با وجود ظرفیت بالای صنعت دام و طیور، مشکلات تخصیص ارز و کمبود نهاده منجر به چالش‌هایی چون کشتار دام‌های مولد و کاهش وزن مرغ تولیدی شده است. با وجود ورود رئیس جمهور به مسئله تأمین ارز نهاده‌های دامی و سایر کالاهای اساسی و تأمین ارز نهاده‌ها تا پایان سال با تصمیم سران قوا، همچنان چالش‌هایی در توزیع وجود دارد.

یک عضو کمیسیون کشاورزی مجلس شورای اسلامی با اشاره به چالش‌های بازار نهاده‌ها، بیان کرد که با وجود ثبت سفارش‌های به موقع، سامانه ایجاد شده توسط دولت برای نظارت بر روند توزیع، دارای اشکالاتی است که عملاً امکان نظارت را از دولت سلب کرده است.

بزرگترین معضل، انحصار موجود در بازار است. با وجود صدور مجوز واردات برای افراد مختلف، ۸۵ درصد بازار نهاده در اختیار تنها ۴ تا ۵ واردکننده اصلی قرار دارد. این واردکنندگان قدرت تعیین قیمت بازار را در دست داشته و حتی اقدام به «خالی‌فروشی» کرده‌اند؛ به این صورت که تولیدکنندگان ثبت نام و واریز انجام داده‌اند، در حالی که نهاده هنوز وارد کشور نشده است.

انتقاد شدید اتحادیه‌ها: مصداق بارز ترک فعل

مدیرعامل اتحادیه دام سبک ضمن تأکید بر تأثیر حذف دلالان در کاهش قیمت، از عملکرد وزارت جهاد کشاورزی در اجرای برنامه‌های مختلف توزیع نهاده در ماه‌های اخیر انتقاد کرد. وی عدم دخالت دادن تشکل‌ها در تصمیم‌سازی‌ها را مصداق بارز «ترک فعل» دانست.

• این رویه برخلاف ماده ۳ قانون بهبود محیط کسب و کار است که دولت‌ها را ملزم به کسب نظر تشکل‌های مرتبط اقتصادی می‌کند.
• تغییرات مداوم در رویه‌های توزیع، برخلاف موازین کارشناسی و نشان‌دهنده سردرگمی وزارتخانه است.
• واگذاری توزیع به شرکت دولتی پشتیبانی امور دام، به دلیل نیاز به مصوبات، منجر به کندی کار می‌شود، در حالی که توزیع نهاده یک فعالیت تجاری است و نیاز دام و طیور فوری است.

وی تأکید کرد که تا زمانی که امور توزیع در اختیار نهادهای دولتی باشد، بی‌برنامگی‌ها ادامه خواهد داشت و تنها نظارت بر توزیع باید به پشتیبانی امور دام واگذار شود. به باور وی، مشکل توزیع تنها زمانی مرتفع می‌شود که نهاده عملاً در واحدهای دامداری یا مرغداری باشد.

آمار واردات و کسری تولید نهاده‌های دامی

بر اساس آمارها، در سال ۱۴۰۳ میزان واردات نهاده‌های دامی قابل توجه بوده، اما شرایط خشکسالی منجر به کسری تولید داخلی شده است. معاونت زراعت از کسری ۱۲ میلیون تن تولید در بخش‌های زراعت، مرتع، علوفه زراعی و دانه غلات خبر داده است که این رقم سقف نیاز کشور را به شدت بالا می‌برد.

همچنین، در شش ماهه نخست سال جاری، ۱ میلیون و ۵۳۰ هزار تن جو وارد شده که ۵۰۰ هزار تن بیشتر از مدت مشابه سال قبل است. در همین دوره، ۵ میلیون و ۱۸۳ هزار تن ذرت وارد شده که با وجود افزایش واردات، به دلیل تخصیص بیشتر به مرغداران، واحدهای دامداری با کمبود ذرت مواجه هستند.

تأثیر کمبود نهاده بر قیمت تمام شده تخم مرغ

رئیس هیئت مدیره اتحادیه مرغداران میهن، توزیع نهاده از طریق پشتیبانی امور دام را بهتر از شرایطی دانست که عرضه توسط بازیگران مختلف صورت می‌گیرد، اما شرط شفافیت را حذف عرضه توافقی و توزیع نقدی توسط واردکننده اعلام کرد. وی هشدار داد که وضعیت عرضه نهاده‌ها بدتر شده و این امر منجر به حذف گله‌ها و آسیب جدی به صنعت شده است.

بر اساس آمارهای این اتحادیه، در آبان ماه حداکثر ۴۰ درصد نهاده مورد نیاز از طریق سامانه بازارگاه تأمین شده است. این کمبود باعث شده که تولیدکنندگان مجبور به محاسبه قیمت تخم مرغ با نرخ ارز آزاد باشند که در نتیجه، قیمت تمام شده تخم مرغ تقریباً دو برابر رقم فعلی است.

تأمین به موقع و مستمر نهاده‌های دامی نقشی حیاتی در پایداری تولید و تنظیم بازار دارد. انتظار می‌رود متولیان امر با تأمین به موقع ارز و واردات و اجرای تصمیمات جدید توزیع، از التهابات بازار و چالش‌هایی که امنیت غذایی کشور را به خطر می‌اندازد، جلوگیری کنند.