قاچاق سوخت؛ زیان سالانه ۸ میلیارد دلاری و کشف ۶۰۰۰ بارنامه صوری

تهدید ۸ میلیارد دلاری قاچاق سوخت؛ از بارنامه جعلی تا کارت‌های صوری

در حالی که ایران روزانه میلیون‌ها لیتر بنزین و گازوئیل تولید و مصرف می‌کند، حجم قابل توجهی از این فرآورده‌های حیاتی هرگز به دست مصرف‌کننده واقعی نمی‌رسد. این سوخت ارزشمند، پیش از رسیدن به مقصد نهایی، در شبکه‌ای پیچیده و سازمان‌یافته از قاچاق، سهمیه‌های صوری و اسناد جعلی ناپدید می‌شود. تازه‌ترین آمار و اظهارات مقامات ارشد نشان می‌دهد که قاچاق سوخت به یکی از بزرگ‌ترین تهدیدهای اقتصادی کشور تبدیل شده است.

خسارت سالانه ۶ تا ۸ میلیارد دلاری و حجم روزانه قاچاق

بر اساس اعلام مشاور مدیرعامل شرکت ملی پالایش و پخش فرآورده‌های نفتی، قاچاق سوخت سالانه بین ۶ تا ۸ میلیارد دلار به کشور خسارت وارد می‌کند. این رقم هنگفت، منابع ملی را به شدت تحت فشار قرار داده و ناترازی شبکه انرژی را تشدید می‌کند.

مدیر طرح میترینگ و پایش لحظه‌ای شرکت ملی پالایش و پخش، ابعاد روزانه این معضل را روشن کرده است:

• حجم قاچاق روزانه: بین ۲۰ تا ۳۰ میلیون لیتر.
• محل اصلی قاچاق: بیش از ۹۰ درصد این حجم در مرحله مصرف رخ می‌دهد.
• سوخت غالب قاچاق: بخش عمده قاچاق مربوط به گازوئیل است.

علت اصلی تداوم این روند، اختلاف شدید میان قیمت یارانه‌ای سوخت در داخل و نرخ واقعی آن در بازارهای منطقه‌ای است.

گلوگاه‌های اصلی انحراف سوخت یارانه‌ای

قاچاقچیان از روش‌های متنوعی برای انحراف سهمیه سوخت یارانه‌ای استفاده می‌کنند. دو مورد از مهم‌ترین گلوگاه‌های شناسایی شده، سوءاستفاده از کارت‌های سوخت و استفاده از بارنامه‌های جعلی است.

۱. مسدودسازی ۵۳۰ هزار کارت سوخت غیرمعتبر

در تازه‌ترین اقدامات نظارتی، سامانه‌های هوشمند موفق شدند با تقاطع‌گیری داده‌ها، ۵۳۰ هزار کارت سوخت غیرمعتبر را شناسایی و مسدود کنند. این اقدام در دو ماه گذشته، صرفه‌جویی قابل توجهی را به همراه داشته است:

«صرفه‌جویی روزانه حدود یک میلیون و ۳۰۰ هزار لیتر بنزین، نتیجه مسدودسازی کارت‌های سوخت غیرمعتبر بود.»

این کارت‌ها اغلب شامل کارت‌های اجاره‌ای، سهمیه‌های صوری و کارت‌های مرتبط با خودروهای غیرفعال بوده‌اند که به مسیرهای خروج سوخت تبدیل شده بودند. همچنین تعداد زیادی ادوات کشاورزی و معادن غیرفعال که صرفاً برای دریافت سهمیه سوخت یارانه‌ای خوداظهاری شده بودند، شناسایی و به مراجع ذی‌ربط معرفی شده‌اند.

۲. کشف ۶۰۰۰ بارنامه صوری و تقلب سازمان‌یافته

پلیس امنیت اقتصادی فراجا نیز موفق به کشف یکی از بزرگ‌ترین پرونده‌های قاچاق سوخت از طریق اسناد جعلی شده است. سردار حسین رحیمی در این باره اعلام کرد: بیش از ۶۰۰۰ بارنامه صوری مرتبط با قاچاق سوخت شناسایی شده است.

تحقیقات نشان داد که سه نفر از مسئولان یک شرکت حمل‌ونقل جاده‌ای در فاصله سال‌های ۱۴۰۰ تا ۱۴۰۳ با سندسازی، اقدام به دریافت غیرقانونی سهمیه سوخت و قاچاق سازمان‌یافته کرده بودند. بر اساس گزارش‌ها، حدود ۸۱ درصد بارنامه‌های صادرشده توسط این شبکه دارای نشانه‌های تقلب بوده است.

برنامه دولت برای کاهش ۱۵ درصدی حجم قاچاق

در واکنش به این تهدید اقتصادی، ستاد مرکزی مبارزه با قاچاق کالا و ارز مصوبات جدیدی را به تصویب رسانده است. هدف اصلی این مصوبات، هوشمندسازی، انسجام بین‌دستگاهی و اصلاح فرآیندهایی است که منجر به انحراف سوخت می‌شوند.

بر اساس تکالیف تعیین‌شده در برنامه هفتم توسعه، دستگاه‌های اجرایی موظف هستند سالانه ۱۵ درصد از حجم قاچاق را کاهش دهند. مقامات دولتی تأکید کرده‌اند که تا زمانی که سیستم تخصیص سوخت با اسناد حمل صوری مواجه باشد، شناسایی مصرف‌کننده واقعی امکان‌پذیر نخواهد بود و تمرکز بر نظارت دقیق بر زنجیره تولید تا مصرف، مؤثرترین راهکار برای حفاظت از منابع ملی است.