زعفران؛ طلای سرخ حاشیه دریاچه ارومیه و درآمد ۳۰۰ میلیونی از ۷۰ متر زمین

تغییر هوشمندانه الگوی کشت در حاشیه دریاچه ارومیه

اراضی زراعی شهرهای حاشیه دریاچه ارومیه در سال‌های اخیر با مشکلات جدی از جمله کم‌آبی و شور شدن آب‌های زیرزمینی روبه‌رو بوده‌اند. کارشناسان برای رفع این چالش‌ها، طرح «کشت جایگزین» را به‌عنوان یک راهکار کلیدی مطرح کردند که در مصوبات ستاد ملی احیای دریاچه ارومیه نیز مورد توجه قرار گرفت و اجرای آن به جهاد کشاورزی واگذار شد.

در این طرح، محصولاتی با نیاز آبی کم و بازده بالا مانند پسته، گردو، بادام و زعفران معرفی و ترویج شدند. هدف این اقدام، افزایش درآمد سرانه کشاورزان و ایجاد یک تغییر هوشمندانه در الگوی کشت منطقه بود. این محصولات به دلیل سازگاری با شرایط اقلیمی، فرصت‌های سرمایه‌گذاری و بهره‌برداری اقتصادی مناسبی را برای کشاورزان و فارغ‌التحصیلان کشاورزی فراهم کردند.

زعفران؛ طلای سرخ و نماد پایداری در خشکسالی

در میان محصولات جایگزین، زعفران که به «طلای سرخ ایران» شهرت دارد، یکی از موفق‌ترین گزینه‌ها بوده است. این گیاه مقاوم و مغذی، با اقلیم خاص شمال‌غرب ایران سازگار شده و امید تازه‌ای برای کشاورزان و احیای اراضی پیرامون دریاچه ارومیه ایجاد کرده است. کشت زعفران در این منطقه، نمادی از تلاش برای سازگاری با طبیعت و بهره‌وری از منابع در دوران خشکسالی محسوب می‌شود؛ به‌طوری که هم‌اکنون ۷۴ هکتار از اراضی زراعی استان آذربایجان غربی به کشت این محصول ارزشمند اختصاص یافته است.

تجربه یک تولیدکننده پیشرو و مزایای کشت گلخانه‌ای

بلال محمدی، دانش‌آموخته ۳۵ ساله رشته کشاورزی، حدود هشت سال پیش فعالیت خود را در عرصه تولید زعفران آغاز کرد. او پس از گذراندن دوره‌های آموزشی، ابتدا به کشت گلخانه‌ای در خوی پرداخت و سپس تولید این محصول را در سلماس ادامه داد.

محمدی معتقد است: کشت زراعی زعفران در خاک‌های استان مناسب است، اما کشت گلخانه‌ای مزایای خاص خود را دارد؛ به‌ویژه آنکه مصرف آب در آن ۱۰ تا ۱۵ برابر کمتر از کشت زراعی است.

این تولیدکننده با اشاره به چالش‌های کشت زراعی مانند کم‌آبی و خطر سرقت محصول (که نیاز به نگهبان و کاهش صرفه اقتصادی دارد)، برتری کشت گلخانه‌ای را تشریح کرد. کشت گلخانه‌ای با کاهش مصرف آب و زمان کوتاه کشت، بازدهی اقتصادی چشمگیری دارد:

از یک مکان ۷۰ متری می‌توان به‌راحتی یک کیلو زعفران برداشت کرد که حدود ۳۰۰ میلیون تومان درآمد دارد.

کشت و فرآوری زعفران به رونق تولید محلی و اشتغال خانگی کمک شایانی می‌کند، زیرا اغلب فعالان این حوزه از اعضای خانواده برای تولید، فرآوری و بازاریابی استفاده می‌کنند. محمدی خود نیز علاوه بر تولید، سالانه ۱۵ کیلوگرم زعفران را از شرق کشور خریداری، بسته‌بندی و به صورت خرد به ترکیه صادر می‌کند.

گلایه از وعده‌های توخالی و موانع اداری

با وجود موفقیت‌های فردی، محمدی از کمبود حمایت مسئولان و نهادهای حمایتی گلایه دارد. او توضیح می‌دهد که بارها درخواست تسهیلات کرده، اما در چارچوب قانون کاری برای او انجام نشده است. این در حالی است که برخی افراد در مدت کوتاهی وام‌های چند میلیاردی دریافت می‌کنند.

وی برای حمایت مؤثر از تولید داخلی، پیشنهادهای زیر را مطرح کرد:

• تسهیل صادرات خرد چمدانی و رسمی.
• ایجاد مسیرهای حقوقی ساده و حذف بروکراسی‌های گمرکی برای تولیدکنندگان کوچک.
• تشکیل شبکه‌های تعاونی زعفران‌کاران منطقه‌ای برای تجمیع قدرت چانه‌زنی و بازاریابی مشترک.

این تولیدکننده خواهان حضور واقعی نهادهای حمایتی از جمله بنیاد برکت، جهاد کشاورزی و صندوق توسعه ملی در عرصه تولید شد و تاکید کرد که حمایت‌ها نباید در حد وعده و وعید باقی بمانند و نظارت شفاف بر تخصیص وام‌ها ضروری است.

آمار رسمی تولید و چالش‌های زعفران‌کاران آذربایجان‌غربی

معاون بهبود تولیدات گیاهی سازمان جهاد کشاورزی آذربایجان‌غربی اعلام کرد که برداشت زعفران از ۷۴ هکتار اراضی زیر کشت این محصول در استان آغاز شده است. آمار رسمی و چالش‌های این بخش به شرح زیر است:

این مقام مسئول، مصرف پایین آب در کشت زعفران را یک مزیت بزرگ برای توسعه کشاورزی استان و احیای دریاچه ارومیه دانست. با این حال، او کوچک‌بودن اراضی (خرده‌مالکی) و هزینه‌های بالای تولید را از مهم‌ترین چالش‌های زعفران‌کاران عنوان کرد. در راستای حمایت، ارائه مشاوره تخصصی، تسهیلات بانکی و حمایت از شرکت‌های دانش‌بنیان در دستور کار قرار دارد.

نتیجه‌گیری: پتانسیل صادراتی نیازمند سیاست‌های اجرایی

تجربه تولیدکنندگانی چون بلال محمدی ثابت می‌کند که با دانش، نوآوری و مدیریت هوشمند منابع آبی، می‌توان حتی در شرایط سخت خشکسالی، محصولی جهانی برداشت و کشاورزی پایدار را محقق ساخت. با این وجود، حفظ پتانسیل صادراتی «طلای سرخ ایران» نیازمند اقدامات اجرایی مؤثر است؛ از جمله: صندوق‌های تخصصی با مدیریت استانی، تسهیلات کم‌بهره، توسعه زیرساخت‌های گلخانه‌ای کم‌آب، تضمین خرید و قیمت‌گذاری منصفانه.